IV SA/Po 483/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kręcichwost- Durchowska Sędziowie NSA Ewa Makosz- Frymus NSA Paweł Miładowski (spr.) Protokolant sekr. sąd. Marta Kmieciak po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 23 stycznia 2008 r. w sprawie ze skargi M. B. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę /-/ P. Miładowski -/ E.Kręcichwost-Durchowska /-/ E.Makosz-Frymus M. B. S. domagał się przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie przesiedleńczym w Środzie Wielkopolskiej. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] r. nr [...] odmówił stronie przyznania uprawnień kombatanckich z wnioskowanego tytułu. Strona zaskarżyła decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P., który wyrokiem z [...] r. w sprawie [...] uchylił decyzję Kierownika Urzędu, polecając przy ponownym rozpatrzeniu sprawy ustalenie charakteru "obozu" w Środzie Wielkopolskiej. Rozpoznając ponownie sprawę decyzją z dnia [...] r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił przyznania M. B. S. uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie przesiedleńczym. Organ I instancji przyjął bowiem opierając się o treść opinii Instytutu Pamięci Narodowej, iż w grudniu 1939 r. nie istniał obóz hitlerowski w Środzie Wielkopolskiej. Ze zgromadzonych w archiwach dokumentów wynika, że w Środzie Wielkopolskiej istniało więzienie sądowe. Tymczasem ani z akt administracyjnych, ani z twierdzeń strony nie wynika, by M. B. S. przebywał w więzieniu sądowym. Strona podkreślała, iż podlegała represji z powodu przesiedlenia. W odwołaniu na powyższą decyzję M. B. S. podnosił, że pobyt w obozie przejściowym w Środzie Wielkopolskiej miał charakter miejsca uzasadniającego przyznanie uprawnień kombatanckich chociaż samo miejsce nie zostało ujęte w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości. Rozpoznając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy Kierownik Urzędu do Spraw kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję własną z dnia [...] r. o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich. Według organu niespornym był fakt pobytu strony w obozie w Środzie Wlkp. Jednakże dla rozpoznania wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich w oparciu o art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( tj. Dz.U. z 2002 r. Nr 42 poz. 371 z późn. zm. - dalej ustawa o kombatantach) istotnym jest ustalenie charakteru miejsca, w którym M. B. S. przebywał. Organ argumentował, że miejscowość Środa Wlkp. nie została wymieniona w treści rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. z 2001 r. Nr 106 poz. 1154 - dalej rozporządzenie), ani nie było w niej obozu karnego ( Strafarbaitslager) lub wychowawczego (Arbeitserziehungslager). W ocenie organu nie umieszczenie obozu w wykazie wydanym na podstawie art. 8 ustawy o kombatantach ma tylko takie znaczenie, że organ prowadzący postępowanie musi wykazać, czy osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, a pobyt w tym miejscu dzieci miał charakter eksterminacyjny, bądź że warunki pobytu nie odbiegały od tych, które panowały w obozach koncentracyjnych. Kierownik Urzędu ustalił, że obóz przejściowy w Środzie Wlkp. nie miał charakteru miejsca, o którym mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o kombatantach. Miejscowość Środa nie figuruje w wykazie obozów podległych Reichsfuhrerowi SS (wykaz sporządzony jest przez Międzynarodową Służbę Poszukiwawczą ITS Arolsen), także z informacji Instytutu Pamięci Narodowej wynika, że okupant niemiecki utworzył w okresie realizacji tzw. pierwszego krótkofalowego planu wysiedleńczego (1939/1940r.) w Środzie Wlkp. punkt zborny dla wysiedlanych polskich rodzin. Wysiedleni Polacy przebywali w punktach zbornych od kilkunastu godzin do kilkunastu dni w oczekiwaniu na przetransportowanie do Generalnego Gubernatorstwa. Nie przeprowadzano w nich selekcji ani rozdzielania dzieci od rodziców. W ocenie IPN punkty zborne nie spełniają warunków art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o kombatantach. Treść wyjaśnień strony wskazuje, iż M. B. S. został wraz z rodziną wysiedlony z domu i skierowany do obozu w Środzie skąd po kilkudniowym pobycie przewieziono ich do Generalnej Guberni. Punkt zborny, który strona określa jako obóz mieścił się na terenie szkoły powszechnej. W tych okolicznościach w ocenie Kierownika Urzędu strona w czasie przesiedlenia podlegała represjom ale nie było to miejsce, które uprawniałoby do otrzymania uprawnień kombatanckich, w szczególności mimo trudnych warunków nie były to miejsca odosobnione odpowiadające warunkom panujących w obozach koncentracyjnych. Generalnie punkty zborne, w tym i przedmiotowy obóz w Środzie Wlkp., nie podlegały niemieckiej policji bezpieczeństwa, lecz aparatowi przesiedleńczemu (sztabowi, urzędowi, a od wiosny 1940 r. Centralnemu Urzędowi Przesiedleńczemu, który był organem roboczym Komisarza Rzeszy ds. Umacniania Niemczyzny). Kierownik Urzędu podkreślał, iż zgodnie z przepisami ustawy o kombatantach nie każdy rodzaj represji czy cierpienia daje uprawnienia kombatanckie lecz tylko te, które ustawodawca enumeratywnie wyliczył. Reasumując strona nie była poddana represjom w rozumieniu ustawy o kombatantach. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. wniósł M. B. S.. Skarżący podnosił, że wykaz miejsc odosobnienia, w których przebywanie dają podstawę do uzyskania uprawnień kombatanckich nie jest zupełny, a jego ocenie przebywanie w obozie w Środzie Wlkp. było represją o jakiej mowa w art. 4 ust.1 pkt 1 ustawy o kombatantach. Nadto skarżący podkreślał, ze wysiedlenie miało charakter polityczny, dotyczyło głównie rodzin powstańców wielkopolskich, że nazwa "obóz przejściowy" była nazwą potoczną, a Środa była pierwszą miejscowością, która pierwsza zasiliła Powstanie Wielkopolskie organizując pięć kompanii strzeleckich. Osoby zaś osadzone w obozach przejściowych w Łodzi uzyskują uprawnienia kombatanckie. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. zważył co następuje: Skarga nie ma uzasadnionych podstaw. Wbrew wywodom Skarżącego, przy rozpoznaniu jego wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich organ orzekający nie dopuścił się obrazy prawa materialnego, ani nie naruszył zasad procedowania administracyjnego w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania zaskarżonego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego. Skarżący upatrywał uprawnień kombatanckich w tym, iż w roku 1939 wraz z rodziną w czasie wysiedlania z Wielkopolski do Generalnego Gubernatorstwa podlegał represjom, o których mowa w art. 1 ust 1 pkt 1 ustawy o kombatantach. W szczególności przebywał w miejscach odosobnienia, w których według twierdzeń strony warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby osadzone pozostawały w dyspozycji Hitlerowskich Władz Bezpieczeństwa. Skarżący twierdził, że taki charakter miał obóz przejściowy w Środzie, w którym przez 3 dni wraz z rodziną przebywał, a który mieścił się na terenie szkoły powszechnej. Tymczasem z samych twierdzeń skarżącego nie wynika, by przebywając w auli wskazywanej szkoły powszechnej podlegał reżimowi, który ustawodawca stypizował w art. 4 ust 1 pkt 1 omawianej ustawy. Otóż zgodnie z art. 4.1 przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania: 1) z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych: a) w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady, b) w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, c) w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, 2) z przyczyn narodowościowych i rasowych w gettach, 3) z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych: a) w więzieniach oraz poprawczych obozach pracy i poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poporawczych NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, b) na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR, 4) w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944 -1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-1956 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość. 2. Przepisy ustawy stosuje się także do osób, które jako dzieci zostały odebrane rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia. Z informacji pozyskanych w toku postępowania administracyjnego, w szczególności z dokumentów archiwalnych nie wynika, by w szkole powszechnej w Środzie Wielkopolskiej istniał obóż koncentracyjny, względnie było tam inne miejsce odosobnienia, w których przebywanie pozwalałoby uzyskać uprawnienia kombatanckie. Po pierwsze miejscowość Środa Wielkopolska nie figuruje w wykazie obozów podległych Reichsfuhrerowi SS sporządzonego przez Międzynarodową Służbę Poszukiwawczą ITS Arolsen. Także według Instytutu Pamięci Narodowej (pismo z 9 stycznia 2007 r. ) w Środzie Wielkopolskiej okupant niemiecki utworzył w 1939 - 1940 roku punkt zborny dla wysiedlanych polskich rodzin. Było to w okresie realizacji t. zw. pierwszego krótkofalowego planu wysiedleńczego, w którym wysiedlani Polacy przebywali w punktach zbornych od kilku godzin do kilkunastu dni w oczekiwaniu na przetransportowanie do Generalnego Gubernatorstwa. Nie przeprowadzono w nich selekcji, ani rozdzielania dzieci od rodziców. W ocenie IPN ówczesne punkty zborne nie spełniają warunku art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o kombatantach. Nadto jak słusznie zauważa organ orzekający miejscowość Środa Wielkopolska nie została wymieniona w treści Rozporządzenia Prezesa Rady MInistrów z 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innej narodowości. Także z opisu samej strony nie wynika, by on i jego rodzina podlegał represjom jakim podlegały osoby osadzane w obozach koncentracyjnych. Generalnie za obozy koncentracyjne uznaje się miejsca odosobnione, przeznaczone do izolacji, niewolniczej eksploatacji fizycznej i eksterminacji. Były one pilnie strzeżone, zaś w ich sąsiedztwie z uwagi na względy bezpieczeństwa nie mogły znajdować się żadne zabudowania. Osadzonych zmuszano do wykonywania wyniszczającej fizycznie pracy, przy stworzeniu celowo złych warunków bytowych, żywieniowych, sanitarnych. Reżim panujący w takich obozach był daleko surowszy niż warunki, na które sam skarżący wskazywał. Ma rację organ, iż w odróżnieniu od obozów koncentracyjnych punkty zborne w celu dalszego przesiedlenia okupant organizował na przełomie 1939/1940 roku w większości miast polskich na ziemiach włączonych do Rzeszy. Z archiwaliów wynika jednak, iż owe punkty zborne nie podlegały niemieckiej służbie bezpieczeństwa, lecz aparatowi przesiedleńczemu. Ta wiedza posłużyła ustawodawcy do takiej konstrukcji omawianego aktu normatywnego, który nie każdemu rodzajowi represji czy cierpienia daje uprawnienia kombatanckie, lecz tylko represjom i rodzajom cierpień enumeratywnie w ustawie wskazanych. Odmienna, subiektywna ocena skarżącego nie może tym samym stanowić skutecznie podstaw do nabycia uprawnień kombatanckich z żądanego tytułu. Prawidłowości rozstrzygnięcia Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie podważa twierdzenie strony, że represje jakim podlegał brat skarżącego miały być podstawą przyznania uprawnień kombatanckich dla wdowy, tym więcej, że skarżący stanowczo nie twierdził, by podstawą tych uprawnień był fakt przebywania w punkcie zbornym w Środzie Wielkopolskiej, a po wtóre okoliczność tą podniósł dopiero na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku w tej sprawie, a swoich twierdzeń nie podparł jakimkolwiek dokumentem. W tych okolicznościach przyjąć należy, że skarżący nie podważył skutecznie legalnośći kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia, co prowadzi zgodnie z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153 poz. 1270 ze zm.) do oddalenia skargi. /-/ P. Miładowski /-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ E. Makosz- Frymus mb