IV SA/Po 486/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stankowski (spr.) Sędzia WSA Józef Maleszewski Asesor sądowy WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Hołyńska-Matela po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2019 r. sprawy ze skargi M. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie uznania świadczeń wychowawczych za nienależnie pobrane i zobowiązanie do zwrotu świadczeń 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...]; 2. umarza postępowanie administracyjne w całości. Decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] Burmistrz Miasta [...] uznał świadczenie wychowawcze przyznane za okres [...] lipca 2017 r. do [...] października 2017 e. za nienależne i zobowiązał M. Ś. (zwaną dalej również "Skarżącą") do zwrotu świadczenia w kwocie [...]zł. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że decyzją z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] przyznał Skarżącej świadczenie wychowawcze w kwocie [...]zł miesięcznie na okres od [...] stycznia do [...] września 2017 r. Zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza [...] zł, a w przypadku dziecka posiadającego orzeczenie o niepełnosprawności [...] zł. Dalej organ wyjaśnił, że mąż Skarżącej podjął w dniu [...] marca 2017 r. pracę w przedsiębiorstwie "[...]" s.c. [...]. Następnie w dniu [...] maja 2017 r. mąż Skarżącej rozpoczął służbę przygotowawczą w Centrum Szkolenia Wojsk Lądowych w [...], jednocześnie uzyskał bezpłatny urlop w dotychczasowym miejscu pracy. Służba przygotowawcza była realizowana w okresie od [...] maja 2017 r. do [...] sierpnia 2017 r. Uzyskanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci jest traktowane jako uzyskanie dochodu. Dochód męża Skarżącej za miesiąc czerwiec 2017 r. wynosił [...] zł. W "[...]" SC. [...] z siedzibą w [...] z dnia [...] listopada 2017 r. mąż Skarżącej zatrudniony był do dnia [...] listopada 2017 roku. Wobec powyższego organ ponownie przeliczył dochód rodziny Skarżącej uwzględniając: dochód uzyskany z tytułu świadczenia rodzicielskiego za miesiąc marzec 2017 roku tj. kwotę [...]zł, dochód męża Skarżącej z "[...]" SC. [...] z siedzibą w [...] za miesiąc kwiecień 2017 r. tj. kwotę [...]zł, dochód męża Skarżącej z pełnionej służby przygotowawczej w Centrum Wojsk Lądowych w [...] za miesiąc czerwiec 2017 roku tj. kwotę [...]zł. Po ponownej weryfikacji łączny dochód rodziny wyniósł [...] zł, a dochód na osobę w rodzinie [...] zł. Zatem w ocenie organu kwota [...]zł pobrana przez Skarżącą w okresie od dnia [...] lipca 2017 r. do dnia [...] września 2017 r. uznana musi zostać za świadczenie nienależenie pobrane. W odwołaniu od ww. decyzji M. Ś. podniosła, iż na podstawie art. 124 ust. 2 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1541 ze zmianami) pracodawca męża miał obowiązek udzielić mu urlopu bezpłatnego, w związku z czym jego wynagrodzenie należało uznać za dochód utracony. Decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję Burmistrza i orzekło o uznaniu świadczenia wychowawczego pobranego od lipca 2017 r. do sierpnia 2017 r. w kwocie [...]zł za świadczenie nienależnie pobrane, a także o zobowiązaniu Skarżącej do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Kolegium wyjaśniło, że w dniu [...] marca 2017 r. czyli w trakcie trwania okresu na jaki przyznano świadczenie, Skarżąca pisemnie poinformowała, że od [...] marca 2017 r. jej mąż podjął pracę w firmie "[...]" [...]. W związku z tym stosownie do art. 7 ust 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, organ dokonał weryfikacji dochodu rodziny. Do dochodu rodziny organ wliczył kwotę uzyskaną przez Skarżącą z tytułu świadczenia rodzicielskiego (otrzymanego od [...] stycznia 2017r. za miesiąc luty 2017 r. - [...] zł, oraz dochód uzyskany przez męża Skarżącej za miesiąc kwiecień 2017 roku w kwocie [...]zł. Łączny miesięczny dochód rodziny wyniósł zatem [...] zł, tj. [...] zł na osobę i nadal kwalifikował do pobierania świadczenia wychowawczego. Następnie mąż Skarżącej w okresie od [...] maja 2017 r. do [...] sierpnia 2017 r. odbywał służbę przygotowawczą w Centrum Szkolenia Wojsk Lądowych w [...]. Urlop bezpłatny udzielony na czas pełnienia służby nie mógł być zdaniem organu potraktowany jako utrata dochodu. W 2 pkt 19 ww. ustawy zawarto katalog okoliczności mogących zostać uznane za utratę dochodu. Katalog ten ma charakter zamknięty. Omawianej okoliczności nie można potraktować jako dochodu utraconego, albowiem nie spowodował on utraty dochodu w rozumieniu art. 2 pkt 19 ustawy. Kolegium zauważyło jednak, że mąż Skarżącej nie uzyskiwał dochodu we wrześniu 2017 r., co stanowiło podstawę do uchylenia decyzji organu I instancji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu M. Ś. podniosła, że w czasie służby przygotowawczej, jej mąż przebywał na urlopie bezpłatnym. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko zawarto w zaskarżonej decyzji . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 25 ust 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Za świadczenie nienależnie pobrane zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy w brzmieniu obowiązującym w dniu orzekania przez organ odwoławczy uznawało się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania. W art. 4 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci określono krąg osób uprawnionych do otrzymania świadczenia wychowawczego. W spornym okresie świadczenie wychowawcze przysługiwało na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty [...]zł (art. 5 ust. 3), a jeżeli członkiem rodziny było dziecko niepełnosprawne, świadczenie wychowawcze przysługiwało na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekraczał kwoty [...]zł. W rozpoznawanej sprawie stan faktyczny sprawy pozostaje bezsporny. Skarżąca była uprawniona do świadczenia wychowawczego od dnia [...] stycznia 2017 r. do dnia [...] września 2017 r. na podstawie decyzji nr [...] z dnia [...] lutego 2017 r. Od [...] marca 2017 r. K. Ś. – mąż Skarżącej podjął pracę w firmie "[...]" [...], jednak uzyskiwane przez niego wynagrodzenie nie spowodowało przekroczenia kryterium dochodowego. Łączny miesięczny dochód rodziny wyniósł [...] zł, co w przeliczeniu na 3 osoby w rodzinie stanowiło [...] zł. W okresie od [...] maja 2017 r. do [...] sierpnia 2017 r. mąż Skarżącej odbywał służbę przygotowawczą w Centrum Szkolenia Wojsk Lądowych w [...]. Wysokość otrzymanego z tego tytułu uposażenia w miesiącu czerwcu 2017 r. wynosiła [...] zł. W okresie służby przygotowawczej mąż Skarżącej przebywał na urlopie bezpłatnym. Istota sporu w rozpoznawanej sprawie koncentruje się wokół oceny, czy pozostawanie na urlopie bezpłatnym stanowi przesłankę utraty dochodu w świetle art. 2 pkt 19 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w brzmieniu obowiązującym w okresie pobierania spornego świadczenia. Zgodnie z art. 7 ust. 1 ww. ustawy w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. Jednocześnie w art. 2 pkt 19 ustawodawca wymienił przypadki, których zaistnienie należy kwalifikować jako utratę dochodu. Bez wątpienia wśród przesłanek utraty dochodu nie wymieniono dzielenia pracownikowi urlopu bezpłatnego. W ocenie Sądu pojęcie "utrata dochodu" oznacza każdy uszczerbek, ubytek, czy też umniejszenie. Jest to zdarzenie powodujące, że określona osoba przestaje uzyskiwać jakikolwiek dochód, bądź też powodujące, że jej dotychczasowy dochód ulega częściowemu zmniejszeniu. Nie sposób, zatem wiązać tego pojęcia wyłącznie z całkowitym ustaniem prawnego stosunku zatrudnienia. W pojęciu tym mieszczą się wszelkie zmiany związane z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową określonej osoby wpływające na zmniejszenie jej dochodów. W konsekwencji utrata dochodu wynikająca z utraty zatrudnienia (art. 2 pkt 19 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci) nie ogranicza się jedynie do utraty samego wynagrodzenia za pracę, lecz obejmuje również utratę wszelkich jego składników i substytutów, w tym świadczeń wypłacanych z ubezpieczenia społecznego, o ile pozostają one w związku ze stosunkiem pracy (por. wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2018 r. sygn. akt I OSK 1728/17; http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak się przyjmuje w doktrynie, "udzielenie przez pracodawcę urlopu bezpłatnego pracownikowi na jego pisemny wniosek jest w istocie umową, w której pracodawca zobowiązuje się zwolnić pracownika z obowiązku wykonywania pracy przez określony czas, a pracownik rezygnuje z korzystania z prawa jej wykonywania w tym okresie (K. Jaśkowski, Komentarz do art. 174 k.p., komentarz LEX/el. 2016). W okresie urlopu bezpłatnego stosunek pracy trwa, lecz prawa i obowiązki stron stosunku pracy pozostają zawieszone (por. wyrok NSA z 18 marca 1992 r., II SA 101/92, ONSA 1994, nr 1, poz. 2 oraz wyrok SN z 9 maja 2008 r., II PK 318/2007, LexPolonica nr 2081595, OSNP 2009, nr 19-20, poz. 251). W świetle powyższego, należy stwierdzić, że przebywanie pracownika na urlopie bezpłatnym oznacza utratę zatrudnienia w rozumieniu art. 2 pkt 19 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, gdyż pomimo formalnego związania stosunkiem pracy, pracownik – na mocy dodatkowego porozumienia z pracodawcą o udzielenie urlopu bezpłatnego - nie jest zobowiązany do wykonywania pracy u tego pracodawcy, a obowiązki i uprawnienia stron ulegają zawieszeniu. Wynagrodzenie utracone w związku z urlopem bezpłatnym oznacza więc utratę dochodu i nie uwzględnia się go – zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci – przy ustalaniu dochodu osoby ubiegającej się o świadczenie wychowawcze. W konsekwencji w rozpoznawanej sprawie należało przyjąć, że udzielenie urlopu bezpłatnego w związku z odbyciem służby przygotowawczej stanowi utratę dochodu w rozumieniu przepisów omawianej ustawy. Okoliczność ta musiała zatem zostać uwzględniona przy ustalaniu dochodu rodziny. W rozpoznawanej sprawie organy błędnie uznały, że ustalając dochód rodziny w okresie odbywania przez męża Skarżącej służby przygotowawczej, obliczając dochód rodziny należało uwzględnić dochód ze stosunku pracy, w okresie przebywania na urlopie bezpłatnym. Należało wobec tego uznać, że w okresie od lipca 2017 r. sierpnia 2017 r. dochód rodziny Skarżącej w przeliczeniu na osobę nie przekroczył kwoty kryterium dochodowego określonego w art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci i brak było podstaw do uznania przedmiotowego zasiłku jako nienależnie pobranego. Sąd uznał, że materiał dowodowy zebrany przez organy prowadzące postępowanie pozował na jednoznaczne stwierdzenie braku podstaw do uznania świadczenia jako nienależnie pobranego. Z tego też powodu zaistniała konieczność uchylenia decyzji organów obydwu instancji oraz umorzenia postępowania administracyjnego. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) orzekł w pkt 1 wyroku o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2018 r. Stwierdzając brak podstaw do uznania świadczenia jako nienależnie pobranego Sąd w pkt 2 wyroku na podstawie art. 145 § 3 ww. ustawy umorzył postępowanie administracyjne.