IV SA/Po 494/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata i radcy prawnego w sprawie ze skargi R. P. i M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2015r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego i warunków zabudowy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia [...] lipca 2016r. odrzucił skargę R. P.. Zażalenie na powyższe postanowienie zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 2017r. sygn. akt II OZ 166/17. Prowadząc dalej postępowanie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2017r. odrzucił skargę M. P., odrzucił wniosek R. P. o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na zrządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, oraz odrzucił zażalenie R. P. na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. R. P. działając w imieniu własnym wraz z zażaleniem na powyższe postanowienie złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata i radcy prawnego (k.271-272 akt), który ponownie w imieniu własnym złożony został w formularzu z dnia [...] czerwca 2017r. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia [...] czerwca 2017 r. odmówiono skarżącemu przyznania wnioskowanej pomocy. Sprzeciw od powyższego postanowienia w ustawowym terminie wniósł skarżący. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: W pierwszej kolejności Sąd wyjaśnia, że w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 14 maja 2015 r., poz. 658 – dalej: "ustawa zmieniająca"). W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: "Ppsa") w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy zmieniającej, rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z art. 2 ustawy zmieniającej przepisy ustawy, o której mowa w art. 1 (Ppsa), w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 niniejszej ustawy stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Z art. 2 ustawy zmieniającej wynika zatem, że przepis art. 260 § 1 Ppsa w brzmieniu nadanym przez jej art. 1 pkt 73 nie ma w rozpatrywanej sprawie zastosowania. Przepis art. 1 pkt 73 ustawy zmieniającej nie został bowiem wymieniony w art. 2 jako przepis, który należy stosować do postępowań wszczętych przed jej wejściem w życie. W związku z tym w rozpatrywanej sprawie będzie miał zastosowanie przepis art. 260 Ppsa w jego dotychczasowym brzmieniu, bowiem sprawa została zainicjowana skargą z dnia [...] maja 2015 r. Zatem zgodnie z art. 260 Ppsa, w brzmieniu poprzednio obowiązującym, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że Sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego stwierdzić należy, iż skutkiem wniesienia sprzeciwu jest to, że postanowienie referendarza sądowego traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd. Mając powyższe na uwadze należy wskazać, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym może nastąpić, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Okoliczności przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również przedstawione dokumenty na ich poparcie, powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym powyżej przepisie. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne do uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. To strona bowiem powinna we wniosku wykazać, że istnieje przesłanka pozytywna dla przyznania prawa pomocy. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być sporządzony rzetelnie i powinny w nim się znaleźć wszelkie informacje niezbędne do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę w tym zakresie. Ponadto wskazać należy, że prawo pomocy ma stanowić zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu wyrażonej w art. 45 Konstytucji RP i ma umożliwić realizację swoich praw na drodze sądowej stronom nieposiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. W związku z tym w procesie badania istnienia przesłanek z art. 246 § 1, § 2 Ppsa sąd powinien mieć na względzie przede wszystkim czy orzeczenie odmowne nie będzie pozostawało w sprzeczności z tą zasadą. Opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Oceniając zasadność wniosku sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. W niniejszej sprawie należy również pamiętać, że sprawa z wniosku R. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w niniejszym postępowaniu została już rozstrzygnięta prawomocnym postanowieniem Sądu z dnia [...] listopada 2016r. przyznającym R. P. prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od zażalenia na postanowienie Sądu z dnia [...] lipca 2016r. i odmawiającym przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu powyższego postanowienia wskazano, iż powodem przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od zażalenia na postanowienie Sądu było uniemożliwianie przez skarżącego prawidłowego procesowania w sprawie. Sąd uznał jednak, że nie zmienia to faktu, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania Sąd odmówił zatem skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, jak również zwolnienia od ponoszenia dodatkowych kosztów postępowania innych niż wskazany w sentencji postanowienia wpis od zażalenia na postanowienie Sądu z dnia [...] lipca 2016r. Pomimo tej treści rozstrzygnięcia skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie przedstawiając żadnych szczegółowych informacji dotyczących swej sytuacji finansowej. Również we wniesionym sprzeciwie skarżący nie wskazał żadnych okoliczności uzasadniających wniosek. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że ponowne żądanie przyznania prawa pomocy nie aktualizuje obowiązku w zakresie ponownego wzywania strony do uzupełnienia informacji o jego aktualnej sytuacji. To bowiem na stronie, w sytuacji żądania zamiany postanowienia, spoczywa obowiązek wykazania, że doszło do zamiany okoliczności sprawy, przemawiającej za zmianą wydanego w sprawie postanowienia. Okoliczności tych jednak wnioskodawca nie wykazał. W ocenie orzekającego w sprawie referendarza wnioskodawca w dalszym ciągu nie ujawnia bowiem źródeł swoich dochodów. Konsekwentnie odmawiając wyjawienia źródeł dochodów uniemożliwia zbadanie, czy rzeczywiście uległy zmianie okoliczności i obecnie nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania i niezbędne jest ustanowienie mu pełnomocnika z urzędu. Podobnie jak poprzednio wnioskodawca powołuje się enigmatycznie na brak jakichkolwiek środków finansowych i majątku, zadłużenie oraz rozstrój zdrowia. Podkreślić przy tym należy, iż żadna z tych okoliczności nie została w należyty sposób udokumentowana. Działania skarżącego nadal nie pozwalają zatem na kompleksową ocenę jego sytuacji majątkowej. Nadal nieznane pozostają również m.in. źródła utrzymania koniecznego i ich rozmiary, nieznana pozostaje także struktura i charakter wskazanego zadłużenia. Wobec powyższego należy stwierdzić, że wniosek skarżącego nie wskazuje na zmianę okoliczności przemawiającą za przyznaniem prawa pomocy. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.