IV SA/Po 521/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Ewa Makosz-Frymus Sędziowie WSA Bożena Popowska (spr.) WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Protokolant ref.-staż. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 02 marca 2006 r. sprawy ze skargi A.B. na decyzję Wojewody z dnia [...] marca 2004 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty P. z dnia [...] lutego 2004 r. nr [...], 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/D.Rzyminiak-Owczarczak /-/E.Makosz-Frymu /-/B.Popowska IV SA/Po 521/04 UZASADNIENIE Decyzją Starosty P. z dnia [...].07.2002r. uznano A.B. za osobę bezrobotną i przyznano jej prawo do zasiłku od dnia 11.07.2002r. Następnie Skarżąca utraciła to prawo z powodu upływu maksymalnego okresu jego pobierania. Starosta P. decyzją z dnia [...] 02.2003r. przyznał A. B. prawo do zasiłku dla bezrobotnych od dnia 11.01.2003r. do dnia 10.01.2004r., wskazując jako podstawę materialnoprawną art.23 ust1 pkt.1 i art.25 ust.1 pkt 3 lit.b ustawy z dnia 14.12.1994r.o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu ( t. jedn. Dz.U. z 2001r. Nr 6, poz. 56 ze zm.- dalej ustawa). Decyzją z dnia [...].01.2004r. Starosta P. uchylił swoją wcześniejszą decyzję z [...] 02.2003r. i orzekł o odmowie przyznania A. B. prawa do zasiłku od dnia 11.01.2003r. w związku z tym, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych w P. decyzją z dnia [...] 11.2003r. "przywrócił małżonkowi, Panu Z. B. od dnia 01.01.2003r. prawo do renty". W tym samym dniu organ wydał postanowienie o wznowieniu postępowania, zaś decyzją z dnia [...].02.2004r. wezwał A. B. do zwrotu w terminie 14 dni od daty doręczenia przedmiotowej decyzji kwoty 5791,70 zł, tj. nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych za okres od dnia 11.01.2003r. do dnia 31.10.2003r., powołując się na art. 28 ust. 1 ustawy. Pismem z dnia [...].02.2004r. A. B. odwołała od w/w decyzji, podnosząc, że kiedy przyznano jej zasiłek, ona była jedynym żywicielem rodziny, a mąż "był bez prawa do zasiłku (...),w miesiącu lutym odwołał się od decyzji orzecznika ZUS w P. do Sądu Okręgowego (...) i biegli uznali jego niezdolność do pracy od 01.01.2003r. do 31.07.2004r. Decyzje tę otrzymał za pośrednictwem ZUS w P. dnia [...] 11.2003r". Strona dodała, że rodzina ,(mają dwoje dzieci w wieku szkolnym),żyje skromnie z renty męża w kwocie 555,00zł i zasiłków rodzinnych; nigdy nie korzystali z pomocy opieki społecznej. Nie są w stanie zwrócić takiej kwoty. Wojewoda decyzją z dnia [...].03.2004r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Po dokonaniu ustaleń faktycznych, organ wyjaśnił, że od dnia 01.01.2003r. mąż Strony- Z. B. utracił status osoby bezrobotnej, tym samym od tego dnia A.B. nie spełniała jednego z warunków określonych w art. 25 ust.1 pkt 3 lit.b ustawy z dnia 14.12.1994r.o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. W konsekwencji zasiłek dla bezrobotnych wypłacony w okresie od 11.01.2003r. do 31.10.2003r. należało uznać za świadczenie nienależnie pobrane. Organ przytoczył treść art. 28 ust. 1 i ust.2 pkt1 ustawy oraz poinformował o jej rozwiązaniach zamieszczonych w art. 28 ust.8 w/w ustawy. W przepisanym terminie A. B. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę, powtarzając argumenty przedstawione w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, wnosząc i wywodząc jak w zaskarżonej decyzji. Sąd zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie z powodów w niej wskazanych. .Niniejsza sprawa podlega rozpoznaniu na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku -Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) i ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zmian.- dalej ppsa). Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy. Również w myśl art. 3 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądy administracyjne kontrolują zaskarżone akty tylko w zakresie ich zgodności z prawem i nie mają uprawnień do merytorycznego rozstrzygania sprawy. Jednocześnie z przepisu art. 134 § 1 ostatnio cytowanej ustawy wynika, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zaś z art.135ppsa wynika, że sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca wykazują wady materialno- i formalnoprawne. Te pierwsze polegają na nieprawidłowej wykładni zastosowanego art. 28 ust.2 pkt.1) ustawy z dnia 14.12.1994r.o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu ( t. jedn. Dz.U. z 2001r. Nr 6, poz. 56 ze zm.- dalej ustawa), te drugie na niepełnym zgromadzeniu materiałów dowodowych, dokonaniu niepełnych ustaleń faktycznych i braku działań, które w świetle art. 9 ustawy z dnia 14.06.1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn. Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz.68 ze zm. - dalej kpa), określane są jako zasada udzielania informacji. W myśl art. 28 ust.1: Osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, obowiązana jest do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. W myśl art. 28 ust.2 pkt.1): Za nienależnie pobrane świadczenie w rozumieniu ust. 1 uważa się: świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach. Tak więc do zastosowania art. 28 ust.1, niezbędne jest ustalenie, czy pobrane świadczenie jest "nienależne". Istota problemu w niniejszej sprawie sprowadza się do tego, że organ I instancji ustalił wobec A. B. zajście pierwszej przesłanki wymienionej w art.28 ust.1pkt1 ustawy, nie dokonał natomiast żadnych ustaleń odnośnie do drugiej przesłanki wymienionej w art.28 ust.2 pkt 1, tj czy Strona została pouczona o okolicznościach, o których mowa w art.28 ust.2 pkt1 ustawy. Organ II instancji tego błędu nie naprawił, mimo, iż przytoczył pełną treść w/w przepisu. Jak wynika z ostatnio zacytowanego przepisów, konieczność pouczenia o okolicznościach powodujących ustanie prawa do pobierania świadczenia stanowi warunek sine qua non (nieodzowny) uznania pobranego zasiłku za nienależne świadczenie i w konsekwencji orzeczenia obowiązku jego zwrotu. Tak jednolicie interpretuje się w/w przepisy w orzecznictwie ( np.wyrok NSA z 14.12.1998r., II SA 1606/98, lex nr 41902 oraz wyrok NSA z 18.03.1998r. II SA 141/98, lex nr 41936). Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie w tej mierze nie poczyniono żadnych ustaleń, a z materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy nie wynika, aby pouczenie takie miało miejsce. Nadto Sąd zauważa, że w aktach sprawy nie ma dokumentów, z których jasno wynikałoby, jaki status prawny – punktu widzenia przesłanek unormowanych w art. 25 ust.1 pkt3 lit. b ustawy- miał mąż A.. B., gdy organ rozstrzygał w dniu [...].02.2003r. o przyznaniu Stronie zasiłku dla bezrobotnych na dalsze miesiące. Z Oświadczenia, złożonego przez Z. B. w dniu [...].02.2003r. (k-17) wynika jedynie, że "jest zarejestrowany w tutejszym Urzędzie". Z kolei w uzasadnieniu swojej decyzji, organ I instancji stwierdza, że ZUS "przywrócił małżonkowi (...) prawo do renty", nie wyjaśniając tej okoliczności. Zdaniem Sądu, jeżeli były podstawy do "przywrócenia" renty, to ta okoliczność, czyli uzasadniająca owo "przywrócenie", powinna być przez organ ustalona i organ powinien poinformować A. B. o konsekwencjach ewentualnego "przywrócenia" mężowi renty. Realizacja zasady określonej w art. 9 kpa, tj. informowania stron i innych uczestników postępowania przez organ administracji publicznej, kształtuje obowiązki z niej wynikające w sposób zróżnicowany, tzn. w zależności od podmiotu, wobec którego mają być wykonywane. "Obowiązek z art. 9 zd. 1( informowania), konsumuje obowiązek organu wynikający ze zd. 2 tego przepisu, że organy administracji "czuwają nad tym, aby strony (...) nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, a w tym celu udzielają im niezbędnych wskazówek i wyjaśnień", ponieważ przesłanki wykonywania przez organy obowiązku udzielania pełnej informacji stronom są szersze i muszą uwzględniać także konieczność informowania w celu zapobieżenia szkodzie z powodu nieznajomości prawa. (M.Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postepowania administracyjnego. Komentarz., wyd.II, Zakamycze 2005r., str.159). Tak więc, w niniejszej sprawie, wyraźny nakaz pouczenia, zamieszczony w art.28 ust.2 pkt 1 ustawy, konkretyzuje ogólne obowiązki informacyjne, nałożone na organy w art.9 kpa. Skoro bezrobotna A.. B. nie została pouczona o skutkach prawnych występowania okoliczności, powodujących ustanie prawa do świadczenia, to wypłacona jej kwota 5791,70 zł nie stanowi nienależnego świadczenia pieniężnego w rozumieniu art.28 ust.2 pkt.1), a zatem zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca są niezgodne z prawem. W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art.145 §1 pkt 1lit. a oraz lit.c ppsa, należało orzec jak w pkt.1 sentencji. W kwestii wykonalności orzeczono na podstawie art.152 ppsa. /-/D.Rzyminiak-Owczarczak /-/E.Makosz-Frymu /-/B.Popowska KB/