IV SA/Po 514/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Damian Mataczyński po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2018r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. I. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] kwietnia 2018r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania postanawia odmówić przyznania prawa pomocy M. I. złożył skargę na decyzję Wojewody z dnia [...] kwietnia 2018r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania. Skarżący w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [...]zł. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie ma żadnego dochodu i opłaca alimenty na rzecz dzieci ([...] zł.), żywność ([...] zł.), odzież ([...] zł.), środki czystości ([...] zł.). Zgodnie z wyjaśnieniami wnioskodawcy zawartymi w formularzu jest on obywatelem [...] posiadającym rezydenturę w Polsce i pozostaje obecnie bez pracy (pracował przez miesiąc w czerwcu 2018r.) Skarżący poinformował, że utrzymuje się dzięki pomocy znajomych, od których otrzymuje też czasem wynagrodzenie za udzielaną im pomoc. Wnioskodawca wskazał, że nie jest w stanie opłacić kosztów sądowych, gdyż wszystkie środki przeznacza na swoje utrzymanie i nie jest w stanie w całości opłacić alimentów na rzecz dzieci (przesyła im [...]-[...] zł. mc). Wnioskodawca podał również, iż jego zobowiązania z tytułu alimentów wynikają z zabezpieczenia orzeczonego w sprawie o rozwód (sygn. akt I C [...]). Celem uzupełnienia informacji zawartych we wniosku pismem z dnia 2 sierpnia 2018r. (doręczonym w dniu 11 sierpnia 2018r. k. 30) wezwano wnioskodawcę do przedłożenia wyciągów i wykazów za okres ostatnich 6 miesięcy ze wszystkich rachunków bankowych oraz dokumentów dotyczących lokat, kont i kart kredytowych należących do skarżącego (dotyczy to również rachunków prowadzonych w bankach zagranicznych), wskazania źródła utrzymania w tym m.in. podania kwot pomocy finansowej oraz imienia i nazwiska osób, które udzielają wsparcia, udokumentowania dochodu za czerwiec 2018r., wyjaśnienia czy poza terytorium Polski posiada jakiekolwiek źródło utrzymania i przedłożenia kopii postanowienia o zabezpieczeniu sygn. akt I C [...] wraz z uzasadnieniem. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca pismem z dnia 16 sierpnia 2018r. wyjaśnił, że nie posiada rachunków bankowych, lokat i kart kredytowych a w chwili obecnej korzysta tylko z pomocy znajomych w osobach A. A., O. M. i A. R.. Wnioskodawca poinformował, że czerwcu 2018r. nie miał żadnego dochodu, nie ma żadnego źródła utrzymania poza [...]. Skarżący przesłał również kopię postanowienia Sądu sygn. akt I C [...] o udzieleniu zabezpieczenia wraz uzasadnieniem. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 245 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2018r., poz. 1302 - dalej P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., zgodnie z którymi przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy jednak podkreślić, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Nadto wskazać należy, że przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest bowiem często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze odnosząc się do wyjaśnień wnioskodawcy stwierdzić należy, że nie przedstawił swojego obecnego stanu majątkowego w sposób wyczerpujący i przejrzysty. Skarżący przedstawił swój stan majątkowy w taki sposób, aby wykazać swoją sytuację majątkową jako ciężką, a w konsekwencji, uzasadniającą uwzględnienie jego wniosku. Zwrócić należy jednak uwagę na okoliczność, że przedstawiane w trakcie postępowania w przedmiocie prawa pomocy informacje i wyjaśnienia są ze sobą sprzeczne. W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca poinformował, że w czerwcu 2018r. uzyskał dochód, czemu następnie w odpowiedzi na wezwanie do udokumentowania tego dochodu zaprzeczył. W ocenie orzekającego w sprawie referendarza poddaje to w wątpliwość rzetelność i wiarygodność całości jego oświadczeń złożonych w tym postępowaniu. Powoduje to również przypuszczenie, że skarżący pominął istotne okoliczności dotyczące jego stanu majątkowego i finansowego, ukrywając zasadnicze fakty. W tej sytuacji oświadczenia skarżącego nie są wiarygodne, co w konsekwencji prowadzi do wniosku, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki prowadzące do uwzględnienia jego wniosku. W tym miejscu, odnosząc się do wyjaśnień co do braku dochodu, należy wskazać, iż jak wynika z uzasadnienia przesłanego przez wnioskodawcę postanowienia Sądu Okręgowego w P. z dnia [...] listopada 2017r. sygn. akt I C [...] o udzieleniu zabezpieczenia wnioskodawca ma wykształcenie średnie, z zawodu jest księgowym i posiada uprawnienia do nurkowania oraz uprawnienia przewodnika. Z uzasadnienia w/w postanowienia wynika, iż wnioskodawca po rozstaniu z żoną podejmował starania, które miały na celu znalezienie zatrudnienia na terenie Polski, w związku z czym zaproponowano mu prace w fabryce drobiu za wynagrodzeniem ok. [...] zł., lecz tej pracy zrezygnował, gdyż mu nie odpowiadała. Przedstawione wyżej informacje ustalone w ramach postępowania w przedmiocie zabezpieczenia roszczeń alimentacyjnych (pominięte przez wnioskodawcę w niniejszym postępowaniu), mają o tyle istotne znaczenie, iż jak wynika z orzecznictwa: "Orzekając o przyznaniu prawa pomocy sąd powinien mieć na uwadze nie tylko osiągany dochód, ale także samą możliwość zarobkowania przez wnioskującego. Nie można bowiem dopuścić do sytuacji, w której zdolna do podjęcia pracy, jednakże z wyboru niepracująca osoba, korzysta ze środków budżetu państwa w celu prowadzenia swoich spraw przed sądem i nie ponosi żadnego wysiłku, aby w kosztach tych partycypować w jakimkolwiek zakresie" (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2010 r., sygn. akt I GZ 189/10, Lex nr 643270). Należy zatem stwierdzić, że skarżący z uwagi na swój wiek, mógłby w opinii orzekającego, podjąć zajęcia zarobkowe, zgodne z posiadanymi kwalifikacjami i zdobyć środki na zapłatę kosztów sądowych i opłacenie pełnomocnika z wyboru. Wobec powyższego na podstawie art. 258 §1 i § 2 pkt 7 oraz art. 245 §1 - §3, art. 246 §1 pkt 1 i 2 P.p.s.a orzeczono jak w postanowieniu.