IV SA/Po 490/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stankowski Sędziowie WSA Anna Jarosz (spr.) WSA Izabela Paluszyńska Protokolant st.sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi Z. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Decyzją z dnia [...] stycznia 2014r., nr [...], Prezydent Miasta [...] (dalej Prezydent lub organ I instancji), na podstawie art. 2, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 2, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39 ust. 1 i 2, at. 101 ust.1, 106 ust. 1 i art.110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm., dalej ustawa o pomocy społecznej) odmówił Z. Z. dzielenia pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na zakup węgla i drewna. W uzasadnieniu wskazano, że powodem odmowy udzielenia pomocy jest brak współdziałania ze strony wnioskodawcy, polegający na odmowie, po raz kolejny, zawarcia kontraktu socjalnego określającego sposób współdziałania z pracownikiem socjalnym w celu poprawy sytuacji życiowej. Stwierdzono, że taką możliwość dałoby ubieganie się o ustalenie stopnia niepełnosprawności, a co za tym idzie uzyskanie prawa do przyznania zasiłku stałego w przypadku umiarkowanego bądź znacznego stopnia niepełnosprawności, albo uzyskanie oferty pracy dla osób niepełnosprawnych lub zarejestrowanie się w urzędzie pracy co daje możliwość przekwalifikowania się lub uzyskania oferty pracy. Podkreślono, że decyzją z dnia [...].09.2013r. wnioskodawca otrzymał zasiłek celowy w kwocie [...] zł ([...] zł na zakup węgla i [...] zł na zakup drewna) i taki sam zasiłek w na ten sam cel otrzymał decyzją z dnia [...].12.2013r. Oprócz tego Z. Z. otrzymuje zasiłek okresowy w kwocie po [...] zł miesięcznie (od stycznia do kwietnia 2014r, - decyzja z dnia [...].01.2014r.), świadczenie pieniężne na zakup żywności na ten sam okres w łącznej kwocie [...] zł oraz potwierdzono jego prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Wnioskodawca nie przekroczył tzw. kryterium dochodowego. Od wskazanej decyzji: odwołanie złożył Z. Z.. Napisał, że zaskarża decyzję, gdyż jest w trudnej sytuacji zdrowotnej i materialnej, nie starcza mu opału, a jest zima. Decyzją z dnia [...] marca 2014r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r. nr 98 poz. 1071 ze zm., dalej kpa) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, że zasady ogólne udzielania pomocy społecznej oraz krąg podmiotów objętych tą pomocą zostały określone w przepisach rozdziału 1 (art. 1-14) ustawy o pomocy społecznej. Pierwszą i zasadniczą przesłanką kwalifikującą do uzyskania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej jest spełnienie warunków określonych w art. 8 ust. 1 pomocy społecznej, przy jednoczesnym wystąpieniu przynajmniej jednej z okoliczności wymienionych w art. 7 pkt 2-15 ustawy o pomocy społecznej. Przepis art. 4 przywołanej ustawy nakłada na osoby korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania z organami w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Obowiązek ten stanowi następstwo zasady subsydiarności wyrażonej w art. 2 ust. 1 tejże ustawy, zgodnie z którą pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Stosownie zaś do art. 106 ust. 4 wskazywanej ustawy decyzję o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia z pomocy społecznej z wyjątkami, które nie mają znaczenia w sprawie, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. W trakcie wywiadu pracownik socjalny ustala sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową osoby lub rodziny ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej (art. 107 ust. 1). Na podstawie wywiadu przeprowadzonego w dniu 29 stycznia 2014r. ustalono, że Z. Z. (dalej nazywany odwołującym lub skarżącym) ma 53 lata, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i jedynym jego źródłem utrzymania jest pomoc Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]Otrzymuje zasiłek okresowy w kwocie [...] zł miesięcznie, choruje przewlekle; w ewidencji osób bezrobotnych figurował do [...].02.2009r., był wielokrotnie namawiany do złożenia wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności lub rejestracji w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...]; wielokrotnie odmówił podpisania kontraktu socjalnego, który pozwoliłby mu na określenie sposobu poprawy sytuacji życiowej. Organ podkreślił, że stosownie do art. 39 ustawy o pomocy społecznej decyzja o przyznaniu zasiłku celowego mieści się w sferze uznania administracyjnego, które w niniejszej sprawie nie zostało niewłaściwie zastosowane, nawet bowiem spełnienie przesłanek do otrzymania danego świadczenia nie rodzi dla strony roszczenia o jego przyznanie, jeżeli rozstrzygnięcie zostało należycie umotywowane. Od opisanej decyzji Kolegium skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł Z. Z., podnosząc, że decyzje zostały wydane nieprawidłowo. Jest on osobą schorowaną, bezrobotną, podpisanie kontraktu nic nie zmieni w jego sytuacji życiowej a odmowa przyznania mu zasiłku jest jego dyskryminowaniem i szykanowaniem. W odpowiedziach na skargę organ administracji wniósł o ich oddalenie podtrzymując wywody zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna. Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej p.p.s.a.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy, przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Przeprowadzając ocenę zgodności z prawem podjętego w sprawie rozstrzygnięcia należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają przepisów prawa materialnego, ani też przepisów prawa procesowego. Rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielenia reguluje ustawa o pomocy społecznej. W pierwszej kolejności należy wskazać, że trafnie Kolegium przywołało w zaskarżonej decyzji art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym pomoc taka jest instytucją polityki państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Instytucja ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 wyżej wymienionej ustawy), a jej zadaniem jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz do ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 tej ustawy). Przepis art. 4 ustawy o pomocy społecznej nakłada na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej lub odmowa zawarcia kontraktu socjalnego może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia (art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej). Podstawą odmowy przyznania pomocy w kontrolowanej sprawie stanowił w/w art. 11 ust 2 ustawy o pomocy społecznej, który głosi, że brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Obowiązek współdziałania wnioskodawców z organami pomocy społecznej zastał wielokrotnie zaakcentowany w ustawie, niemniej przepisy dokładnie nie wskazują sposobu jego realizacji. Wobec powyższego postawa wnioskodawcy podlega ocenie organu, od której to oceny zależy udzielenie bądź nieudzielanie świadczenia. Egzekwowanie od wnioskodawcy obowiązku współdziałania jest istotne z uwagi na fakt, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń. Wobec powyższego bierna bądź roszczeniowa postawa wnioskodawców może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymania wypłaty świadczenia (art. 11 i art.106 ustawy o pomocy społecznej). Organy administracji zobligowane są do wszechstronnej analizy i oceny postawy beneficjenta pomocy społecznej pod kątem istnienia woli współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, a także pozostałych przesłanek, których wystąpienie pozwala na odmowę przyznania świadczeń. Wobec tego na organach obu instancji spoczywa obowiązek przeanalizowania, również w tym aspekcie, postępowania osoby domagającej się świadczenia na podstawie ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 39 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek celowy może zostać przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. W przypadku zgłoszenia wniosku o takie świadczenie z pomocy społecznej konieczne jest ustalenie sytuacji osoby lub rodziny, która się o nie ubiega. Zgodnie z art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, przy czym wywiad środowiskowy w myśl art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej ma na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby lub rodziny. Wymagany przez ustawodawcę rodzinny wywiad środowiskowy stanowi zatem swoiste postępowanie dowodowe, a ponieważ sporządzany jest na urzędowym formularzu stanowi jednocześnie protokół w rozumieniu kpa. Obowiązek współdziałania osoby z organem pomocowym dotyczy również sporządzenia wywiadu środowiskowego lub aktualizacji i powinien on polegać na udzieleniu organowi niezbędnych informacji, wskazywaniu i precyzowaniu zgłaszanych potrzeb. Z brzmienia przepisu art. 39 ustawy o pomocy społecznej oraz z faktu, iż postawa wnioskodawcy podlega ocenie organu wynika, że decyzja o przyznaniu bądź odmowie przyznania świadczenia ma charakter decyzji uznaniowej. Organ wydający decyzję uznaniową nie jest związany normą prawa materialnego, z tym, że argumentacja organu, co do udzielenia bądź nie udzielenia pomocy musi odpowiadać zasadzie wyrażonej w art. 7 kpa. W myśl tego przepisu w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stanowisko organu orzekającego w tym zakresie powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji administracyjnej. W ocenie Sądu Kolegium uczyniło zadość powyższym obowiązkom. Organ II instancji należycie argumentował, że skarżący swoim postępowaniem uchybił obowiązkowi współpracy. Z akt niniejszej sprawy wynika, że skarżący objęty jest pomocą społeczną od grudnia 2003r., jego mobilizacja do zarejestrowania się w Powiatowym Urzędzie Pracy trwa od maja 2009r., a do złożenia wniosku w Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie o ustalenie stopnia niepełnosprawności - od lipca 2010r.; skarżący 9 razy odmówił podpisania kontraktu socjalnego. Sąd zwraca uwagę, iż skarżący zarówno w odwołaniu jak i w skardze nie wyjaśnił przyczyn, dla których nie chce wykonać zaleceń pracowników socjalnych, którzy z nim współpracują. Podnoszone w odwołaniu i w skardze ogólne stwierdzenia o ciężkiej sytuacji materialnej i zdrowotnej, podane ogólnikowo, nie uzasadniają biernej postawy wobec koniecznych czynności organu pomocowego mających na celu wszechstronne rozpoznanie sprawy.. Nie ulega wątpliwości, iż taka postawa skarżącego świadczy o braku chęci współpracy z organami pomocowymi. Powyższe uprawnia również do stwierdzenia, że organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, gdyż podjęto wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego, a decyzji wydanych w sprawie nie można określić jako nacechowanych dowolnością. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.