IV SA/Po 549/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bożena Popowska (spr.) Sędziowie sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak asesor sąd. Izabela Kucznerowicz Protokolant: sekretarz sąd. Marcin Kubiak po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 24 sierpnia 2006 r. sprawy ze skargi I. K. na postanowienie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienie środka odwoławczego 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej I. K. kwotę 100 /sto/ złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych. /-/I. Kucznerowicz /-/B. Popowska /-/D. Rzyminiak-Owczarczak MB Sygn. akt IV SA / Po 549 / 05 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej jako: KUdSKiOR) odmówił przyznania uprawnień kombatanckich I. K.. Strona zwróciła się o ponowne przeanalizowanie jej dokumentów i jej prośby o przyznanie praw "Sybiraka". Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, KUdSKiOR, decyzją z dnia [...] r., nr [...], utrzymał w mocy ww. decyzje własną. W kolejnym piśmie, I. K. poprosiła KUdSKiOR "o skierowanie jej na właściwą drogę, i jakie kroki ma poczynić, żeby udowodnić swoje racje". KUdSKiOR potraktował ww. pismo jako wniosek o uchylenie decyzji własnej w trybie art. 154 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm. - dalej jako: kpa) i decyzją z dnia [...] r., nr [...] odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...] r., nr [...], wskazując m. in. "iż postępowanie w sprawie nie zostało dotknięte wadliwością i nie ma podstaw do uchylenia poprzedniej decyzji." Decyzja z dnia [...] r., nr [...] została doręczona w dniu [...] r. nie osobiście I. K., ale H. D., określonej na druku "Potwierdzenia odbioru" jako "pełnomocnik". W dniu [...] r. I. K. zwróciła się z ponownym wnioskiem o przyznanie jej praw sybirackich i przyjęcie jej do "Sybiraków". W uzasadnieniu swojego wniosku wskazała m. in., iż przedkłada zaświadczenie wydane w dniu [...] r., które osobiście uzyskała w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych Ukrainy z Urzędu MSW Ukrainy w obwodzie tarnopolskim. Postanowieniem z dnia [...] r., nr [...], KUdSKiOR na podstawie art. 134 w związku z art. 127 § 3 i art. 129 § 1 i 2 kpa stwierdził uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w której stroną była I. K.. W uzasadnieniu organ wskazał, iż strona została prawidłowo pouczona o terminie wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a mimo tego uchybiła terminowi do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenia sprawy i nie wystąpiła z prośbą o przywrócenie terminu do wniesienia rzeczonego wniosku. Skarżąc powyższe rozstrzygnięcie, I. K. opisała dotychczasowy przebieg postępowania w swojej sprawie, podtrzymując swoje wcześniejsze argumenty, a ponadto wskazała, iż przed otrzymaniem decyzji z dnia [...] r., nr [...], po uprzedniej rozmowie telefonicznej z Urzędem do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, postanowiła udać się osobiście na Ukrainę w celu "szukania prawdy i nowych dokumentów". Skarżąca dodała, iż w związku z tym wyjazdem nie mogła odpowiedzieć na decyzję KUdSKiOR, gdyż nie było jej w Polsce, a decyzję z dnia [...] r., nr [...] odebrała jej sąsiadka, H. D.. Skarżąca stwierdziła, iż pierwszy raz nie odpowiedziała na pismo w terminie, zaś Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie dał jej możliwości usprawiedliwić się, mimo że wiadomym było, iż odbiór rzeczonej decyzji pokwitowała sąsiadka skarżącej. Skarżąca wskazała też na swój zły stan zdrowia. W odpowiedzi na skargę, KUdSKiOR wniósł o oddalenie skargi i o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, powtarzając w uzasadnieniu argumenty zawarte już w zaskarżonym postanowieniu. W piśmie procesowym z dnia [...] r. I. K. zażądała przeprowadzenia rozprawy w sprawie. Oświadczyła także, iż od dnia [...] r. przebywała na Ukrainie, o czym powiadomiła Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w piśmie z dnia [...] r., na dowód czego dołączyła zaświadczenie o pobycie w szpitalu na Ukrainie i kserokopie biletów kolejowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadną. Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1269 ) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej jako: ppsa) ogranicza się do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta polega więc na zbadaniu czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd administracyjny dokonał tej kontroli według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydawania zaskarżonego aktu. Rozstrzygając skargę w powyższym zakresie, Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie zapadło przedwcześnie. Rozpatrując powyższą sprawę, Sąd wziął pod uwagę przede wszystkim przepisy kpa, dotyczące przywracania terminu. Należy podkreślić, iż konstrukcja art. 58 § 1 i 2 kpa, na której wzorowany jest art. 169 § 1- 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964 r., nr 43, poz. 296 ze zm.) pozwala powołać się na bogate orzecznictwo Sądu Najwyższego w niniejszej sprawie. W orzecznictwie Sądu Najwyższego (dalej jako: SN) i w doktrynie utrwalony jest pogląd, że pismo zawierające wniosek o przywrócenie terminu musi odpowiadać warunkom formalnym pisma procesowego, a nadto winno zawierać uprawdopodobnienie okoliczności uzasadniających wniosek i równoczesne dokonanie czynności procesowej, która nie została dokonana w terminie, przy czym nie wyklucza się jednak, by jednym pismem procesowym objąć wniosek o przywrócenie terminu, jak i spóźniony środek odwoławczy, a sam wniosek o przywrócenie terminu, gdy nie uwzględnia szczególnych warunków, może być uzupełniony w drodze wezwania do uzupełnienia braków formalnych (por.: M. Jędrzejewska [w:] Komentarz do kpc, Warszawa 2001 r., t. I, s. 335- 336, uw. 3, 7 i 9 do art. 169). W niniejszej sprawie, KUdSKiOR bardzo dosłownie potraktował pismo skarżącej z dnia [...] r., zawierające prośbę "o przyznanie praw sybirackich i przyjęcie do "Sybiraków", do którego załączono nowy dowód, uzyskany, po wydaniu zaskarżonej decyzji osobiście przez stronę na Ukrainie. Mianowicie organ uznał, że nie zawiera ono uprawdopodobnienia, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy wnioskodawczyni, jak również nie zawiera wniosku o przywrócenie terminu zgodnie z art. 58 § 1 i 2 kpa. Organ pominął zatem informacje dotyczące pobytu strony na Ukrainie. Zdaniem orzekającego składu, w świetle wyżej przytoczonych tez, obowiązkiem organu odwoławczego było rozważenie, czy - mając na uwadze racjonalność autorki pisma - ów wniosek nie zawiera immanentnie zawartego w nim wniosku o przywrócenie uchybionego terminu (art. 58 § 1 i 2 kpa) do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 127 § 3 kpa; odpowiednio- uzasadnienie uchwały SN z dnia 11 września 1997 r., III CZP 39 / 97, OSNC z 1997 r., nr 12, poz. 191 z akceptującą glosą A. Szpunara- PS z 1998 r., nr 6, poz. 100 i powołane przez SN i glosatora poglądy orzecznictwa i piśmiennictwa). Na takie podejście powinny organ naprowadzić następujące fakty: po pierwsze, decyzja z dnia [...] r., nr [...] została doręczona w dniu [...] r. nie osobiście I. K., ale H. D., po drugie, skarżąca w swoim wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia [...] r. wskazała wyraźnie, iż w [...] r. przebywała na Ukrainie, przedkładając wydane tam zaświadczenie z dnia [...]r. KUdSKiOR nie podjął jednak żadnej próby sprawdzenia, dlaczego jego decyzja nie została odebrana osobiście przez skarżącą, jak i nie zastanowiła go informacja o pobycie skarżącej poza granicami kraju, chociaż fakty te mogły wpłynąć na ewentualne przywrócenie terminu dla skarżącej. Zdaniem Sądu, obowiązkiem organu było wyjaśnienie tych okoliczności, chociażby w drodze dopytania skarżącej, a dopiero potem podjęcie rozstrzygnięcia. Wezwanie skarżącej do złożenia wyjaśnień pozwoliłoby ustalić, kiedy dokładnie nie było skarżącej w kraju, i czy właśnie swoją nieobecnością skarżąca chce uzasadnić opóźnienie w złożeniu wniosku. Należy dodać, iż w niniejszej sprawie organ miał do czynienia z osobą starszą, w złym stanie zdrowia, biedną i samotną, wymagającą okresowo leczenia szpitalnego, a przy dokonywaniu wykładni oświadczeń woli strony nie bez znaczenia pozostaje zagadnienie, jakie doświadczenie życiowe i jaka sprawność cechuje osobę składającą owo oświadczenie. W takiej szczególnej sytuacji, kierując się zasadą udzielania pomocy prawnej stronom (art. 9 kpa), KUdSKiOR obowiązany był wezwać odwołującą się do uzupełnienia braków formalnych pisma przez uprawdopodobnienie przyczyn opóźnienia odwołania i dopiero po uzupełnieniu tego braku bądź bezskutecznym upływie terminu do uzupełnienia braków, rozstrzygnąć o owym wniosku o przywrócenie terminu (odpowiednio- orzeczenia SN: z dnia 1 września 1958 r., 2 CR 119 / 58, RPEiS z 1960 r., nr 2, poz. 407; z dnia 5 lutego 1987 r., III ARN 36 / 86 czy z dnia 18 października 1954 r., 1 CZ 238 / 54, OSN z 1955 r., nr 2, poz. 44, akceptowane przez J. Gudowskiego [w:] Kpc- tekst, orzecznictwo, piśmiennictwo, Warszawa 1998 r., t. I, s. 332- 333, uw. 1, 4 i 5). Obowiązek informowania i wyjaśniania stronom przez organ prowadzący postępowanie całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy (art. 9 kpa), winien być rozumiany tak szeroko,jak to tylko możliwe. Udowodnione naruszenie tego obowiązku winno być rozumiane jako wystarczająca podstawa do uchylenia decyzji, szczególnie gdy urzędnik stwierdza (lub powinien stwierdzić), że strona zamierza podjąć działania wiążące się dlań z niekorzystnymi skutkami lub nawet ryzykiem wystąpienia takich skutków. W takim wypadku urzędnik ma wyraźny obowiązek w możliwie jasny sposób wyjaśnić całość okoliczności sprawy stronie i równie wyraźnie wskazać na ryzyko wiążące się z zaplanowanym działaniem. Jest to jedyny odpowiadający zasadzie art. 1 (obecnie: art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., Dz. U. z 1997 r., nr 78, poz. 483) sposób rozumienia art. 9 kpa (wyrok SN z dnia 23 lipca 1992 r., III ARN 40 / 92, PiP z 1993 r., nr 3, s. 110 akceptowany przez B. Adamiak [w:] Kpa. Komentarz, Warszawa 2006 r., s. 79- 80). Art. 8 kpa nakłada na organy administracji obowiązek prowadzenia postępowania tak, by pogłębić zaufanie do organów państwa. Z zasadą tą pozostaje w związku zasada udzielania informacji, zgodnie z którą organy administracji obowiązane są do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie takiego pouczenia z naruszeniem art. 8 i 9 kpa skarżącej nie udzielono. Wobec wykazanych powyżej uchybień proceduralno-prawnych, należało uchylić postanowienie KUdSKiOR z dnia [...] r., nr [...] stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z wniosku I. K.. Ponownie rozpoznając sprawę, należy uwzględnić powyższe uwagi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, dotyczące uchybień organu w toku postępowania administracyjnego i wskazujące na prawidłowe stosowanie przepisów kpa. Skoro zaskarżone postanowienie naruszało prawo procesowe i mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przeto na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa orzeczono jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono zgodnie z art. 200 ppsa. O wykonalności postanowienia nie orzeczono z uwagi na to, że nie przyznaje ono praw ani nie nakłada obowiązków. /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ B. Popowska /-/ I. Kucznerowicz MB