IV SA/Po 530/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska Sędziowie WSA Anna Jarosz (spr.) WSA Maciej Busz Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2013 r. sprawy ze skargi E. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie zasiłku okresowego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy C. z dnia (...) r. nr (...) IV SA/Po 530/13 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia (...) r.., nr (...), działający z upoważnienia Wójta Gminy C., Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w C. (dalej GOPS) , na podstawie art. 2 ust. 1, art. 4, 11 ust. 2, art. 38 ust. 1 pkt 1 i art. 106 ust. 1 i 4, art. 110 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej Dz. U. z 2009r., nr 175, poz. 1362 ze zm. – dalej ustawa o pomocy społecznej, lub ups), w związku z art. 104 kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej kpa), oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012r., poz. 823) – odmówił E. N. przyznania pomocy w formie zasiłku okresowego. Decyzja ta została wydana w wyniku uchylenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. (dalej SKO) decyzją z dnia (...) r. decyzji odmownej GOPS z dnia (...) r. Uchylając pierwotną decyzję organu I instancji SKO uznało, że GOPS nie zebrał i nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i zaleciło dołączenie opinii Gminnej Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w C., na której organ oparł swe rozstrzygnięcie, ustalenie aktualnego stanu zdrowia E. Nowakowskiego, podkreślając, że opinia stwierdzająca, iż jest on osobą uzależnioną od alkoholu wydana została w (...) r. Ponownie rozpoznając sprawę ( na wniosek z dnia (...)r.) organ I instancji ustalił, po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego w dniu (...) r., że E. N. ma przyznany na stałe lekki stopień niepełnosprawności ze wskazaniem do pracy – praca lekka, jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w PUP, bez prawa do zasiłku, leczy się u neurologa i kardiologa, zamierza ubiegać się o zmianę stopnia niepełnosprawności. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zajmuje 1 pokój z używalnością kuchni, nie płaci za mieszkanie. Orzeczono wobec niego eksmisję, a czynsz (odszkodowanie) płaci za niego gmina. Z pisma Gminnej Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych (GKRPA) wynika, iż dysponuje ona opinią psychologiczno-psychiatryczną z dnia (...) r., w której biegli rozpoznali u E. N. zespół uzależnienia spowodowany używaniem alkoholu, zalecając podjęcie leczenia w warunkach stacjonarnych z kontynuacją w poradni leczenia uzależnień. Biegli ponadto zalecają na czas trwania obowiązku poddania się leczeniu odwykowemu nadzór kuratora. W tej sprawie brak jest jednak postanowienia sądu. W świetle tak poczynionych ustaleń organ stwierdził, że przesłankami do przyznania pomocy społecznej są brak dochodów i niepełnosprawność, jednak, skoro zgodnie z art. 4 ustawy o pomocy społecznej osoby lub rodziny korzystające z tej pomocy są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji; a zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy brak takiego współdziałania, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, lub innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych (...), lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej – należało odmówić przyznania tej pomocy. E.N. kwestionuje opinię z dnia (...) r., twierdzi, że nie jest uzależniony i nie wyraża zgody na leczenie odwykowe. Organ uznał, że skoro wnioskodawca widywany jest przez znających go pracowników organu pod wpływem alkoholu, korzystając z pomocy w formie żywności z zasobów WBŻ w P. – po żywność tę czasem przychodzi również pod wpływem alkoholu, ponadto choroba alkoholowa jest nieuleczalna, chroniczna, zagrażająca życiu to winien on podjąć leczenie. W przypadku gdy tego nie robi – nie współdziała w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej – należało odmówić przyznania mu tej pomocy. W odwołaniu od tej decyzji E.N. (dalej zwany odwołującym lub skarżącym) podniósł, iż nadal kwestionuje opinię biegłych z (...) r., którą wydali oni bez uzasadnienia i dowodów, nie jest notowany przez policję za konflikty pod wpływem alkoholu, nigdy nie przebywał w izbie wytrzeźwień. Podkreślił, że nie zgadza się z decyzją a działania GOPS przekroczyły granice prawa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., decyzją z dnia (...) r., nr (...), na podstawie art. 138 §1 pkt 1kpa oraz art. 38 ust. 1 i 5 i art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Organ II Instancji podzielił ustalenia i ocenę prawną organu I Instancji podnosząc, że podstawą odmowy przyznania odwołującemu pomocy jest niepodjęcie przez niego leczenia odwykowego co w świetle przepisu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej jest uzasadnione, skoro przeznaczanie środków pieniężnych pochodzących z budżetu ośrodka pomocy społecznej na zakup i spożycie alkoholu stanowi ewidentne marnotrawienie tych środków. Skargę na tę decyzję wniósł E. N. podnosząc zarzuty jak w odwołaniu i wnosząc o przyznanie kwot (...) zł w skali miesiąca licząc od (...) r. do czasu orzekania przez sąd. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podnosząc argumenty jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Kontrola sądowoadministracyjna prowadzona jest, pomijając wyjątki od tej reguły, wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem (por. art. 1 § 2 ustawy z 25.07.2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), przy czym rozumie się, iż chodzi tu zarówno o przepisy prawa materialnego, jak i procesowego, stąd nie jest możliwe merytoryczne rozpoznanie skargi i przyznanie skarżącemu świadczeń. W niniejszej sprawie skarga podlega rozpatrzeniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (ustawa z dn. 30.08.2002 r., Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwana dalej ppsa). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania; c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Zgodnie z art. 134 § 1 ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, zaś w myśl art. 135 ppsa sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W ocenie Sądu skarga jest zasadna Kontroli Sądu poddana jest decyzja SKO w P., który jako organ odwoławczy, rozpoznając odwołanie skarżącego – E.N., utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy C. o odmowie przyznania zasiłku okresowego, motywując to odmową podjęcia przez niego leczenia odwykowego związanego z chorobą alkoholową. Niesporne jest, iż skarżący ubiegał się o zasiłek okresowy, który w myśl art. 37 ups może być przyznany pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku, lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Z zebranego materiału dowodowego w postaci wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący jest osobą w wieku (...) lat, jest rozwiedziony, zamieszkuje w pokoju, za który nie płaci czynszu, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Nie posiada żadnego źródła dochodu, jest zarejestrowany w PUP jako bezrobotny, bez prawa do zasiłku, jest osobą niepełnosprawną zaliczoną do lekkiego stopnia niepełnosprawności, leczy się u neurologa i kardiologa. W roku (...), na wniosek pracowników socjalnych zgłosił się do GKRPA, gdzie poddał się opiniowaniu przez biegłych lekarzy psychiatry i psychologa. Opinia z dnia (...) r. wskazała, że u skarżącego rozpoznano zespół uzależnienia spowodowanego nadużywaniem alkoholu z zaleceniem podjęcia leczenia odwykowego w warunkach stacjonarnych z nadzorem kuratora. Brak jest orzeczenia sądu powszechnego co do przymusowego leczenia odwykowego i ustanowienia nadzoru kuratora sądowego Zgodnie z art. 4 ups osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Organ I instancji powołał się w podstawie prawnej swej decyzji na treść art. 11 ust. 2 Ups, który w dacie orzekania przezeń stanowił, iż "Brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych lub prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej". Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy należało stwierdzić, że orzekające organy dopuściły się naruszenia art. 7 kpa w związku z art. 77 kpa i 80 kpa poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej, niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego co doprowadziło do odmowy przyznania środków pomocy społecznej. Mianowicie organy nie stwierdziły z całą stanowczością, czy obecnie (tj. w chwili rozpatrywania wniosku skarżącego) miał on obowiązek podjęcia leczenia odwykowego. Nie wyjaśniły czy i w jakim sądzie powszechnym toczy się, od kiedy, pod jaką sygnaturą sprawa z udziałem skarżącego o przymusowe leczenie, ewentualnie czy sprawa ta jest już zakończona i z jaki rozstrzygnięciem. Stwierdzenie, że skarżący "widywany jest pod wpływem alkoholu" bez przeprowadzenia żadnego postępowania wyjaśniającego jest zbyt ogólnym stwierdzeniem i bez dowodów nie poddaje się kontroli sądu. Trudno więc zarzucić skarżącemu, że nie współdziała on z pracownikiem socjalnym, skoro nie podjęto żadnych kroków aby mu to ułatwić lub choćby uzmysłowić. Ze skarżącym nie podjęto próby zawarcia kontraktu socjalnego, w którym można by zobowiązać skarżącego do prowadzenia trzeźwego trybu życia, utrzymywania abstynencji i podjęcia stosownego leczenia. W tej sytuacji należało uznać, że odmowa przyznania skarżącemu zasiłku okresowego narusza art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej a także art. 2 ust. 1 tej ustawy, gdyż zgodnie z nim pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc ta ma, więc na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej, udzielane zaś świadczenia mają być adekwatne do sytuacji osób o nie się ubiegających, od których z kolei wymaga się współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Pomoc społeczna spełnia jedynie subsydiarną funkcję wymagając współdziałania adresata i beneficjenta pomocy. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ weźmie pod uwagę powyższe, zastosuje się do wskazówek zawartych wyżej, wyjaśniając rzeczywistą sytuację życiową, zdrowotną i materialną skarżącego; ustali czy i jak zakończyło się stosowne postępowanie sądowe związane z leczeniem odwykowym i następnie rozważy, w świetle zgromadzonego materiału dowodowego wniosek skarżącego w sprawie przyznania zasiłku okresowego z zastosowaniem odpowiednich przepisów i należycie uzasadniając swe rozstrzygnięcie zgodnie z art. 107 § 1 i 3 kpa W świetle powyższego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c ppsa. Sąd orzekł jak w sentencji.