IV SA/Po 511/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Izabela Bąk- Marciniak po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. T. od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 09 lipca 2013 r. w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] listopada 2012 r. nr SKO – [...] w przedmiocie kary za usunięcie drzew bez zezwolenia postanawia: przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych R. T. wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] listopada 2012r. nr SKO – [...] w przedmiocie kary za usunięcie drzew bez zezwolenia. Wraz ze skargą złożono wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu w/w wniosku wnioskodawca podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i nie ma żadnego majątku ani dochodu i utrzymuje się wyłącznie dzięki pomocy rodziny i przyjaciół. Celem doprecyzowania sytuacji majątkowej wnioskodawcy, pismem z dnia 12 czerwca 2013r. wezwano go do przedłożenia wyciągów i wykazów za okres ostatnich 3 miesięcy ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby prowadzące wspólne gospodarstwo domowe oraz dokumentów dotyczących lokat, kont i kart kredytowych, podania informacji dotyczących osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe w tym uzyskiwanych przez nich dochodów, nadesłania kopii zeznań podatkowych podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2011 i 2012 złożonego przez skarżącego i osoby prowadzące wspólne gospodarstwo domowe, wykazania za pomocą kserokopii dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym gaz, energię elektr., wodę, telefon; dokumentów potwierdzających wysokość: podatku, opłat czynszowych, ubezpieczenia itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przedłożenia zestawienia pojazdów mechanicznych użytkowanych w gospodarstwie domowym, określenia tytułu prawnego do nieruchomości wskazanej jako adres zamieszkania, przedłożenia wyjaśnień dotyczących prowadzonej działalności gospodarczej w tym przedłożenie aktualnego wyciągu z rejestru działalności gospodarczej, dokumentacji księgowej za ostatnie 3 miesiące w tym: ksiąg przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), deklaracji VAT, raportów kasowych; aktualnej ewidencji środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności, wyjaśnienia czy otrzymuje świadczenia z pomocy społecznej, przedłożenia informacji czy jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna (w przypadku rejestracji należało przedłożyć stosowne zaświadczenie), podania nazwisk osób udzielających wsparcia materialnego wraz z podaniem stopnia pokrewieństwa oraz wysokości i formy uzyskanej pomocy, oraz nadesłania dokumentów obrazujących poziom przeciętnych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem się. Wykonując w/w zobowiązanie skarżący pismem z dnia 25 czerwca 2013r. przesłał w załączeniu wyciąg z rachunku bankowego oraz wyjaśniał, iż obecnie nie posiada żadnych innych rachunków bankowych, a ten który ma jest zajęty przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym Sz. Centrum w Sz. Wnioskodawca poinformował również, że nie prowadzi gospodarstwa domowego z innymi osobami, nie posiada rachunków za media, prąd gdyż opłaca je systemem przedpłatowym, wszystkie inne rachunki opłaca zaś wyłącznie dzięki pomocy przyjaciół i to też nieregularnie, w związku z tym powstaje zadłużenie. Skarżący wyjaśnił także, iż nie posiada, ani nie użytkuje pojazdu mechanicznego, nie prowadzi działalności gospodarczej od kilku lat, zaś mieszkanie z którego korzysta jest mieszkaniem komunalnym opłacanym na zasadzie najmu. Wnioskodawca przesyłał również kopię zeznań podatku dochodowego za lata 2011 i 2012. Skarżący wyjaśnił, iż pomocy udziela mu córka K. T. oraz znajomi (T. B. i A. T.). Powyższa pomoc polega na opłaceniu rachunków, zrobieniu zakupów i kupnie leków. Ponadto wnioskodawca poinformował, że nie otrzymuje świadczeń z opieki społecznej, był zarejestrowany jako osoba bezrobotna i nie posiada dokumentów obrazujących przeciętne wydatki związane z utrzymaniem się. Wnioskodawca oświadczył również, iż w związku z brakiem środków żyje bardzo skromnie, a utrzymanie to wydatek rzędu kilkuset złotych (ok. [...] zł.) pozwalający na skromne wyżywienie i zakup jedynie podstawowych leków. Postanowieniem Referendarza sądowego z dnia 09 lipca 2013 r. odmówiono Skarżącemu przyznania prawa pomocy. W ustawowo przewidzianym terminie Skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia. W sprzeciwie skarżący podtrzymał swoje stanowisko zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ponadto wskazał, iż zwolnienie od opłaty sadowej umożliwi Mu obronę swoich praw na drodze sądowej. Udzielenie pomocy Skarżącemu w ramach zwolnienia od kosztów sądowych umożliwi Mu realizację konstytucyjnego prawa do obrony swoich praw. Jest to tym bardziej uzasadnione, iż z pewnością opłata sądowa w niniejszej sprawie będzie stanowić gigantyczną i nie do zdobycia dla Skarżącego kwotę. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270; dalej: "p.p.s.a.") zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, iż sąd rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy od początku, tzn. tak, jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Skutkiem wniesionego przez skarżącego sprzeciwu jest utrata mocy zaskarżonego postanowienia i konieczność ponownego merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1-3 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych oraz ponoszenia kosztów zastępstwa procesowego stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, jest możliwe, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie wykazane (uprawdopodobnione) przez stronę (por. J. P. Tarno - "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004 s. 319). Przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna w kwocie [...]- zł, co potwierdza okoliczność, iż złożona skarga na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego podlega wpisowi stosunkowemu, uzależnionemu od wysokości należności pieniężnej objętej zaskarżonym aktem i wynosi [...],- zł., zgodnie z § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2003 r. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Okoliczności przedstawione przez Skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również wynikające ze sprzeciwu pozwalają uznać, że sytuacja Skarżącego uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze, przy uwzględnieniu wysokości wpisu sądowego ([...] zł), stwierdzić należy, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Uznając więc spełnienie przez wnioskodawcę przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, postanowiono zwolnić skarżącego od kosztów sądowych. Sąd wskazuje, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka -Medek, wyd. Zakamycze 2005, s. 594). Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób pozostających w takiej sytuacji materialnej, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Instytucja prawa pomocy może mieć zastosowanie tylko w wyjątkowych sytuacjach. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.