IV SA/Po 498/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Jarosz po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. i M. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 24 października 2012r. oddalił skargę M. S. i M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. W terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej skarżący złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podali, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, są osobami bezrobotnymi bez stałego dochodu. Opisując swą sytuację materialną wnioskodawcy wskazali, że posiadają dom o pow. (...) m² a źródłem ich utrzymania są prace dorywcze przynoszące dochód w kwocie (...) – (...) zł w okresie od marca do października i (...) zł wzwyż w okresie od października do lutego. Celem doprecyzowania sytuacji majątkowej wnioskodawców, pismami z dnia (...) r. wezwano ich do przedłożenia wyciągów i wykazów za okres ostatnich 6 miesięcy ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżących oraz dokumentów dotyczących lokat i kont należących do nich, nadesłania kopii zeznań podatkowych podatku dochodowego od osób fizycznych za lata (...) osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, przedłożenia zestawienia użytkowanych pojazdów mechanicznych użytkowanych w gospodarstwie domowym, wykazania za pomocą kserokopii dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym gaz, energię elektryczna., wodę, telefon; dokumentów potwierdzających wysokość: podatku, opłat czynszowych, ubezpieczenia itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, oświadczenia wykazującego czy skarżący są zarejestrowani jako osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku oraz oświadczenia wyjaśniającego z jakich środków zaspokajają niezbędne potrzeby w zakresie utrzymania oraz czy korzystają ze środków pomocy społecznej. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący wyjaśnili, że nie posiadają lokat, kont ani kart kredytowych. Wnioskodawcy wskazali, że nie posiadają również kopii zeznań podatkowych, albowiem nie mają stałego dochodu. Ponadto skarżący złożyli oświadczenie, że są osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku, posiadają 13 letni samochód (...)i przedłożyli kopie dowodów wpłat za prąd ((...) zł.), wodę ((...) zł.) i gaz ((...) zł.). W przesłanym piśmie wnioskodawcy oznajmili również, że nie korzystają ze środków pomocy społecznej oraz nie otrzymują zasiłku dla bezrobotnych. Postanowieniem z dnia 11 grudnia 2012 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia (...) r. skarżący wnieśli sprzeciw od powyższego postanowienia domagając się przyznania prawa pomocy w oparciu o argumentację przedstawioną we wniosku o przyznanie prawa pomocy i w piśmie (...) r. Wskazali, że nie mają stałego dochodu oraz stałego zatrudnienia i w związku z tym nie mogą przedłożyć kopii zeznań podatkowych, bowiem nie można udokumentować pracy dorywczej. Ponadto wskazali, że nie deklarowali żadnego dochodu i w związku z tym stałe wydatki zostały zafałszowane. Natomiast wartość 13-letniego samochodu, którego są właścicielami jest znacznie niższa niż 3000 Euro. Ponadto skarżący powołując się na przepisy Konstytucji RP wyrazili swoje niezadowolenie związane z wydanym przez WSA w Poznaniu wyrokiem dotyczącym odpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego ustanowionego na nieruchomości stanowiącej własność Miasta P., przysługującej skarżącym w prawo własności Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej P.p.s.a.) postanowienie przeciwko, któremu wniesiono sprzeciw, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd, na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie jest związany ustaleniami dokonanymi przez referendarza sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd stwierdza, że zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, zaś prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 i 3 P.p.s.a.). A zatem prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sadowych przyznaje się, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nie można zapominać, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 2 P.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Ponadto należy podkreślić, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest także formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W ocenie Sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Mający zastosowanie w sprawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. nakłada na osobę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek w tym przepisie określonych. Z omawianej regulacji wynika bowiem wprost, że prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W toku rozpoznawania wniosku o przyznane prawa pomocy możliwa jest weryfikacja danych przedstawionych przez wnioskodawcę. Z tego względu, gdy oświadczenia zawarte we wniosku budzą wątpliwości lub okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony oraz jej stanu rodzinnego, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego - (art. 255 P.p.s.a.). W niniejszej sprawie skarżący nie wyjaśnili w pełni swojej sytuacji finansowej. Oświadczenia o wysokości uzyskiwanego dochodu nie można w żaden sposób uznać za wiarygodne. Skarżący z jednej strony składają bowiem oświadczenie o bezrobociu a z drugiej strony oświadczają o uzyskiwaniu dochodu z pracy dorywczej w kwocie (...) zł – (...) zł w okresie od marca do października i (...) zł wzwyż od października do lutego (prawdopodobnie chodzi o lata (...) i (...)), nie dokumentując tego jednak w żaden sposób (pismo skarżących z (...) r. k. 67 akt). Skarżący nie wskazali czy wykonując prace dorywcze, zawierali jakiekolwiek umowy z pracodawcą (umowę zlecenie, umowę o dzieło itd.). Ponadto wskazać należy, że kwota deklarowanego dochodu odpowiada wyłącznie stałym opłatom za gaz –(...) zł, wodę – (...)zł, i prąd – (...)zł ( kserokopie rachunków k. 68 akt), a przecież skarżący wskazują, że ponoszą także inne opłaty i koszty, które nie znajdują pokrycia w deklarowanym dochodzie z pracy dorywczej - roczna opłata za użytkowanie wieczyste w wysokości (...) zł oraz roczny podatek od nieruchomości w wysokości (...) zł ( pismo skarżących z (...) r. k. 67). Ponadto posiadają samochód, którego utrzymanie również generuje koszty, podobnie jak pozostałe koszty bieżącego utrzymania i one również nie znajdują pokrycia w deklarowanym dochodzie. Skoro, więc skarżący nie są zarejestrowani w urzędzie pracy jako osoby bezrobotne i nie otrzymują zasiłku dla bezrobotnych, nie korzystają z pomocy opieki społecznej oraz nie są dłużnikami to koszty, które ponoszą, ponad deklarowany dochód muszą znajdować pokrycie w dochodzie nie zadeklarowanym w niniejszym postępowaniu. Przyznanie prawa pomocy jest możliwe wyłącznie w przypadku wyczerpującego i wiarygodnego przedstawienia sytuacji materialnej wnioskodawców. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). Skarżący nie wyjaśnili wszystkich wątpliwości, swoją sytuację materialną przedstawili nierzetelnie, co spowodowało, że nie wykazali wystąpienia przesłanek przyznania praw pomocy osobie fizycznej określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., co uzasadnia odmowę przyznania prawa mocy. Wobec powyższego Sad postanowił jak w sentencji na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a.