IV SA/Po 49/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Dybowski Sędziowie WSA Bożena Popowska (spr.) WSA Izabela Kucznerowicz Protokolant st.sekr.sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 10 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi G. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] listopada 2008 r. , nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich 1. oddala skargę 2. zasądza na rzecz adwokata L. Ś. od Skarbu Państwa (Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) zł podwyższone o kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa i 80/100) zł stawki podatku od towarów i usług przewidzianej dla tego rodzaju czynności – łącznie 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz 17 (siedemnaście) zł tytułem kosztów pełnomocnictwa /-/ I. Kucznerowicz /-/ M. Dybowski /-/ B. Popowska Decyzją z dnia [...] września 2008 r. nr [...]Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, odmówił G. K. przyznania uprawnień kombatanckich. Z uzasadnienia decyzji wynika, że G.K. zwróciła się z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu prowadzenia działalności mającej na celu zachowanie i uzyskanie wolności narodowej na terenie Pomorza, Ziemi Kaszubskiej, Warmii i Mazur. Do wniosku dołączone zostały oświadczenia świadków- tj. M. F. i J. F. Organ wskazał, iż art. 2 ust (prawidłowo: pkt) 5 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371, ze zm. dalej ustawa o kombatantach) stanowi, że za działalność równorzędną z działalnością kombatancką uznaje się: uczestniczenie w latach 1914-1945 w walkach o polskość i wolność narodową Śląska, Wielkopolski, Ziemi Lubuskiej, Gdańska, Pomorza i Ziemi Kaszubskiej oraz Warmii i Mazur, a także innych ziem zagarniętych przez zaborców. Jak wynika z akt sprawy, Strona urodziła się w grudniu 1930 r. w miejscowości Rudna- tj. na terenach znajdujących się wówczas pod władzą niemiecką. W 1936 r. rozpoczęła naukę w polskiej Katolickiej Szkole Powszechnej oraz należała do Harcerstwa Polskiego. Rodzice Wnioskującej należeli do Związku Polaków w Niemczech, w którym aktywnie działali. Było to powodem prześladowań rodziny zainteresowanej przez władze niemieckie. W ocenie Organu, działalność Strony nie spełnia przesłanek określonych w art. 2 ust. 5 ustawy o kombatantach. Biorąc pod uwagę wskazane okoliczności, to ewentualnie rodzice mogliby skorzystać z dyspozycji tego przepisu. Pismem z dnia 07 października 2008 r. G. K. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie zgadzając się z treścią decyzji. Podała, że odniosła wrażenie, iż organ niedostatecznie rozważył fakty przez nią podane. Zdaniem Odwołującej, nauka w polskiej szkole oraz przynależność do harcerstwa była jedną z form walki przeciw wynarodowieniu. W stosunku do Niej i Jej rodziny władze były nieprzychylne, stosowano obstrukcję towarzyską. Decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...]Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, utrzymał w mocy decyzję własną o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu podniesiono, że Strona we wniosku nie podała żadnych nowych faktów, które byłyby nieznane organowi. Organ wskazał, iż obowiązujące brzmienie przepisów ustawy o kombatantach nie daje możliwości ubiegania się o uprawnienia kombatanckie osobom, które podlegały jakiejkolwiek formie represji ze strony hitlerowskich Niemiec. Takie przyjęcie powodowałoby, w ocenie Organu, konieczność przyznawania uprawnień kombatanckich wszystkim osobom, które przeżyły II wojnę światową. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zainteresowana wskazała, iż zna wiele przykładów osób, które uzyskały uprawnienia kombatanckie za okres nauki szkolnej i uczestniczenie w harcerstwie. Nawet, gdyby uznać, że takie decyzje istnieją w obrocie prawnym, to i tak Organy muszą respektować regułę, według której konstytucyjna zasada równości wobec prawa (art. 32 konstytucji RP) nie może pozostawać w sprzeczności z zasadą praworządności ( art. 7 Konstytucji RP). G. K. zaskarżyła tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, nie zgadzając się z argumentacją organu. Zdaniem Skarżącej nie wszyscy Polacy doświadczali podobnych represji jak Jej rodzina. Ich przywiązanie do polskości było źródłem wielu represji ze strony Niemców. Podane przez Skarżącą fakty potwierdza także opinia Stowarzyszenia Społeczno-Kulturalnego R. w Z. W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, chodzi o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywanej pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania powyższej decyzji nie zaś według kryteriów słuszności. Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej (wyrok NSA z 12.03.2002 r. II SA/Wr 2356/2000) mimo, iż takie mogą być oczekiwania, zwłaszcza w tak wrażliwych sprawach jak "sprawy kombatanckie". Należy uwzględnić, iż na podstawie art. 134 ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest jednak do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze. Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest odmowa przyznania uprawnień kombatanckich, a decyzję wydano w oparciu o art. 2 pkt 5 powoływanej ustawy o kombatantach. Zdaniem Sądu, Organ prawidłowo - na podstawie ustalonego stanu faktycznego - przyjął, jako podstawę materialnoprawną rozpoznania wniosku, wskazany przepis ustawy o kombatantach. Stosownie do art. 2 ww. ustawy, za działalność równorzędną z działalnością kombatancką uznaje się: 1) pełnienie funkcji cywilnych we władzach powstań narodowych oraz w administracji podziemnego Państwa Polskiego w okresie wojny 1939-1945, a także w podziemnych niepodległościowych organizacjach cywilnych w latach 1945-1956, 2) udział w okresie do 31 grudnia 1945 r. w walkach o zachowanie suwerenności i niepodległości Państwa Polskiego w zmilitaryzowanych służbach państwowych, 3) prowadzenie w okresie wojny 1939-1945 zorganizowanego i profesjonalnego tajnego nauczania dzieci i młodzieży, 31) dawanie schronienia osobom narodowości żydowskiej lub innym osobom, za których ukrywanie w latach 1939-1945, ze względu na ich narodowość lub działalność na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej - groziła kara śmierci, 4) zaokrętowanie marynarzy polskich w charakterze członków załogi na statku bandery własnej lub bandery koalicyjnej, przeznaczonym do działań wojennych w okresie wojny 1939-1945, 5) uczestniczenie w latach 1914-1945 w walkach o polskość i wolność narodową Śląska, Wielkopolski, Ziemi Lubuskiej, Gdańska, Pomorza i Ziemi Kaszubskiej oraz Warmii i Mazur, a także innych ziem zagarniętych przez zaborców, 6) czynny udział w zbrojnym wystąpieniu o wolność i suwerenność Polski w Poznaniu w czerwcu 1956 r., który spowodował śmierć lub uszczerbek na zdrowiu, 7) poniesienie śmierci, uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia na czas powyżej siedmiu dni w grudniu 1970 r. na Wybrzeżu wskutek działania wojska lub milicji podczas wystąpień wolnościowych. Granice rozpatrywanej sprawy nakreślone zostały we wniosku G. K. z załączonym życiorysem, w którym Skarżąca zwróciła się do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o przyznanie uprawnień kombatanckich, wskazując na naukę w polskiej Katolickiej Szkole Powszechnej oraz członkostwo w Harcerstwie Polskim. Skarżąca podniosła, iż regularnie uczęszczała na zbiórki, współuczestniczyła w organizacji gier, zabaw i wycieczek po okolicy. Rodzice Wnioskującej należeli do Związku Polaków w Niemczech, w którym aktywnie działali. Było to powodem prześladowań rodziny zainteresowanej przez władze niemieckie. Skarżąca wraz z rodzeństwem była zmuszana do pracy u niemieckich gospodarzy, była wykorzystywana do wypasania krów, a także pomocy przy żniwach. Skończyła kurs nauki o Polsce. Okoliczności uczęszczania przez Skarżącą do polskiej Katolickiej Szkoły Powszechnej oraz Jej członkostwo w Harcerstwie Polskim potwierdzone zostały w oświadczeniach świadków: siostry M. F. oraz sąsiada J. F. oraz w Rekomendacji Stowarzyszenia Społeczno-Kulturalnego R.w Z. Sąd zauważa, iż w toku całego postępowania administracyjnego, a także w skardze nie wskazano na inne okoliczności, które mogłyby być rozważone w świetle przesłanek wskazanych w art. 2 ustawy o kombatantach, a także innych przepisach ustawy o kombatantach. Należy dodać, iż we wniosku o ponowne rozpoznanie i - szczególnie wyraźnie w skardze Skarżąca daje wyraz przekonaniu, iż Jej i Jej rodziny postawa i działania powodowały szczególne szykany i represje ze strony zaborców, jakie nie były udziałem wszystkich Polaków. W skardze Skarżąca wskazuje, iż "Niemcy stosowali wobec Niej przemoc, nie mogła nosić munduru i odznak ZHP, na ulicy musieli oddawać hitlerowskie pozdrowienie przechodzącym, utrudniano Jej spokojne organizowanie uroczystości i imprez na biwakach." Można więc przyjąć, iż ustawowe przesłanki przyznania uprawnień kombatanckich za działalność równorzędną z działalnością kombatancką, o których mowa w art. 2 pkt 5 ustawy o kombatantach, Skarżąca postrzega przez pryzmat wymienionych "represji". Sąd stwierdza, iż Organy wskazanych przez Skarżącą okoliczności związanych z Jej przeżyciami w okresie okupacji nie kwestionują. Organy nie zgadzają się natomiast, by wskazane postawy i działania uznać za działalność równorzędną z działalnością kombatancką poprzez "uczestniczenie w latach 1914-1945 w walkach o polskość i wolność narodową Śląska, Wielkopolski, Ziemi Lubuskiej, Gdańska, Pomorza i Ziemi Kaszubskiej oraz Warmii i Mazur, a także innych ziem zagarniętych przez zaborców." Istota sporu dotyczy więc tego, czy uczęszczanie przez Skarżącą do polskiej Katolickiej Szkoły Powszechnej oraz Jej członkostwo w Harcerstwie Polskim stanowią formy walk o polskość i wolność narodową ziem zagarniętych przez zaborców. Ustawa o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ściśle definiuje w art. 1, 2, 3 i 4, jakiego rodzaju działalność uznaje się za kombatancką, za równorzędną z kombatancką, a także jakiego rodzaju represje stanowią podstawę do zastosowania ww. przepisów w stosunku do osób, które im podlegały, a orzecznictwo wyjaśnia rozumienie poszczególnych przesłanek ustawowych, pozwalających na zastosowanie określonej kwalifikacji prawnej. Powołując się na orzecznictwo stwierdzić trzeba, iż "Ustawodawca nie przewidział możliwości zastosowania przepisów ustawy o kombatantach i przyznania uprawnień wynikających z niej z tytułu przeżyć i udręki, jakie niosły za sobą działania wojenne." (wyrok z 2002.05.29 w Warszawie LEX nr 149533). Te doświadczenia, rzutujące z pewnością na całe dalsze życie, nie stanowią podstawy do uznania ich za działalność kombatancką lub równorzędną z nią. Zdaniem Sądu, opierającego się także na doświadczeniu życiowym oraz wiedzy, uczęszczanie do polskiej Katolickiej Szkoły Powszechnej oraz członkostwo w Harcerstwie Polskim było udziałem wielu, prawdopodobnie większości dzieci polskich, jeżeli tylko takie placówki na terenie ich zamieszkania działały. Nie można jednak traktować tych form aktywności i – z pewnością obywatelskiej postawy – jako form "walk" o polskość i wolność narodową ziem zagarniętych przez zaborców. Zdaniem Sądu, również "represje", o jakich pisze Skarżąca, mieściły się w regułach życia pod okupacją, i dotykały – co do zasady - wszystkich Polaków. Sąd podziela zatem pogląd Organów, iż rodzaje aktywności, mające na celu zachowanie polskości, takie jak uczęszczanie do polskiej szkoły oraz członkostwo w Harcerstwie Polskim, nie mogą być uznane za równoznaczne z walką o polskość w rozumieniu ustawy o kombatantach. Bez znaczenia dla prawidłowości wydanych w sprawie niniejszej decyzji pozostają fakt wydania rekomendacji przez Stowarzyszenie Społeczno-Kulturalne R. w Z. i jej treść. Organizacja ta działa bowiem w oparciu o własne postanowienia, których treść jest różna od postanowień zawartych w ustawie o kombatantach. Nadto taka pozytywna opinia - albo jej brak, nie wiąże organu administracji publicznej, który samodzielnie ustala fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy z uwzględnieniem oraz przy zastosowaniu odpowiednich przepisów prawa. Reasumując, wszelkie formy aktywności Strony oraz Jej rodziny w czasie okupacji są bezsporne. Okoliczności te jednak skonfrontowane z brzmieniem przepisów ustawy o kombatantach nie wyczerpują przesłanek uzasadniających przyznanie wnioskowanych uprawnień. Organ podjął wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Na marginesie, Sąd podziela też stanowisko Organów w związku z uwagami Skarżącej, iż inne znane Jej osoby, które w takich samych - jak Ona - okolicznościach faktycznych uzyskały uprawnienia kombatanckie. Organy obowiązane są każdorazowo rozpoznawać i orzekać w danej sprawie zgodnie z materiałem dowodowym i w myśl odnośnych przepisów prawnych. W związku z powyższym na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. ) Sąd oddalił skargę. /-/ I. Kucznerowicz /-/ M. Dybowski /-/ B. Popowska .