IV SA/Po 5/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka Sędziowie NSA Ewa Makosz-Frymus ( spr ) WSA Maciej Dybowski Protokolant St. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2010 r. sprawy ze skargi K. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego, 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] września 2009 r. nr [...], 2. zasądza na rzecz adwokata H. B. od Skarbu Państwa (Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) zł podwyższone o kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa i 80/100) zł stawki podatku od towarów i usług przewidzianej dla tego rodzaju czynności – łącznie 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] września 2009 r. Nr [...] Kierownik [...] odmówił K. Z. przyznania zasiłku celowego na zakup leków w wysokości 101,63 zł. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż źródłem dochodu wnioskodawcy jest świadczenie emerytalne w wysokości 1016,87 zł. W związku z przekroczeniem ustawowego kryterium rozważono możliwość udzielenia pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego. W wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, iż łączny koszt utrzymania mieszkania K. Z. to kwota 311,90 zł w skali miesiąca. Dodatkowo, ze względu na stan zdrowia wnioskodawca ponosi koszty związane z zakupem niezbędnych leków, których koszt w miesiącu sierpniu 2009 r. wynosił 101,63 zł. Organ wskazał, iż K. Z. korzysta z pomocy Ośrodka w formie zasiłków celowych specjalnych oraz jednego ciepłego posiłku dziennie. Wobec powyższego w ocenie Organu uzyskiwana pomoc oraz dochód wnioskodawcy pozwala na zakup leków w wysokości 101, 63 zł. Odwołanie od powyższej decyzji złożył K. Z. Odwołujący podniósł, iż po powrocie ze szpitala musiał pożyczyć pieniądze na natychmiastowy wykup leków ratujących życie i zdrowie. Ponadto dodał, iż jego małoletnia córka A. otrzymuje od Niego pieniądze na wyżywienie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. Nr [...]utrzymało w mocy decyzję zaskarżoną decyzję. Kolegium podkreśliło, że pomoc społeczna w postaci zasiłku celowego nie ma charakteru obligatoryjnego lecz wyłącznie jest to świadczenie, którego przyznanie należy każdorazowo do uznania administracyjnego. W ocenie Kolegium Organ I instancji słusznie uznał, iż zapłata kwoty 101,63 zł za lekarstwa przez Odwołującego nie zmniejszy znacznie środków pozostałych Mu na życie. W skardze na powyższą decyzję K. Z. wskazał na swoją trudną sytuację zdrowotną i życiową. Podniósł, iż jest inwalidą po przebytej operacji serca. Z świadczenia emerytalnego w wysokości 1016,87 zł przeznacza miesięcznie kwotę 508 zł na utrzymanie córki A., uczennicy liceum, nad która sprawuje opiekę naprzemienną. Skarżący wskazał, iż po zapłaceniu wszystkich niezbędnych opłat i świadczeń pozostaje mu na życie 44,87 zł miesięcznie. Do skargi dołączono wyciąg z konta bankowego oraz kserokopie rachunków. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje wcześniejsze stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje: Stosownie do regulacji art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.-dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Zgodnie z art. 134 p.p.s.a. sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, zawartą w skardze argumentacją- obowiązany jest natomiast do oceny praworządności zachowań organów administracji w danej sprawie. Uwzględniając te uprawnienia Sądu stwierdzić należy, iż skarga jest zasadna, albowiem zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które w sposób istotny mogły wpłynąć na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008, Nr 115, poz. 728- dalej ups). Zgodnie z treścią art. 41 ust. 1 tej ustawy, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Ustawodawca poprzez użycie w treści tego przepisu sformułowania "może być przyznany" podkreśla, że rozstrzygnięcie w sprawie przyznania zasiłku celowego specjalnego wydawane jest w ramach tzw. uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne, choć jest uprawnieniem organu do wyboru rozstrzygnięcia sprawy, nie pozwala jednakże na dowolność w załatwieniu sprawy. Działanie w ramach uznania administracyjnego doznaje, bowiem ograniczenia ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego oraz zasadami i celami pomocy społecznej. Organ powinien, więc kierować się postanowieniami artykułów: 7 i 77 § 1 k.p.a., zobowiązującymi go do ustalenia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, które następnie ma poddać całościowo ocenie, w myśl art. 80 k.p.a. Podejmując rozstrzygnięcie, co do istoty musi mieć na względzie słuszny interes strony, jeżeli jest to możliwe i zgodne z przepisami obowiązującego prawa o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Organ nie może też zapominać o zasadach udzielania pomocy oraz o tym, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej), a także, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy ). Jak ustalono w sposób bezsporny K. Z. mieszka sam i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, otrzymuje świadczenie z ZUS w wysokości 1016,87 zł. Skarżący wymaga systematycznej opieki lekarskiej po przebytej operacji serca. Bezsporna jest też treść wniosku w przedmiotowej sprawie, w którym skarżący wystąpił o przyznanie pomocy w postaci bezzwrotnego zasiłku celowego specjalnego na pokrycie kosztów zakupu leków w wysokości 101,63 zł. Ocena przesłanek do przyznania specjalnego zasiłku celowego musi być dokonywana przy uwzględnianiu szczególnego charakteru tego świadczenia, które może być przyznane w sytuacjach zupełnie wyjątkowych i powinno być przeznaczone na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych osób korzystających z pomocy. Ustawodawca nie wyjaśnia, co należy uznać za szczególnie uzasadnione przypadki, jednak muszą one nawiązywać do zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych jak: żywność, lekarstwa czy zakup opału. Aby można było ocenić, czy w danej sprawie zachodzi "przypadek szczególnie uzasadniony", organ administracji winien wnikliwie ustalić sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową strony, w tym faktyczny dochód miesięczny, wydatki strony związane z jej utrzymaniem - z uwzględnieniem stanu zdrowia strony (członków jej rodziny) i kosztów ponoszonych na mieszkanie. Skarżący zarówno w odwołaniu jak i skardze podnosił, iż łoży na utrzymanie niepełnoletniej córki A., która mieszka z matką. Z wyciągu bankowego dołączonego do skargi wynika, iż K. Z. uiszcza za pomocą zlecenia stałego alimenty na rzecz córki A. w wysokości 250 zł miesięcznie (k. 10 akt sądowych). Organ nie wziął pod uwagę tej okoliczności przy wydawaniu decyzji, mimo podnoszenia jej przez Skarżącego. W odpowiedzi na skargę SKO wskazało, iż wbrew twierdzeniom Skarżącego obowiązek alimentacyjny i kwota wypłacanych z tego tytułu świadczeń nie zostały zgłoszone przez Skarżącego w kwestionariuszu wywiadu środowiskowego. Sam Skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów na potwierdzenie tego faktu. Sąd pragnie wskazać, iż to obowiązkiem Organu jest zbadanie wszystkich podnoszonych przez Skarżącego okoliczności faktycznych. Organ winien wezwać Skarżącego do przedstawienia dowodów na potwierdzenie regularnego uiszczania alimentów na rzecz córki. Mógł także na tę okoliczność przesłuchać świadków, a także samego zainteresowanego, by uzyskać informację jak często córka przebywa u Skarżącego i jakie koszty ponosi On w związku z Jej utrzymaniem. Organy nie wyjaśniły, zatem wystarczająco sytuacji dochodowej i rodzinnej Skarżącego. Ocena sytuacji dochodowej i rodzinnej, jako ocena istotnych przesłanek pozwalających organowi na podjęcie właściwego rozstrzygnięcia, powinna uwzględniać szczegółowe okoliczności konkretnej sprawy. Ocena słusznego interesu strony, którym ze szczególnym podkreśleniem kieruje się organ w przypadku uznania administracyjnego, nie może, przeto zamykać się wskazaniem wysokości uzyskiwanego przez nią dochodu i ustaleniem, że Skarżący nie nadwyręży znacznie swojego budżetu płacąc za leki. Przydatne natomiast wydaje się tu - ustalenie stanu zdrowia zobowiązanego i wpływu tej okoliczności na jego sytuację materialną, ustalenie szczegółowej analizy wydatków, zbadanie czy zachodzi możliwość uzyskiwania przez niego pomocy ze strony osób mu bliskich. Nie ulega wątpliwości, że żądanie Skarżącego dotyczyło podstawowej potrzeby bytowej – zakupu leków – niezbędnych do dalszego jego funkcjonowania, codziennej egzystencji godnej człowieka. Argumentacja organów obu instancji, że Skarżącemu, jako osobie permanentnie korzystającej z form pomocy społecznej nie może być wskutek tego przyznane analizowane świadczenie, jest całkowicie nietrafna. Organy każdorazowo oceniają sytuację wnioskodawcy, a korzystanie już z pomocy nie niweczy kolejnego ubiegania się o jej przyznanie. Dokonana, więc przez organy pomocy społecznej ocena całokształtu materiału dowodowego, narusza art. 80 k.p.a. Udzieleniu tej formy pomocy nie stoi też na przeszkodzie interes społeczny. Dbałość o zdrowie, podejmowanie działań zmierzających do powrotu do zdrowia osób, nie są społecznie obojętne, zwłaszcza przy tego rodzaju chorobach. Pomoc osobom chorym nie sprzeciwia się też celom i zasadom pomocy społecznej. Ma ona służyć przezwyciężeniu trudnych sytuacji życiowych i umożliwić życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 2 i art. 3 ups). Nic nie stało na przeszkodzie, aby pomoc w formie zasiłku celowego specjalnego mogła być z posiadanych środków udzielona. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcia, Organy nie przedstawiły w sposób wyczerpujący sytuacji materialnej i życiowej Skarżącego (w szczególności kwestii łożenia na utrzymanie córki Skarżącego) tak, aby jednoznacznie wskazać, czy Skarżącemu, po opłacaniu niezbędnych potrzeb życiowych, pozostają jakiekolwiek środki na życie. Powyższe okoliczności powinny być przeanalizowane i omówione w sposób niebudzący wątpliwości, szczególnie, że w omawianym przypadku, gdy decyzja dotyczy kwestii istotnych dla sfery elementarnych potrzeb człowieka - posiadania środków niezbędnych do przeżycia. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 205 w zw. z art. 200 p.p.s.a.