IV SA/Po 532/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska (spr.) Sędziowie WSA Tomasz Grossmann WSA Izabela Paluszyńska Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Walocha po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2015 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy w formie gorącego posiłku 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...]; 2. przyznaje adwokat J.M. od Skarbu Państwa (Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) wynagrodzenie w kwocie 600 (sześćset) złotych podwyższone o kwotę 138 zł (sto trzydzieści osiem złotych) stanowiącą podatek od towarów i usług – łącznie 738 zł (siedemset trzydzieści osiem złotych) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Prezydent Miasta K., na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 3, art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. z 2009 r., nr 175, poz. 1362) w zw. z art. 3 i art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. Nr 267, poz. 2259 ze zm.), § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r. , poz. 823) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej "Kpa"), odmówił przyznania M. S. pomocy w formie gorącego posiłku. Decyzją z [...] lutego 2013 r., nr SKO-4110/70/13 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., po rozpoznaniu odwołania wnioskodawcy, utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu wskazano, powołując się na ustalenia z wywiadu środowiskowego, że odwołujący mieszka w małym jednorodzinnym budynku bez żadnych wygód. Jest osobą schorowaną i ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Z pisma ZUS z dnia [...] grudnia 2012 r. wynika, że zasiłek chorobowy w miesiącu październiku 2012 r., czyli z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o zasiłek i gorący posiłek, wyniósł brutto [...] zł. Zdaniem Kolegium, organ I instancji prawidłowo pomniejszył dochód odwołującego o podatek dochodowy i o kwotę potrąconą za zaległe alimenty, bez uwzględniania kosztów komorniczych. Kryterium do przyznania wnioskowanej pomocy wynosi 150% kwoty 542,00 czyli 813,00 zł, natomiast dochód skarżącego wyniósł [...] zł. Wprawdzie przekroczenie to wynosi tylko [...] zł, jednak ustawa nie przewiduje odstępstwa od tej zasady, co oznacza, że organ nie może uwzględnić wniosku strony o przyznanie prawa do gorącego posiłku. Kolegium rozpatrując odwołanie uznało, że organ I instancji prawidłowo ustalił dochód strony i uzasadnił celowość podjętego rozstrzygnięcia. Skargę na powyższą decyzję, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wniósł M. S. kwestionując wysokość, ustalonego przez organy obu instancji, dochodu za miesiąc październik 2012 r. Z pisma ZUS z dnia [...] grudnia 2012 r. wynika, że otrzymał zasiłek chorobowy od 1 października 2012 r. do 31 października 2012 r. w kwocie brutto [...] zł, natomiast w kwocie netto [...] zł. W tym uwzględniono kwotę potrącenia komorniczego w wysokości [...] zł i kwotę podatku w wysokości [...] zł. Na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2013 r. pełnomocnik skarżącego, podnosząc zarzut naruszenia art. 7, 77, 80, 107 § 3 Kpa. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji. Ponadto podał, że skarżący otrzymał zasiłek chorobowy za październik 2012 r. w dwóch transzach: pierwszą [...] października 2012 r. w kwocie [...] zł, a drugą [...] listopada 2012 r. w kwocie [...] zł, na dowód czego okazano kopie przekazów. Wyrokiem z dnia 21 sierpnia 2013 r., sygn. IV SA/Po 422/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę M.S.. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, iż skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie pracuje, jest osobą schorowaną i ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności. Źródłem dochodu skarżącego w miesiącu poprzedzającym złożenie przedmiotowego wniosku był zasiłek chorobowy (pismo ZUS z [...] grudnia 2012 r., z którego wynika, że skarżący w miesiącu październiku 2012 r. otrzymał zasiłek chorobowy w wysokości [...] zł – karta 13 akt adm.). Skarżący kwestionuje ustaloną przez organy wysokość dochodu. Zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenie społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Sąd podniósł, iż powyższy katalog wyłączeń jest katalogiem zamkniętym, na co wielokrotnie zwracano uwagę w orzecznictwie sądów administracyjnych (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 marca 2012 r., I OSK 1901/11, LEX nr 1145078). Prawidłowo i zgodnie z tym przepisem organy pomniejszyły dochód skarżącego w wysokości [...] zł o podatek dochodowy w wysokości [...] zł oraz o potrącenia alimentacyjne w wysokości [...] zł (zaświadczenie Komornika Sądowego z [...] grudnia 2012 r. k. 15 akt adm.), co dało dochód w wysokości [...] zł. Dochód ten przekroczył 150% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej wynoszące [...] zł, o którym mowa w art. 8 ust.1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej o kwotę [...] zł. Zatem prawidłowo organy przyjęły, że nie ma podstaw prawnych do przyznania pomocy w formie gorącego posiłku. W sprawie uwzględniony został całokształt istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych i prawidłowo została przeprowadzona ocena materiału dowodowego, która nie była dowolna. Skoro skarżący przekroczył kryterium dochodowe to organ nie może pozytywnie rozpatrzyć wniosku o przyznanie tej pomocy. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący zarzucając naruszenie art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) Ppsa w zw. z art. 7, 77 § 1 oraz 80 Kpa, przejawiające się w tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie, mimo że zebrany przez organ materiał dowodowy okazał się być niewystarczający i budzący wątpliwości, a uzupełnienie go skutkowałoby prawidłowym ustaleniem dochodu skarżącego za miesiąc październik 2012 r., w wysokości uzasadniającej przyznanie wnioskowanej pomocy. Sąd nie dostrzegł, że materiał dowodowy w zakresie wysokości potrąceń komorniczych jest rozbieżny i powinien zostać uzupełniony poprzez uzyskanie dodatkowej informacji z ZUS, w jakich terminach i w jakich kwotach dokonano wypłaty zasiłku chorobowego za miesiąc październik 2012 r., a także uzupełniony o uzyskanie dodatkowej informacji od komornika sądowego w jakich terminach i w jakich kwotach dokonał potrąceń z tytułu alimentów z zasiłku chorobowego wypłacanego skarżącemu za miesiąc październik 2012 r., a nie tylko jakiego potrącenia dokonał w miesiącu październiku 2012 r. Wyrokiem z dnia 17 września 2015 r. , sygn. akt I OSK 2802/13 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że przepis art. 7 Kpa obliguje organ administracji do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Przedmiotem czynności wyjaśniających powinny być okoliczności mające znaczenie dla jej rozstrzygnięcia, czyli związane z przesłankami warunkującym określone załatwienie sprawy. W konsekwencji, zgodnie z art. 77 § 1 Kpa organ administracji winien zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Kompletność tego materiału podlega ocenie z punktu widzenia okoliczności istotnych dla sprawy, co wiąże się z koniecznością uwzględnienia przepisów regulujących daną kwestię, w niniejszej sprawie są nimi przepisy regulujące przyznanie przedmiotowego świadczenia. Obowiązek uwzględnienia przy rozstrzygnięciu całego zebranego materiału dowodowego, co przewiduje art. 80 Kpa, nie pozwala na pominięcie informacji, które mają związek z przesłankami rozstrzygnięcia. Mając na uwadze powyższe, w skardze kasacyjnej zasadnie podniesiono, że dochód wnioskodawcy ustalony w postępowaniu administracyjnym został określony wadliwie, z pominięciem istotnych faktów. Następnie Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", pomoc taka może być przyznana nieodpłatnie osobom, których dochód nie przekracza 150% kryterium dochodowego, o którym mowa odpowiednio w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społeczne. Definicję dochodu zawiera art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, stanowi go suma miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszona m. in. o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych oraz o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Ustalenie sytuacji dochodowej następuje na podstawie krótkiego, miesięcznego okresu. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, iż za okres od 1 do 31 października 2012 r. skarżącemu przysługiwał zasiłek chorobowy, który stanowił jego przychód. Fakt, że wypłaty tego zasiłku za październik dokonano w dwóch ratach, przy czym druga wypłata miała miejsce już w kolejnym miesiącu, w listopadzie, nie został uwzględniony przez organy administracji, zaś Sąd I instancji zarzut w tym zakresie zbagatelizował i okoliczność tę uznał za nie mającą znaczenia. Jednocześnie przychód skarżącego za październik został pomniejszony o potrącenie alimentacyjne dokonane przez komornika w październiku, z kwoty zasiłku wypłaconej w październiku, pomijając potrącenie dokonane w listopadzie, z części zasiłku chorobowego za październik, wypłaconej w kolejnym miesiącu. Doprowadziło to do sytuacji, w której przychód w październiku uwzględniono w wysokości nominalnej, należnej za ten miesiąc, choć w nim w całości nie wypłaconej, zaś potrącenie komornicze uwzględniono w wysokości faktycznie dokonanej w październiku. Jest przy tym oczywiste, że w październiku skarżący nie dysponował kwotą dochodu wyliczonego w ten sposób. Definicja z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uznaje nie przychód należny za dany miesiąc, ale przychód z miesiąca, niezależnie od tytułu i źródła uzyskania. Przychód ten ma być uzyskany, co wskazuje na faktyczny aspekt sytuacji majątkowej strony. Rozwiązanie to podkreśla uzależnienie pomocy społecznej od faktycznego stanu majątkowego i faktycznych dochodów uzyskanych w danym okresie, nie zaś dochodów nominalnie należnych. Roszczenie o wypłatę świadczenia nie może być traktowane jak przychód. W postępowaniu dowodowym kwestię tę pominięto, podczas gdy przedmiotem ustaleń powinien być rzeczywiście uzyskany w październiku przychód, pomniejszony o należności wskazane w art. 8 ust. 3 pkt 1-3 ustawy o pomocy społecznej. Biorąc pod uwagę, że wyliczone w sprawie przekroczenia wysokości dochodu wyniosło [...] zł, uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na rozprawie w dniu 17 września 2015 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie decyzji organów I i II instancji. Oraz zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 Ppsa polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 Ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Dla oceny zasadności skargi wniesionej przez skarżącego zasadnicze znaczenie ma fakt, że sprawa była już przedmiotem rozstrzygnięcia przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten uznał zasadność skargi kasacyjnej od wcześniejszego wyroku tutejszego Sądu, uchylając na podstawie art. 185 § 1 Ppsa zaskarżone orzeczenie i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania. Zgodnie z art. 190 Ppsa Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Przepis ten wyznacza kierunek postępowania sądu pierwszej instancji, który nie posiada już na tym etapie postępowania sądowoadministracyjnego swobody w zakresie wykładni prawa, jak również nie może odstąpić od wskazań co do dalszego postępowania, zawartych w wyroku Sądu wyższej instancji. Możliwość odstąpienia od zawartej w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładni prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach wyjątkowych w szczególności, jeżeli stan faktyczny sprawy ustalony w wyniku ponownego jej rozpoznania uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego należy stosować przepisy prawa odmienne od wyjaśnionych przez Naczelny Sąd Administracyjny (por. wyrok SN z dnia 9 lipca 1998 r., sygn. akt I PKN 226/98, OSNAP 1999, nr 15, poz. 486), jak również w przypadku, gdy przy niezmienionym stanie faktycznym sprawy, po wydaniu orzeczenia przez Naczelny Sąd Administracyjny, zmienił się stan prawny (por. H. Knysiak - Molczyk, M. Romańska, T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis 2005). Odnosząc przedstawione rozważania do okoliczności rozpoznawanej sprawy Sąd nie stwierdził zaistnienia przesłanek umożliwiających odstąpienie od oceny prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 września 2015 r. Wobec powyższego przypomnieć należy, iż w wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, że przepis art. 7 Kpa obliguje organ administracji do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Przedmiotem czynności wyjaśniających powinny być okoliczności mające znaczenie dla jej rozstrzygnięcia, czyli związane z przesłankami warunkującym określone załatwienie sprawy. W konsekwencji, zgodnie z art. 77 § 1 kpa organ administracji winien zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Kompletność tego materiału podlega ocenie z punktu widzenia okoliczności istotnych dla sprawy, co wiąże się z koniecznością uwzględnienia przepisów regulujących daną kwestię, w niniejszej sprawie są nimi przepisy regulujące przyznanie przedmiotowego świadczenia. Obowiązek uwzględnienia przy rozstrzygnięciu całego zebranego materiału dowodowego, co przewiduje art. 80 kpa, nie pozwala na pominięcie informacji, które mają związek z przesłankami rozstrzygnięcia. Mając na uwadze powyższe, w skardze kasacyjnej zasadnie podniesiono, że dochód wnioskodawcy ustalony w postępowaniu administracyjnym został określony wadliwie, z pominięciem istotnych faktów. Następnie Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", pomoc taka może być przyznana nieodpłatnie osobom, których dochód nie przekracza 150% kryterium dochodowego, o którym mowa odpowiednio w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społeczne. Definicję dochodu zawiera art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, stanowi go suma miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszona m. in. o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych oraz o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Ustalenie sytuacji dochodowej następuje na podstawie krótkiego, miesięcznego okresu. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, iż za okres od 1 do 31 października 2012 r. skarżącemu przysługiwał zasiłek chorobowy, który stanowił jego przychód. Fakt, że wypłaty tego zasiłku za październik dokonano w dwóch ratach, przy czym druga wypłata miała miejsce już w kolejnym miesiącu, w listopadzie, nie został uwzględniony przez organy administracji, zaś Sąd I instancji zarzut w tym zakresie zbagatelizował i okoliczność tę uznał za nie mającą znaczenia. Jednocześnie przychód skarżącego za październik został pomniejszony o potrącenie alimentacyjne dokonane przez komornika w październiku, z kwoty zasiłku wypłaconej w październiku, pomijając potrącenie dokonane w listopadzie, z części zasiłku chorobowego za październik, wypłaconej w kolejnym miesiącu. Doprowadziło to do sytuacji, w której przychód w październiku uwzględniono w wysokości nominalnej, należnej za ten miesiąc, choć w nim w całości nie wypłaconej, zaś potrącenie komornicze uwzględniono w wysokości faktycznie dokonanej w październiku. Jest przy tym oczywiste, że w październiku skarżący nie dysponował kwotą dochodu wyliczonego w ten sposób. Definicja z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uznaje nie przychód należny za dany miesiąc, ale przychód z miesiąca, niezależnie od tytułu i źródła uzyskania. Przychód ten ma być uzyskany, co wskazuje na faktyczny aspekt sytuacji majątkowej strony. Rozwiązanie to podkreśla uzależnienie pomocy społecznej od faktycznego stanu majątkowego i faktycznych dochodów uzyskanych w danym okresie, nie zaś dochodów nominalnie należnych. Roszczenie o wypłatę świadczenia nie może być traktowane jak przychód. W postępowaniu dowodowym kwestię tę pominięto, podczas gdy przedmiotem ustaleń powinien być rzeczywiście uzyskany w październiku przychód, pomniejszony o należności wskazane w art. 8 ust. 3 pkt 1-3 ustawy o pomocy społecznej. Biorąc pod uwagę, że wyliczone w sprawie przekroczenia wysokości dochodu wyniosło [...] zł, uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec powyższego wskazać należy, iż w przedmiotowej sprawie wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 7, 77 Kpa organy obu instancji nie ustaliły dokładnie stanu faktycznego sprawy. W tym miejscu wskazać należy, iż strona skarżąca do skargi kasacyjnej załączyła zaświadczenie z dnia [...] sierpnia 2013 r. z którego wynika, że zasiłek chorobowy skarżącemu za miesiąc został wypłacony w dwóch ratach. Jednakże z powyższego zaświadczenia nie wynika jednak jaka dokładnie kwota w jakim miesiącu została wypłacona, co uniemożliwia dokonanie oceny w jakiej wysokości dochód skarżący faktycznie uzyskał w miesiącu październiku, a co za tym idzie czy przekroczone zostało kryterium dochodowe. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa w zw. z art. 135 Ppsa, orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku. O wysokości kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, przyznanych ustanowionemu z urzędu adwokatowi, Sąd orzekł na podstawie przepisu art. 250 ww. Ppsa oraz przepisów § 2 ust. 3 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm.). Obejmują one opłatę ze czynności adwokata w kwocie 240 zł powiększoną o należny podatek od towarów i usług, wyliczony według 23% stawki w kwocie 55,20 zł Rozpoznając sprawę ponownie organ mając na uwadze obowiązek należytego ustalenia stanu faktycznego sprawy, ustali w jakiej wysokości dochód skarżący uzyskał w październiku. Dopiero po dokonaniu powyższych ustaleń organ dokona oceny czy dochód skarżącego uzyskany w miesiącu październiku 2012 r. przekracza kryterium dochodowe do uzyskania wnioskowanego świadczenia.