IV SA/Po 484/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stankowski (spr.) Sędziowie WSA Donata Starosta WSA Izabela Bąk - Marciniak Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Kujawa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2013 r. sprawy ze skargi A. Sp. z o. o. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w P. z dnia [...] lutego [...] r. nr [...] w przedmiocie inspekcji pracy oddala skargę Decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...] (dalej decyzja z [...] stycznia 2013 r.) Inspektor Pracy Państwowej Inspekcji Pracy w K. (dalej Inspektor Pracy albo organ I instancji) działając na podstawie art. 11 pkt 1, 2, 3, 6, 6a w związku z art. 33 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (t.j. Dz.U. 2012 r., poz. 404 ze zm., dalej upip), po przeprowadzeniu kontroli w dniach: 7, 8, 9 stycznia 2013 r. nakazał Z. W. Sp. z o.o. (dalej strona, odwołująca albo skarżąca): 1) dokonanie aktualizacji oceny ryzyka zawodowego po przeprowadzonych październiku 2012 r., pomiarach czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy zatrudnianych osób, w terminie do 28 lutego 2013 r., wskazując jako podstawę prawną art. 11 pkt 1 upip, art. 226 pkt 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz. U. 1998 r., nr 21, poz. 94 ze zm., dalej kp), §39a ust. 3 pkt 1c rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (t.j. Dz.U. 2003 r., nr 169, poz. 1650 ze zm., dalej rozporządzenie z 1997 r.), 2) dokonanie oceny dla zatrudnionych pracowników ryzyka zawodowego związanego z obciążeniem psychospołecznym – stresem, w terminie do 28 lutego 2013 r., wskazując jako podstawę prawną art. 11 pkt 1 upip, art. 226 pkt 1 kp, §39a ust. 3 pkt 1c rozporządzenia z 1997 r., 3) opisanie przeszklonych drzwi prowadzących do obiektu biurowego w siedzibie zakładu o kierunku ich otwierania, w terminie do 28 lutego 2013 r., wskazując jako podstawę art. 11 pkt 1 upip, art. 207 §2 kp, §22 ust. 7 rozporządzenia z 2007 r., 4) wyposażenie drzwi prowadzących do pomieszczenia WC w obiekcie biurowym w mechanizmy samozamykające, w terminie do 28 lutego 2013 r., na podstawie art. 11 pkt 1 upip, art. 207 §2 kp, §26 ust. 3 zał. 3 do rozporządzenia z 1997 r., 5) zapewnienie we wnętrzu hali do przygotowania oraz pokrywania cynkiem konstrukcji metalowych, temperatury nie mniejszej niż 14 stopni. Nakazowi temu nadany został rygor natychmiastowej wykonalności na podstawie art. 108 §1 kpa, ponieważ jest to niezbędne ze względu na ochronę zdrowia lub życia ludzkiego. Jako podstawa prawna powyższego obowiązku wskazane zostały art. 11 pkt 1 upip, art. 207 §2 kp, §30 rozporządzenia z 1997 r. Odwołanie od powyższej decyzji pismem z dnia [...] stycznia 2013 r. wniosła strona, wnosząc o uchylenie nakazu w części co do pkt 5, dotyczącego zapewnienia we wnętrzu hali do przygotowania oraz pokrywania cynkiem konstrukcji metalowych temperatury nie mniejszej niż 14°C, zwracając się o wstrzymanie wykonania nakazu do czasu rozpatrzenia odwołania. Odwołująca wyjaśniła, że w hali cynkowni znajdującej się w Krągoli, temperatura w okresie zimowym może być okresowo, podczas dużych mrozów niższa niż 14°C, co bezpośrednio wynika ze względów technologicznych, takich jak: realizowany proces technologiczny wiąże się koniecznością częstego transportu dużych gabarytowo konstrukcji stalowych przez wrota o znacznej powierzchni, co powoduje wychładzanie wnętrza hali, brak możliwości technologicznych dla ogrzania hali - w hali nie ma instalacji grzewczej, a dodatkowo hala ma kubaturę [...] m3, co z uwagi na przyjęte rozwiązania przy jej budowie faktycznie wyklucza możliwość zainstalowania instalacji grzewczej dla całej jej powierzchni, prace polegające w szczególności na kompletacji i przygotowywaniu konstrukcji stalowych do ocynkowania wiążą się z koniecznością pracy załogi na niemal całej powierzchni hali, co wyklucza technologiczną możliwość wydzielenia ogrzewanych stref, - praca może być wykonywana w ciepłych okryciach, w tym okryciach wierzchnich, rękawicach, przez co pracownicy są w należyty sposób chronieni przed niską temperaturą. Jednocześnie w celu zapewnienia pracownikom odpowiednich warunków zostało podjętych szereg działań, które pozwalają pracownikom ogrzać się oraz umożliwiają odpoczynek, takich jak m.in.: - na terenie hali znajduje się wydzielone ogrzewane pomieszczenie, w którym pracownicy w czasie przerw od pracy mogą się ogrzać, pracownikom oddano do dyspozycji cztery przenośne nagrzewnice opalane olejem, umożliwiające lokalnie ogrzanie miejsca wykonywania prac, udostępnione są pracownikom ciepłe napoje w ilości nielimitowanej, które można wypić w ogrzewanym pomieszczeniu, pracownicy mogą korzystać z przerw w pracy oraz nie jest przekraczany czas pracy 8-miu godzin, w okresie niskich temperatur, zapewnia się pracownikom określoną w regulaminie pracy 30-minutową płatną przerwę w pracy, zapewnia się pracowniom odzież dostosowaną do panujących warunków temperaturowych w postaci: odzieży ocieplanej, bezrękawników ocieplanych, czapek, rękawic ochronnych, obuwia ocieplanego, wkładek termicznych do obuwia. Warunki te zapewniają komfort pracy w pomieszczeniach hali odpowiedni nawet do pracy poza pomieszczeniami w okresie zimowym. Mając na względzie powyższe, należy uznać, że z przyczyn technologicznych nie jest możliwe zapewnienie temperatury przekraczającej 14°C, a jednocześnie pracodawca zapewnia wszelkie wymagane w takiej sytuacji warunki, przewidziane m.in. w przepisie § 44 rozporządzenia z 2004 r. Odwołujący zwrócił również uwagę na aspekt społeczny i ekonomiczny sformułowanego nakazu wyjaśniając, że w przypadku, gdyby pomieszczenia hali cynkowni miały być ogrzewane, pracodawca zostałby zmuszony nie mogąc uczynić zadość treści nakazu, do okresowej redukcji załogi, względnie wprowadzenia bardziej elastycznych form zatrudnienia i dopuszczenia do pracy wyłącznie w wypadku, gdy temperatura będzie przekraczała 14°C. Decyzją z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...] (dalej decyzja z [...] lutego 2013 r.) Okręgowy Inspektor Pracy w P. (dalej Okręgowy Inspektor Pracy albo organ II instancji) utrzymał w mocy decyzję z [...] stycznia 2013 r. W uzasadnieniu organ II instancji ustalił, że Inspektor Pracy przeprowadził w dniach 7, 8, 9 stycznia 2013 r. kontrolę przestrzegania przepisów prawa pracy w szczególności zapewnienia pracownikom odpowiednich warunków pracy w pomieszczeniach pracy zgodnie z przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy. W kontrolowanym obiekcie stwierdzono nieprawidłowości ujęte w protokole z kontroli, w tym dotyczące przestrzegania przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy w pomieszczeniach pracy. Nieprawidłowości dotyczyły m.in. zapewnienia właściwej temperatury w pomieszczeniach pracy. Pomiary przeprowadzone w dniach 7 i 8 stycznia 2013 r. ok. godz. 12 wykazały temperatury: w hali w rejonie obsługi wanny do zanurzeniowego cynkowania 6 °C, w hali w rejonie stanowiska kompletowania wsadu 0 °C. W związku z powyższym Inspektor Pracy skierował do kierownika zakładu decyzję nakazującą zapewnienie temperatury powietrza odpowiedniej do rodzaju pracy w hali produkcyjnej, nie niższej niż 14°C. Zgodnie z §30 rozporządzenia z 1997 r., w pomieszczeniach pracy należy zapewnić temperaturę odpowiednią do rodzaju wykonywanej pracy (metod pracy i wysiłku fizycznego niezbędnego do jej wykonania) nie niższą niż 14°C, chyba, że względy technologiczne na to nie pozwalają. Stwierdzone podczas kontroli temperatury stoją w rażącej rozbieżności z obowiązującymi w tym względzie przepisami stwarzając u wykonujących w tych pomieszczeniach pracy pracowników ryzyko zagrożenia zdrowia. Takie temperatury na stanowiskach pracy zostały stwierdzone pomimo stosowania dodatkowych źródeł ciepła i w czasie trwającego procesu technologicznego. Proces technologiczny wykonywany w hali w Krągoli polega na cynkowaniu zanurzeniowym elementów metalowych. W żadnym wypadku nie można stwierdzić by proces technologiczny cynkowania zanurzeniowego wymagał niskiej temperatury. W rzeczywistości powoływanie się na "proces technologiczny" w odwołaniu dotyczy jedynie organizacji pracy (np. konieczność częstego otwierania drzwi hali lub właściwości samej hali), która do jej wykonywania (przygotowanie i kompletacja konstrukcji stołowych do ocynkowania oraz cynkowanie) nie wymaga niskiej temperatury, co usprawiedliwiałoby zgodnie z przytoczonymi wyżej przepisami odstępstwo od obowiązku zapewnienia w pomieszczeniu pracy, jakim jest niewątpliwie hala w Krągoli, odpowiedniej temperatury. Cytowany przepis rozporządzenia z 1997 r. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, mając na celu ochronę zdrowia i życia pracowników, a także zapewnienie im higienicznych warunków pracy, pracodawca ma obowiązek wykonanie ciążących na nim w tym zakresie obowiązków. Jak wynika z art. 33 ust. 2 zdanie drugie (brak wskazania nazwy aktu prawnego), jeżeli usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości nie wymaga decyzji pracodawcy, a także gdy nie można inaczej uniknąć niebezpieczeństwa zagrażającego życiu lub zdrowiu pracowników, decyzje, o których mowa w art. 34 ust. 1, wydaje się osobie kierującej tą jednostką. Jak stwierdzono podczas kontroli w dniach 7-9 stycznia 2013 r. w zakładzie w Krągoli temperatury na stanowiskach pracy rażąco odbiegały od dopuszczonych przez przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy, co jednoznacznie wskazuje na niebezpieczeństwo zagrażające zdrowiu pracowników wykonujących pracę w hali cynkowni, co uzasadniało skierowanie tej decyzji do kierującego zakładem w Krągoli. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu (dalej WSA) pismem z dnia 18 marca 2013 r. wniosła strona reprezentowana przez fachowego pełnomocnika procesowego, zaskarżając decyzję z 20 lutego 2013 r. w całości oraz zarzucając: 1) naruszenie §30 rozporządzenia z 1997 r., 2) pominięcie przy rozstrzyganiu sprawy treści załącznika nr 3 rozporządzenia z 1997 roku, w szczególności § 44 tego załącznika. Skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi w całości oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W ocenie skarżącej brak jest podstaw do nakazania pracodawcy utrzymywania temperatury powyżej 14°C na terenie hali w miejscowości Krągola, bowiem nie pozwalają na to względy technologiczne, a jednocześnie zatrudnionym pracownikom zapewnia się wszelkie wymagane przepisami prawa warunki wymagane nawet do pracy poza pomieszczeniami. Realizowany na terenie hali proces technologiczny polega na kompletacji oraz cynkowaniu ogniowym (zanurzeniowym) konstrukcji stalowych o znacznych gabarytach, często przekraczających kilkanaście metrów długości. W części innych ocynkowni kompletacja jest prowadzona pod gołym niebem, gdzie niezależnie od pory roku pracownicy wykonują czynności związane z przygotowaniem konstrukcji do umieszczenia w kąpieli cynkowniczej. W przypadku zakładu skarżącego kompletacja wykonywana jest na terenie zadaszonej hali jednej z najnowocześniejszych cynkowi ogniowych w Europie, która jest przeznaczona w tym celu i po uzyskaniu wszelkich wymaganych prawem opinii i zgód, została oddana do użytku zaledwie trzy lata temu. Należy przy tym zaznaczyć, że ogromna hala (kubatura to [...] m3) nie ma ogrzewania, które byłoby technologicznie niemożliwe do realizacji, lecz posiada wszelkie wymagane przez przepisy prawa pomieszczenia niezbędne do zapewnienia pracownikom odpowiednich warunków do ogrzania się i wypoczynku. W decyzji Okręgowego Inspektora Pracy mylnie definiuje się "proces technologiczny". Sam proces technologiczny cynkowania nie polega wyłącznie na zanurzeniu konstrukcji stalowych w wannie z roztopionym cynkiem, ale również polega na odpowiednim przygotowaniu, zamocowaniu, wytrawieniu konstrukcji, które to czynności muszą być realizowane na terenie zakładu ocynkowniczego. Wątpliwości skarżącego budzi również zapis §30 rozporządzenia z 1997 r., bowiem w przypadku wykonywania prac w pomieszczeniach zadaszonych, ustawodawca nie rozróżnia wymogów właściwych dla wykonywania prac na hali ocynkowni z pracami przykładowo w sklepie, czy biurze - w każdym z tym rodzajowo różnych wypadków wymogi w zakresie temperatury są identyczne. Zdaniem skarżącej, z przyczyn technologicznych nie jest możliwe zapewnienie temperatury przekraczającej 14°C, a jednocześnie pracodawca zapewnia wszelkie wymagane w takiej sytuacji warunki, przewidziane m.in. w przepisie Załącznika nr 3 §44 rozporządzenia z 1997 r., w szczególności poprzez zapewnienie pomieszczenia umożliwiającego schronienie się przed opadami atmosferycznymi, ogrzanie się oraz zmianę odzieży (k. 4-5 akt sądowych). W odpowiedzi na skargę z [...] kwietnia 2013 r., nr [...], Okręgowy Inspektor Pracy wniósł o jej oddalenie. Organ II instancji podkreślił, że mikroklimat środowiska pracy wpływa w bardzo istotny sposób na wydajność pracy i sposób jej wykonywania. Wykonywanie pracy w niskiej temperaturze otoczenia jest obciążające dla układu krążenia. W żadnym wypadku nie można stwierdzić, aby proces technologiczny cynkowania zanurzeniowego wymagał niskiej temperatury (k. 15-16 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli sprawowanej przez Sąd pod względem zgodności z prawem w niniejszej sprawie była decyzja Okręgowego Inspektora Pracy w P. z [...] lutego 2013 r. utrzymująca w mocy nakaz wydany przez Inspektora Pracy Państwowej Inspekcji Pracy w K., nakładający na skarżącego obowiązek zapewnienia we wnętrzu hali do przygotowania oraz pokrywania cynkiem konstrukcji metalowych temperatury nie mniejszej aniżeli 14 °C. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd podzielił ustalenia faktyczne poczynione przez organy obu instancji, niesporne pomiędzy stronami, z których wynika w sposób czytelny, że skarżąca nie zapewnia w hali produkcyjnej wymaganej wartości 14°C temperatury. Na pracodawcy z mocy art. 207 §2 pkt 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz.U. 1998 r., nr 21, poz. 94 ze zm.), spoczywa obowiązek ochrony życia i zdrowia pracowników przez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki. Pracodawca jest zobowiązany m.in. do zorganizowania pracy w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki pracy. Ogólne przepisy dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładach pracy, m.in. do pomieszczeń i urządzeń higienicznosanitarnych określone zostały w rozporządzeniu z 1997 r. Stosownie do §30 rozporządzenia z 1997 r., w pomieszczeniach pracy należy zapewnić temperaturę odpowiednią do rodzaju wykonywanej pracy (metod pracy i wysiłku fizycznego niezbędnego do jej wykonania) nie niższą niż 14°C, chyba że względy technologiczne na to nie pozwalają. W zakładach produkcyjnych sytuacja taka ma miejsce wówczas, gdy niska temperatura w miejscu produkcji stanowi warunek prawidłowo przeprowadzonego procesu produkcyjnego. Przesłanka "względów technologicznych" nie występuje w sytuacji, gdy proces produkcyjny może zostać przeprowadzony prawidłowo bez względu na panującą w miejscu produkcji temperaturę powietrza, a niska temperatura w pomieszczeniu pracy jest wyłącznie niepożądanym, możliwym do wyeliminowania, skutkiem stosowanej metody produkcji, przyjętej organizacji pracy lub też wynika z parametrów technicznych i specyficznych cech tego pomieszczenia. W orzecznictwie sądowym podkreślono w związku z tym, że za wyłączeniem obowiązku o którym stanowi §30 rozporządzenia z 1997 r. nie mogą przemawiać względy techniczne związane z wielkością, czy też złym stanem hali produkcyjnej (wyrok WSA w Kielcach z 4 lipca 2012 r., II SA/Ke 356/12, baza orzeczeń NSA, wyrok WSA w Bydgoszczy z 10 maja 2012 r., II SA/Bd 292/11, baza orzeczeń NSA), czy też względy ekonomiczne występujące po stronie pracodawcy (wyrok NSA z 20 września 2001 r.( SA/Bk 75/01, Pr.Pracy 2002/3/35). Pracodawca obowiązany jest w takiej sytuacji do zastosowania najnowszych rozwiązań technicznych, a także do wprowadzenia odpowiednich zmian w organizacji pracy, umożliwiających utrzymanie w hali produkcyjnej temperatury powietrza zgodnej z wymogami określonymi w rozporządzeniu w sprawie ogólnych przepisów bhp. W rozpoznawanej sprawie organy inspekcji pracy zasadnie i przekonująco wykazały, że proces pracy wykonywany w hali produkcyjnej skarżącego odbywa się z naruszeniem §30 rozporządzenia z 1997 r. W stanie faktycznym sprawy nie zaistniały jednocześnie względy technologiczne, które uzasadniałyby odstępstwo od obowiązku utrzymania temperatury w hali produkcyjnej na poziomie 14°C. Organ I! instancji stwierdził wyraźnie, że w żadnym wypadku nie można stwierdzić aby proces technologiczny cynkowania zanurzeniowego wymagał niskiej temperatury. Zarówno konieczność częstego otwierania drzwi hali czy też właściwości samej hali, jak i przygotowanie oraz kompletacja konstrukcji stalowych do ocynkowania nie wymagają niskiej temperatury, co usprawiedliwiałoby odstępstwo od obowiązku zapewnienia w pomieszczeniu pracy odpowiedniej temperatury. Poza tym, jak Okręgowy Inspektor Pracy zwrócił uwagę w odpowiedzi na skargę, że stwierdzona u skarżącej temperatura stwarza dla pracowników poważne zagrożenie zdrowia. Wykonywanie pracy w niskiej temperaturze otoczenia jest obciążające dla układu krążenia. Praca w temperaturach poniżej 10°C wiąże się z większą częstotliwością występowania zawału mięśnia sercowego oraz stwarza szczególne ryzyko wystąpienia chorób układu krążenia. Niskie temperatury powodują zahamowanie reakcji immunologicznych, obniżenie odporności dróg oddechowych na infekcje bakteryjne i wirusowe. Odnosząc się do przedstawionych w skardze zarzutów, w ocenie Sądu nie zasługiwały one na uwzględnienie. Prawidłowa realizacja wymienionych w skardze czynności nie jest uzależniona od temperatury powietrza panującej w hali produkcyjnej. Czynności te mogą zostać poprawnie wykonane zarówno wówczas, gdy temperatura w hali jest niższa niż 14°C, jak również wtedy, gdy temperatura w tym pomieszczeniu wynosi 14°C i więcej. Niskie temperatury panujące w okresie zimowym w hali produkcyjnej wynikają przede wszystkim z konieczności częstego otwierania wrót hali w celu dostarczenia do jej wnętrza konstrukcji stalowych. Niska temperatura w hali produkcyjnej nie stanowi koniecznego elementu procesu produkcyjnego, lecz jest wyłącznie niepożądanym skutkiem tego procesu, który można wyeliminować poprzez zastosowanie odpowiednich rozwiązań technicznych i organizacyjnych. W niniejszej sprawie nie znajdował przy tym zastosowania §44 ust. 1 załącznika nr 3 do rozporządzenia z 1997 r. Pracy wykonywanej w hali produkcyjnej nie można bowiem zaliczyć do robót wykonywanych na otwartej przestrzeni czy też w nieogrzewanych pomieszczeniach. Samo zapewnienie pracownikom skarżącej niezbędnych warunków do ogrzania się i wypoczynku nie powoduje wyłączenia bezwzględnie obowiązującego §30 rozporządzenia z 1997 r. Mając powyższe na uwadze Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2012 r., poz. 270 ze zm.) oddalił skargę.