IV SA/Po 487/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska (spr.) WSA Donata Starosta Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Walocha po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 07 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy w formie gorącego posiłku 1. oddala skargę w całości; 2. przyznaje adwokatowi K. A. od Skarbu Państwa (Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) wynagrodzenie w kwocie 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych podwyższone o kwotę 110,40 (sto dziesięć 40/100) złotych stanowiącą podatek od towarów i usług – łącznie 590,40 (pięćset dziewięćdziesiąt 40/100) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Wyrokiem z dnia 5 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2802/13 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 sierpnia 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 422/13 i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", pomoc taka może być przyznana nieodpłatnie osobom, których dochód nie przekracza 150% kryterium dochodowego, o którym mowa odpowiednio w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Definicję dochodu zawiera art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, stanowi go suma miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszona m. in. o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych oraz o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Ustalenie sytuacji dochodowej następuje na podstawie krótkiego, miesięcznego okresu. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, iż za okres od 1 do [...] października 2012 r. skarżącemu przysługiwał zasiłek chorobowy, który stanowił jego przychód. Fakt, że wypłaty tego zasiłku za październik dokonano w dwóch ratach, przy czym druga wypłata miała miejsce już w kolejnym miesiącu, w listopadzie, nie został uwzględniony przez organy administracji, zaś Sąd I instancji zarzut w tym zakresie zbagatelizował i okoliczność tę uznał za nie mającą znaczenia. Jednocześnie przychód skarżącego za październik został pomniejszony o potrącenie alimentacyjne dokonane przez komornika w październiku, z kwoty zasiłku wypłaconej w październiku, pomijając potrącenie dokonane w listopadzie, z części zasiłku chorobowego za październik, wypłaconej w kolejnym miesiącu. Doprowadziło to do sytuacji, w której przychód w październiku uwzględniono w wysokości nominalnej, należnej za ten miesiąc, choć w nim w całości nie wypłaconej, zaś potrącenie komornicze uwzględniono w wysokości faktycznie dokonanej w październiku. Jest przy tym oczywiste, że w październiku skarżący nie dysponował kwotą dochodu wyliczonego w ten sposób. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż definicja z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uznaje nie przychód należny za dany miesiąc, ale przychód z miesiąca, niezależnie od tytułu i źródła uzyskania. Przychód ten ma być uzyskany, co wskazuje na faktyczny aspekt sytuacji majątkowej strony. Rozwiązanie to podkreśla uzależnienie pomocy społecznej od faktycznego stanu majątkowego i faktycznych dochodów uzyskanych w danym okresie, nie zaś dochodów nominalnie należnych. Roszczenie o wypłatę świadczenia nie może być traktowane jak przychód. W postępowaniu dowodowym kwestię tę pominięto, podczas gdy przedmiotem ustaleń powinien być rzeczywiście uzyskany w październiku przychód, pomniejszony o należności wskazane w art. 8 ust. 3 pkt 1-3 ustawy o pomocy społecznej. Biorąc pod uwagę, że wyliczone w sprawie przekroczenia wysokości dochodu wyniosło [...] zł, uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wyrokiem z dnia 17 września 2015 r., sygn. akt IV SA/Po 532/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu skargi M. S. uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...] i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] W uzasadnieniu wyroku Sąd po przytoczeniu stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazał, że rozpoznając sprawę ponownie organ mając na uwadze obowiązek należytego ustalenia stanu faktycznego sprawy, ustali w jakiej wysokości dochód skarżący uzyskał w październiku. Decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r., nr [...] Prezydent Miasta K. odmówił skarżącemu pomocy w formie gorącego posiłku. Decyzją z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Decyzją z dnia [...] marca 2016 r., nr [...] Prezydent Miasta K. odmówił M. S. przyznania pomocy w formie gorącego posiłku wskazując, iż łączny dochód skarżącego w miesiącu październiku 2012 r. wynosił [...] zł., a więc przekracza kryterium dochodowe wynoszące [...] zł. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł M. S. wskazując, iż organ błędnie ustalił dochód wnioskodawcy. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ po przytoczeniu treści przepisów prawa wskazał, że w niniejszej sprawie dochód skarżącego powinien być ustalony za miesiąc październik 2012 r., ponieważ strona złożyła wniosek w miesiącu listopadzie 2012 r. Dalej organ wskazał, że w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku dochód skarżącego wyniósł [...] zł i przekroczył tym samym kwotę kryterium dochodowego. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w P. wniósł M. S. wskazując, że na dochód skarżącego w październiku składa kwota zasiłku chorobowego netto w wysokości [...] zł za okres [...] października 2012 r. do dnia [...] października 2012 r. oraz kwota [...]za okres od [...] października 2012 r. do dnia [...] października 2012 r. Łączny dochód wyniósł zatem [...] zł. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie przyznania adwokata oraz umorzono postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Na rozprawie w dniu [...] grudnia 2016 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik podtrzymał skargę wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej decyzji organu I instancji, a także zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 – dalej "Ppsa") polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 Ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając niniejszą sprawę należy mieć również na względzie, iż była już ona przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu jak również Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wobec powyższego wskazać należy, iż zgodnie z treścią art. 153 Ppsa ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w rozpoznanej sprawie. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał dany akt zostało uznane za błędne, bądź za prawidłowe. Natomiast wskazania co do dalszego postępowania dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (zob. A. Kabat w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 345). Jak wynika z ugruntowanego stanowiska sądów administracyjnych, skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy. Obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie to zostało wydane; postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne; przyszłe postępowanie administracyjne, w tym także w sprawie stwierdzenia nieważności aktu i wznowienia postępowania administracyjnego, oraz ewentualne przyszłe postępowanie sądowoadministracyjne, w tym także przed NSA w przypadku ewentualnego rozpoznawania skargi kasacyjnej od ponownego wyroku sądu I instancji (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 17 marca 2009 r., sygn. akt I SA/Łd 1230/08, Lex nr 493588). Stąd skutkiem wyroku sądu administracyjnego w toku każdego z tych postępowań jest zakaz formułowania nowych ocen prawnych – sprzecznych z wyrażonym wcześniej przez sąd administracyjny poglądem. Z uwagi na powyższe zarówno organ administracji publicznej ponownie rozstrzygający sprawę, jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny związany jest oceną wyrażoną w powołanym powyżej wyroku. Z powyższych względów wskazać należy, iż w uzasadnieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego jak i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 17 września 2015 r. wskazano, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. nr 267, poz. 2259 ze zm. – ustawa ta obowiązywała do dnia 31 grudnia 2013 r.), pomoc taka może być przyznana nieodpłatnie osobom, których dochód nie przekracza 150% kryterium dochodowego, o którym mowa odpowiednio w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Definicję dochodu zawiera art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz930 ze zm.), stanowi go suma miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszona m. in. o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych oraz o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Ustalenie sytuacji dochodowej następuje na podstawie krótkiego, miesięcznego okresu. Zwrócono również uwagę, że definicja z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uznaje nie przychód należny za dany miesiąc, ale przychód z miesiąca, niezależnie od tytułu i źródła uzyskania. Przychód ten ma być uzyskany, co wskazuje na faktyczny aspekt sytuacji majątkowej strony. Rozwiązanie to podkreśla uzależnienie pomocy społecznej od faktycznego stanu majątkowego i faktycznych dochodów uzyskanych w danym okresie, nie zaś dochodów nominalnie należnych. Roszczenie o wypłatę świadczenia nie może być traktowane jak przychód. W postępowaniu dowodowym kwestię tę pominięto, podczas gdy przedmiotem ustaleń powinien być rzeczywiście uzyskany w październiku przychód, pomniejszony o należności wskazane w art. 8 ust. 3 pkt 1-3 ustawy o pomocy społecznej. W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał także, iż z zaświadczanie przedłożonego przez stronę wynika, że zasiłek chorobowy skarżącemu za miesiąc październik został wypłacony w dwóch ratach. Jednakże z powyższego zaświadczenia nie wynika jaka dokładnie kwota i w jakim miesiącu została wypłacona, co uniemożliwia ustalenie dochodu skarżącego w miesiącu październiku, a w związku z tym nie można ustalić, czy spełnia on kryterium dochodowe. Z powyższych względów Sąd zobowiązał organ do ustalenia w jakiej wysokości dochód skarżący otrzymał w miesiącu październiku 2012 r. Organ mając na uwadze wytyczne Sądu zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o udostępnienie informacji o wysokości zasiłku chorobowego wypłaconego skarżącemu za miesiąc wrzesień 2012 r. i październik 2012 r. W odpowiedzi na powyższe Zakład Ubezpieczeń Społecznych przesłał informację (pismo z dnia [...] grudnia 2015 r., k. 29), z której wynika, że w miesiącu październiku skarżący otrzymał zasiłek chorobowy za okres od dnia [...] września 2012 r. do dnia [...] września 2012 r. w kwocie [...]zł netto (wypłata w dniu [...] października 2012 r. ) oraz za okres od [...] października 2012 r. do dnia [...] października 2012 r. w kwocie [...]zł netto (po odliczeniu podatku i potrącenia komorniczego - wypłata [...] października 2012 r. ). W tym miejscu odnosząc się do zarzutu skargi wskazać należy, iż skarżący obliczając dochód błędnie powołuje się na zasiłek chorobowy wypłacony za okres od dnia [...] października 2012 r. do dnia [...] października 2012 r., ponieważ zasiłek ten został wypłacony w dniu [...] listopada 2012 r., a więc stanowi on w świetle ustawy o pomocy społecznej dochód z miesiąca listopada 2012 r., a nie października 2012 r. Ponadto odnosząc się do powyższego zarzutu powtórzyć należy stanowisko wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Poznaniu, którym skład orzekający w niniejszej sprawie jest związany oraz który w pełni podziela, że definicja z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uznaje nie przychód należny za dany miesiąc, ale przychód z miesiąca, niezależnie od tytułu i źródła uzyskania. Przychód ten ma być uzyskany, co wskazuje na faktyczny aspekt sytuacji majątkowej strony. Zatem kwota uzyskana w listopadzie, pomimo że stanowiła dochód należny za miesiąc październik, stanowiła dochód uzyskany przez skarżacego w miesiącu listopadzie i z tych też względów nie mogła zostać uwzględniona przez organ w niniejszej sprawie. Z powyższych względów organ obliczając dochód skarżącego zasadnie za przychód skarżącego uznał kwoty zasiłku chorobowego wypłacone skarżącemu w miesiącu październiku 2012 r. tj. kwotę [...]zł i [...] zł, co daje łącznie [...] zł. Od tak obliczonego przychodu należało odliczyć, zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych oraz o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. W niniejszej sprawie jak wynika z pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych łączna wysokość pobranej zaliczki na podatek dochodowy wyniosła [...] zł. Ponadto od przychodu skarżącego należało odliczyć kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. W niniejszej sprawie wątpliwości Sądu budzi przyjęta przez organ wysokość alimentów podlegających odliczeniu od przychodu. Organ przyjął, iż od przychodu należało odliczyć kwotę [...]zł. O ile zgodzić należy się z organem, iż odliczeniu od przychodu nie podlegają koszty egzekucyjne w kwocie [...]zł, które to koszty wynikają z zaświadczenie [...] Sadowego z dnia [...] grudnia 2012 r. (k. 11 akt), to jednakże przyjęta wysokość alimentów w świetle zebranego materiału dowodowego budzi wątpliwości. W tym miejscu wskazać należy, iż z pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynika, że z zasiłku chorobowego wypłaconego w dniu [...] października 2012 r. tytułem zajęcia komorniczego potrącono kwotę [...]zł. Powyższe potwierdza również zaświadczenie [...] Sądowego z dnia [...] grudnia 2012 r.. W zaświadczeniu tym jednoznacznie wskazano, że w dniu [...] października 2012 r. komornik otrzymał kwotę [...]zł z czego 12,70 to koszty egzekucyjne, a kwota [...]zł została przekazana do Urzędu Miejskiego na wypłatę z funduszu alimentacyjnego. Natomiast z zaświadczenia komornika nie wynika z jakiego tytułu została potrącona pozostała kwota w wysokości [...] zł (różnica między kwotą potrącenia komorniczego, a kwotą kosztów egzekucyjnych i kwoty przekazanej do Urzędu Miasta). Powyższe uchybienie organu nie miało jednak wpływu na wynik sprawy, ponieważ nawet gdyby przyjąć, iż również kwota [...]zł została potrącona z zasiłku chorobowego tytułem alimentów, to powyższe nie skutkowałoby uznaniem, że zostało spełnione kryterium dochodowe, o czym szerzej w dalszej części uzasadnienia. Zwrócić w tym miejscu należy uwagę, iż akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie pracuje, jest osobą schorowaną i ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności. Zgodnie z art. art. 5 ust. 1 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", pomoc taka może być przyznana nieodpłatnie osobom, których dochód nie przekracza 150% kryterium dochodowego, o którym mowa odpowiednio w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społeczne. Zatem kryterium dochodowe, jak słusznie uznał organ, w niniejszej sprawie wynosiło [...] zł. Natomiast przychód skarżącego w wysokości [...] zł pomniejszony o podatek dochodowy w wysokości [...] zł oraz o potracenia alimentacyjne w wysokości [...] zł (kwota potrącenia komorniczego minus koszty egzekucyjne), daje dochód w wysokości [...] zł. Z powyższego wynika, iż uchybienie organu, w postaci nie wyjaśnienia w jakiej dokładnie wysokości alimenty należało odliczyć od przychodu skarżącego, nie miało wpływu na wynik sprawy, ponieważ przyjmując nawet kwotę maksymalnego odliczenia ([...] zł), dochód skarżącego i tak przekracza kryterium dochodowe. Na marginesie Sąd zaznacza, iż nawet odliczenie kwoty całego potrącenia komorniczego, w tym również kosztów postępowania egzekucyjnego, nie spowoduje, że dochód skarżącego ([...] zł) będzie niższy od obowiązującego kryterium dochodowego. Zatem słusznie organy wskazały, że nie ma podstaw prawnych do przyznania pomocy w formie gorącego posiłku. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 Ppsa skargę oddalił. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 250 Ppsa w zw. z 21 § 1 pkt 1 lit c oraz § 4 ust. 3 rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2015 r., poz. 1801). W sprawie nie ma natomiast zastosowania kolejne rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1714), które weszło w życie dniu 2 listopada 2016 r., powodując utratę mocy rozporządzenie z dnia 22 października 2015 r. Wynika to z treści § 22 najnowszego rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r. o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej dla adwokatów, zawierającej przepisy przejściowe, zgodnie z którymi do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe do zakończenia postępowania w danej instancji.