IV SA/Po 489/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta Sędzia WSA Monika Świerczak (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 08 września 2022 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 07 czerwca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości. Zaskarżoną decyzją z 07 czerwca 2022 r., [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO, organ odwoławczy) po rozpoznaniu odwołania A. W. (dalej: Skarżąca) od decyzji Burmistrza Miasta i Gminy K. z dnia [...] marca 2022 r., [...], w części odmawiającej przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad mężem Z. W. (dalej: Mąż) w okresie od [...] czerwca 2021 r. do [...] lutego 2022 r. (pkt 1) – utrzymało w mocy zaskarżoną część decyzji. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał następujące ustalenia. Dnia [...] czerwca 2021 r. Skarżąca, reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad Mężem. Decyzją z [...] lipca 2021 r., [...], Burmistrz odmówił Skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia wobec zaistnienia negatywnych przesłanek wynikających z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615, dalej w skrócie: "u.ś.r.") – Skarżąca ma ustalone prawo do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego – oraz z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., gdyż osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Wskutek rozpoznania odwołania Skarżącej, SKO decyzją z [...] września 2021 r., [...], uchyliło powyższą decyzję i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy wyjaśnił, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. dotyczy sytuacji, gdy inna osoba niż małżonek osoby wymagającej opieki - osoba zobowiązana do alimentacji ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne. Natomiast w kontekście pobierania przez Skarżącą emerytury i rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, co jest niesporne, uwzględniając wykładnię systemową, celowościową i funkcjonalną art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. SKO uznało, że odmowa żądanego świadczenia nastąpiła przedwcześnie. Burmistrz obowiązany został do przeprowadzenia postępowania w celu ustalenia czy Skarżąca spełnia wszystkie przesłanki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego wynikające z art. 17 u.ś.r. i w przypadku pozytywnego zweryfikowania – organ obowiązany będzie do poinformowania strony o prawie do zawieszenia emerytury i rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, a ewentualnie po przedstawieniu decyzji ZUS w tym zakresie rozstrzygnie o przyznaniu świadczenia; gdy z przeprowadzonego postępowania wynikałoby, że nie są spełnione wszystkie przesłanki wynikające z art. 17 ust. 1 u.ś.r. – wezwanie nie powinno być kierowane. Burmistrz po ponownym przeprowadzeniu postępowania, decyzją z [...] marca 2022 r., [...], odmówił Skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od [...] czerwca 2021 r. do [...] lutego 2022 r. oraz przyznał świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad Mężem od [...] marca 2022 r. na czas nieokreślony w wysokości [...] zł miesięcznie. Organ ustalił, że spełnione są wszystkie przesłanki warunkujące ustalenie prawa do wnioskowanego świadczenia, a wnioskująca pouczona o możliwości zawieszenia prawa do emerytury i rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, przedłożyła do akt decyzję ZUS z dnia [...] lutego 2022 r., [...], o wstrzymaniu wypłaty emerytury i rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego od dnia [...] marca 2022 r. Na tej podstawie Burmistrz orzekł o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego od [...] marca 2022r., tj. od zawieszenia emerytury i rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Z kolei za okres od miesiąca, w którym złożony został wniosek o świadczenie pielęgnacyjne tj. od [...] czerwca 2021 r. do [...] lutego 2022 r. odmówiono stronie prawa do wnioskowanego świadczenia, ponieważ w okresie tym uprawniona była do świadczenia emerytalnego i rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, które pobierała, a to stanowi przesłankę negatywną z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. W odwołaniu od powyższej decyzji w zakresie odmowy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od [...] czerwca 2021 r. do [...] lutego 2022 r. Skarżąca, reprezentowana przez adwokata, wniosła o jej uchylenie (w zaskarżonej części) i przyznanie prawa do świadczenia od dnia złożenia wniosku, tj. od czerwca 2021 r., ew. uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Zarzuciła naruszenie art. 24 ust. 2 u.ś.r. przez błędną wykładnię polegającą na przyznaniu świadczenia od daty wydania decyzji a nie od daty złożenia wniosku o przyznanie świadczenia tj. od czerwca 2021 r. oraz art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż w przypadku otrzymywania renty czy emerytury osobie uprawnionej w związku ze zbiegiem świadczeń przysługuje jedynie jedno świadczenie w sytuacji gdy przepis ten mówi tylko o wyłącznie enumeratywnie wymienionych świadczeniach, a nie rencie czy emeryturze. SKO decyzją z 07 czerwca 2022 r., wskazaną we wstępie, utrzymało zaskarżoną część decyzji – obejmującą odmowę przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia łub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad Mężem w okresie od [...] czerwca 2021 r. do [...] lutego 2022 r. – w mocy. Uzasadniając rozstrzygnięcie, po przytoczeniu powyższego stanu faktycznego, a także art. 17 ust. 1 u.ś.r., wyjaśniło zwięźle, że nie ma możliwości ustalenia stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od dnia złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne tj. od [...] czerwca 2021 r. do [...] lutego 2022 r., ponieważ w tym okresie Skarżąca uprawniona była do emerytury i rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, które pobierała, a to stanowi przesłankę negatywną z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Zawieszenie wypłaty emerytury i rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego nastąpiło od [...] marca 2022 r., co jest bezsporne. Organ przytoczył ww. przepis, podkreślając w nim ww. świadczenia. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 24 ust. 2 u.ś.r. organ odwoławczy wskazał, że regulacja wynikająca z art. 24 ust. 2 u.ś.r. zgodnie z orzecznictwem sądowo-administracyjnym w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury prawo do świadczeń rodzinnych ustala się od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu jej wypłaty. W skardze na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Skarżąca, reprezentowana przez adwokata, wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji i zasądzenie kosztów. Zarzuciła naruszenie: 1. art. 24 ust. 2 i 2a u.ś.r. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyznaniu świadczenia od daty wydania decyzji a nie od daty złożenia wniosku o przyznanie świadczenia tj. od czerwca 2021 r. a tym samym poprzez pominięcie prawnie uzasadnionych celów u.ś.r.; 2. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez wydanie orzeczenia w oparciu o przedmiotowy przepis, który utracił moc w związku z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17; 3. naruszenie art. 7 i 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., zwanej dalej k.p.a.). W uzasadnieniu rozwinęła argumentację zarzutów, w szczególności przytaczając art. 24 ust. 2 i 2a u.ś.r. oraz wywodząc, że w okolicznościach niniejszej sprawy rozstrzygnięcie o świadczeniu pielęgnacyjnym względem skarżącej nie powinno opierać się na literalnym brzmieniu przepisów art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a, lecz bezpośrednim stosowaniu Konstytucji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV tut. Sądu z 02 sierpnia 2022 r. sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15 zzs(4) ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095; dalej w skrócie "u.COVID-19"), o czym strony zostały powiadomione. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym wyznaczonym w trybie art. 15 zzs(4) ust. 3 u-COVID-19, w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania ww. zarządzenia. Przystępując do rozpoznania sprawy w tym trybie, Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi - ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Materialnoprawną podstawę obu ww. decyzji stanowiły przepisy ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 - w skrócie "u.ś.r."). Spór w niniejszej sprawie w swej istocie sprowadza się do określenia momentu, od którego powinno być Skarżącej przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad Mężem. Zdaniem organu – moment ten określa zawieszenie wypłaty świadczeń wskazanych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., natomiast w ocenie Skarżącej, reprezentowanej przez zawodowego pełnomocnika, momentem tym jest data złożenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W myśl wspomnianego przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Ponadto zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowane jest stanowisko, że ustalenie prawa do świadczenia emerytalnego nie powinno stanowić przeszkody w przyznaniu wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego, co nie zwalnia organu z obowiązku badania pozostałych przesłanek tak pozytywnych, jak i negatywnych przyznania tego świadczenia. Warunkiem niezbędnym do przyznania tego świadczenia jest dokonanie przez osobę uprawnioną wyboru jednego z tych świadczeń. Wybór taki w rozpoznawanej sprawie może zostać zrealizowany przez złożenie do właściwego organu wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W tym ujęciu funkcję analizowanego art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. należy zatem rozumieć jako sposób uniknięcia kumulacji pobieranych świadczeń, nie zaś jako wykluczenie możliwości ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoba ubiegająca się o to świadczenie spełnia przesłanki do uzyskania innego świadczenia określonego w tym przepisie (v. wyrok NSA z 30 czerwca 2022 r., I OSK 1716/21). W niniejszej sprawie organy zapobiegły takiej kumulacji – Skarżącej dopiero decyzją ZUS z [...] lutego 2022 r. wstrzymano wypłatę emerytury i rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, od dnia [...] marca 2022 r. Jak słusznie zauważył organ odwoławczy, zgodnie z orzecznictwem sądowo-administracyjnym – skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury (por. wyroki NSA z 31 maja 2022 r., I OSK 1439/21, z 11 maja 2022 r., I OSK 1400/21, z 06 maja 2022 r., I OSK 1488/21, z 23 lutego 2022 r., I OSK 1079/21, wyroki WSA w Kielcach z 07 czerwca 2022 r., II SA/Ke 25/22, WSA w Olsztynie z dnia 17 marca 2022 r., II SA/Ol 189/22, WSA w Lublinie z 15 marca 2022 r., II SA/Lu 50/22). W konsekwencji organy prawidłowo zastosowały art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a w zw. z art. 24 ust. 2 u.ś.r. Nie sposób przy tym zrozumieć argumentację pełnomocnika Skarżącej, odwołującego się do wyroku TK z 26 czerwca 2019 r. o sygn. SK 2/17, który stwierdza niezgodność z Konstytucją art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, podczas gdy w przedmiotowej sprawie Skarżąca miała ustalone prawo do emerytury, a nie renty, w tym w szczególności z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Jednocześnie organy przyznały Skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z chwilą zaprzestania pobierania przez nią emerytury i rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, de facto dokonując zatem wykładni wykraczającej poza literalne brzmienie zastosowanych przepisów. Niezrozumiały jest także, pozbawiony jakiejkolwiek argumentacji, zarzut naruszenia art. 7 i 8 k.p.a. W ocenie Sądu rozpoznającego sprawę organy prawidłowo przeprowadziły postępowanie, należycie oceniając zebrany materiał dowodowy, dokonując właściwej subsumpcji i wydając stosownie uzasadnione rozstrzygnięcia w tym zakresie. Mając na względzie powyższe ustalenie, Sąd w niniejszym składzie stwierdził, że orzeczona przez organy obu instancji odmowa przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia za sporny okres odpowiada prawu. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę w całości oddalił.