IV SA/Po 555/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Danuta Rzyminiak – Owczarczak (spr.) Sędziowie WSA Maciej Dybowski As.sąd. Izabela Kucznerowicz Protokolant sekr. sąd. Agata Tyll po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 05 września 2007 r. sprawy ze skargi D.Ł. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwolnienia z odbycia zasadniczej służby wojskowej oddala skargę /-/ I. Kucznerowicz /-/ D. Rzyminiak- Owczarczak /-/ M. Dybowski W dniu [...] maja 2007 r. doręczono skarżącemu D.Ł. Kartę powołania do odbycia czynnej służby wojskowej Seria [...] [...] z dnia [...] maja 2007 r., którą podpisał Zastępca Wojskowego Komendanta Uzupełnień w L. Kartę powołania wydano na podstawie art. 60 ust. 1 i 2 w zw. Z art. 83 ust. 1 lub 2, art. 92 ust. 1 lub 2 lub 3, art. 93b ust. 1, art. 100 ust. 1 i art. 101a ust. 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (tj. Dz. U. z 2004 r. Nr 241 poz. 2416 ze zm. - dalej ustawa o powszechnym obowiązku obrony), a zgodnie z jej treścią D.Ł. obowiązany był stawić się w dniu [...] lipca 2007 r. do godziny 10,00 w jednostce wojskowej Nr JW. [...] w S. Pismem z dnia [...] maja 2007 r., które do Wojskowego Komendanta Uzupełnień w L. wpłynęło w dniu [...] maja 2007 r., D.Ł. wniósł odwołanie od tej decyzji. W treści odwołania wyjaśnił, że jest Świadkiem Jehowy, uczestniczy w zajęciach [...] Szkoły [...] [...], a jego ordynacja w formie chrztu przez zanurzenie się w wodzie odbyła się w dniu [...] listopada 2001 r. Wyjaśnił, ze wyznawana wiara i przekonania własne nie pozwalają mu odbyć czynnej służby wojskowej, bowiem nie może nauczać się walki i zabijania bliźnich. Wyjaśnił, że błędem było odebranie karty powołania, co uświadomił sobie po fakcie, lecz pouczono go o prawie odwołania się, z którego skorzystał. Wyjaśnił, że będąc Świadkiem Jehowy nie chciałby przekraczać Prawa Bożego, dlatego prosi o pozytywne rozpatrzenie odwołana. Do odwołania załączył zaświadczenie nr [...] Strażnicy Towarzystwa Biblijnego i Traktatowego Zarejestrowanego Związku wyznania Świadków Jehowy w Polsce z dnia [...] marca 2007 r., z treści którego wynika, że D.Ł. jest kaznodzieją - ordynowanym Sługą Bożym w zborze Świadków Jehowy w K. Przekazując odwołanie do Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego, Wojewódzka Komenda Uzupełnień załączyła do akt sprawy odręczną notatkę służbową sporządzoną w dniu [...] maja 2007 r. na okoliczność doręczenia karty powołania D.Ł. W treści tej notatki odnotowano, iż poborowy poinformowany został o prawie złożenia wniosku o skierowanie do służby zastępczej, lecz złożenia takiego wniosku odmówił, odmówił także podpisania oświadczenia o braku przeciwwskazań do odbycia służby wojskowej oraz o niekaralności. Notatkę podpisali obecni funkcjonariusze oraz D.Ł. Decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej przez D.Ł. decyzji. Decyzję wydano na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm. – dalej k.p.a.) i art. 42 ust. 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony, a w jej uzasadnieniu organ wojskowy II instancji wyjaśnił, iż rozpoznając sprawę w postępowaniu odwoławczym stwierdzono, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa. Wskazano, że zgodnie z art. 47 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony do rezerwy przenosi się poborowych, którzy zostali duchownymi lub członkami zakonów po profesji wieczystej, a z treści odwołania nie wynika, że strona jest taką osobą. Wskazano, ze poborowy nie skorzystał z możliwości złożenia wniosku o odbycie służby zastępczej, o którym to prawie został pouczony. Od powyższej decyzji D.Ł. wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, przytaczając w jej treści argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji skarżący dodatkowo podniósł, że Konstytucja RP gwarantuje wolność wyznania i sumienia i z prawa tego chciałby skorzystać. Do skargi załączył wyżej opisane zaświadczenie nr [...] Strażnicy Towarzystwa Biblijnego i Traktatowego Zarejestrowanego Związku wyznania Świadków Jehowy w Polsce z dnia [...] marca 2007 r. Organ II instancji w odpowiedzi na skargę podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Zgodnie z treścią art. 3 §1 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) sądowa kontrola decyzji administracyjnych polega wyłącznie na ocenie ich legalności, tj. zgodności z przepisami prawa materialnego i procedury administracyjnej, co oznacza, iż sąd administracyjny może zaskarżoną decyzję wzruszyć tylko wówczas, gdyby przy jej wydaniu doszło do naruszenia prawa, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie zaskarżona decyzja wydana została z poszanowaniem przepisów prawa materialnego oraz procesowego, a zauważone uchybienia nie miały wpływu na wynik sprawy. Zgodnie z art. 1 wyżej powołanej ustawy o powszechnym obowiązku obrony obrona Ojczyzny jest sprawą i obowiązkiem wszystkich obywateli Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 4 ust. 1 powszechnemu obowiązkowi obrony podlegają wszyscy obywatele polscy zdolni ze względu na wiek i stan zdrowia do wykonywania tego obowiązku, a w ramach powszechnego obowiązku obrony obywatele polscy są obowiązani do pełnienia służby wojskowej, służby w obronie cywilnej, odbywania przysposobienia obronnego, uczestniczenia w samoobronie ludności, pełnienia służby w jednostkach zmilitaryzowanych oraz do wykonywania świadczeń na rzecz obrony - na zasadach i w zakresie określonych w ustawie (ust. 2). Zgodnie z art. 45 ust. 1 ustawy poborowych uznanych za zdolnych do czynnej służby wojskowej wojskowy komendant uzupełnień przeznacza do służby, uwzględniając potrzeby Sił Zbrojnych, orzeczenie właściwej komisji lekarskiej, kwalifikacje zawodowe oraz, w miarę możliwości, życzenia poborowych. Instytucję służby wojskowej normują przepisy art. 55 – 73 ustawy o powszechnym obowiązku obrony. Zgodnie z art. 55 tej ustawy, w zakresie istotnym dla niniejszej sprawy, obowiązek służby wojskowej polega na odbywaniu zasadniczej służby wojskowej przez poborowych (ust. 1 pkt 1), a zgodnie z art. 60 ust. 1 ustawy powołanie do czynnej służby wojskowej następuje m.in. za pomocą karty powołania, która jest decyzją administracyjną. Wzór karty powołania określony został w załącznikach nr 1 i 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 17 maja 2004 r. w sprawie określenia wzorów kart powołania i ich przeznaczenia, a także wzorów obwieszczeń (Dz.U. Nr 124 poz. 1306). Z regulacji zawartych w ustawie o powszechnym obowiązku obrony wynika, iż do czynnej służby wojskowej powoływane są osoby posiadające kategorie wojskowe uprawniające do odbycia takiej służby, zgodnie z ostatecznym orzeczeniem właściwej komisji lekarskiej, gdy nie zachodzą przesłanki do odroczenia służby wojskowej oraz zwolnienia z jej odbywania w związku z przejściem do rezerwy, a samo powołanie następuje z uwzględnieniem potrzeb Sił Zbrojnych. W rozpatrywanej sprawie skarżący odebrał kartę powołania w dniu [...] maja 2007 r., a z akt sprawy oraz notatki służbowej sporządzonej na powyższą okoliczność przez osoby uczestniczące w tym zdarzeniu wynika, że D.Ł. odmówił podpisania oświadczenia o braku przeciwwskazań do odbycia służby wojskowej i wyjaśnił oraz udokumentował wówczas, że jest Świadkiem Jehowy, kaznodzieją - ordynowanym Sługą Bożym oraz uczestniczy w zajęciach [...] Szkoły [...], wyznawana religia uniemożliwia mu odbycie służby wojskowej oraz, że odmówił złożenia wniosku o skierowanie do służby zastępczej. Stosownie do przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej (Dz.u. Nr 223 poz. 2217) poborowi przeznaczeni do czynnej służby wojskowej, którzy nie korzystają z jej odroczenia, mogą - ze względu na przekonania religijne lub wyznaniowe zasady moralne występować z pisemnymi wnioskami o skierowanie ich do służby zastępczej. Wskazana ustawa reguluje przeznaczanie do służby zastępczej, kierowanie do jej odbywania oraz odbywanie służby zastępczej. Zgodnie z art. 12. ust. 1 tej ustawy wniosek o przeznaczenie do służby zastępczej poborowy składa na piśmie do właściwej komisji wojewódzkiej, za pośrednictwem wojskowego komendanta uzupełnień, najpóźniej w dniu doręczenia mu karty powołania do odbycia służby wojskowej. Tym samym skoro w dniu odbioru karty powołania skarżący nie zgłosił wniosku o skierowanie do służby zastępczej i jednocześnie legitymuje się kategorią zdolności do służby wojskowej A, wydając skarżącemu kartę powołania Wojskowy Komendant Uzupełnień działał zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Również treść wniesionego odwołania nie upoważniała organu wojskowego II instancji do zmiany tej decyzji. Skarżący nie spełniał bowiem warunków do uzyskania odroczenia zasadniczej służby wojskowej, określonych w art. 39 ustawy o powszechnym obowiązku obrony, wniosku takiego nie składał, a nawet gdyby wniosek taki złożył, to zgodnie z art. 42 ust. 3 tej ustawy wniesienie odwołania od decyzji o odmowie odroczenia służby wojskowej nie wstrzymuje powołania poborowego. Jednocześnie organ wojskowy wyjaśnił, ze skarżący nie spełnia warunków, aby zostać przeniesionym do rezerwy. W uzasadnieniu decyzji organu II instancji przywołano przepis art. 47 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony, zgodnie z którym poborowych, którzy zostali duchownymi lub członkami zakonów (po profesji wieczystej), przenosi się do rezerwy. Sąd Najwyższy w uchwale z 7 maja 1992 r. I KZP 1/92 (publ. OSNKW 1992/7-8/46) sformułował tezę, iż duchownym w rozumieniu art. 47 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej jest osoba należąca do Kościoła katolickiego lub innego Kościoła albo związku wyznaniowego, który wyróżnia się spośród ogółu wyznawców danej religii tym, że powołana została do stałego organizowania i sprawowania kultu religijnego. Zdaniem Sądu Najwyższego za duchownego w rozumieniu tego przepisu nie może więc być uznany każdy członek Towarzystwa Biblijnego i Traktatowego - Zarejestrowany Związek Wyznania Świadków Jehowy w Polsce - lecz tylko ten, który odpowiada kryteriom określonym w pkt 1. Sąd Najwyższy wyjaśnił, iż stałość w organizowaniu i sprawowaniu kultu religijnego, jako cecha wyróżniająca określoną osobę spośród ogółu wyznawców danej religii, jest tym elementem, który czyni niemożność pogodzenia pełnienia funkcji duchownego z obowiązkami wynikającymi z przepisów ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej. Powyższe rozważania zachowały aktualność pod rządami obecnie obowiązujących przepisów ustawy o powszechnym obowiązku obrony. Z akt sprawy wynika, że skarżący jest kaznodzieją - ordynowanym Sługą Bożym. Strukturę organizacyjną oraz zasady funkcjonowania Towarzystwa Biblijnego i Traktatowego - Zarejestrowanego Związku Wyznania Świadków Jehowy w Polsce określa statut związku, w myśl którego zorganizowani w lokalne zbory, kierowane przez starszych zboru, oraz obwody i okręgi członkowskie związku - z różnym pod względem zaangażowania i aktywności stopniem realizują cele związku. Głosiciel - kaznodzieja Świadków Jehowy głosi dobrą nowinę i co miesiąc składa sprawozdanie ze swojej działalności. Nie ma przy tym limitu na czas przeznaczony na służbę w danym miesiącu, w Polsce średnio 6 -7 godzin miesięcznie głosiciel przeznacza na służbę kaznodziejską. Wyższymi stopniami, w zależności od ilości godzin przeznaczanych na głoszenie wiary jest pionier pomocniczy (50 godzin w miesiącu), pionier stały (min. 70 godzin w miesiącu) oraz pionier specjalny i Misjonarz Biblijnej Szkoły Strażnicy – Gilead (na służbę przeznacza 140 godzin miesięcznie). Skarżący jako głosiciel-kaznodzieja Świadków Jehowy nie jest więc duchownym, o jakim stanowi przepis art. 47 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony, stąd nie ma podstaw, aby został przeniesiony do rezerwy. Powyższe skutkowało uznaniem, iż w odniesieniu do jego osoby nie zachodziły przesłanki do zmiany decyzji o powołaniu do zasadniczej służby wojskowej. Odnosząc się do treści skargi wskazać także należy, iż organy wojskowe rozpoznając sprawę nie kwestionowały przynależności skarżącego do wyznania Świadków Jehowy i dlatego poinformowały go o możliwości złożenia wniosku o skierowanie do służby zastępczej. Wskazać należy, iż obowiązujące w Polsce przepisy prawa nie przewidują możliwości zwolnienia - z powodu przekonań religijnych - poborowych będących wyznawcami Świadków Jehowy od odbycia zasadniczej służby wojskowej oraz służby zastępczej. Członkowie wspólnot religijnych, którym wyznawana religia nie pozwala na służbę wojskową i żadną formę służby zastępczej, nie są w naszym porządku prawnym całkowicie wolni od tego obowiązku. Zastrzeżenia skarżącego przeciwko służbie zastępczej jako "związanej z wojskiem" są przy tym nieuzasadnione. Nie należy bowiem traktować tej służby jako formy realizacji służby wojskowej. W świetle art. 4 ust. 2 powyższej ustawy służba taka jest odrębną postacią wykonania obowiązku obrony ojczyzny, lecz w art. 55 tej ustawy, wśród kilku postaci wykonania obowiązku służby wojskowej służba zastępcza nie jest wymieniana. Służba zastępcza nie polega także na wykonywaniu zadań obronnych, lecz "prac na rzecz ochrony środowiska, służby zdrowia, opieki społecznej, gospodarki wodnej, ochrony przeciwpożarowej, budownictwa mieszkaniowego, łączności oraz innych zakładów użyteczności publicznej". Odbywanie więc tej służby, nie wiążące się w jakikolwiek sposób z podległością organizacyjną wobec administracji wojskowej, z przeszkoleniem wojskowym bądź posługiwaniem się bronią, ma charakter swoistej służby społeczeństwu i nie może naruszać powszechnie akceptowanych zasad moralnych bądź przekonań religijnych. Ani prawnie, ani faktycznie służba zastępcza nie jest bowiem formą realizacji służby wojskowej. Wskazać także należy, że zgodnie z art. 2 Konstytucji RP Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej, wojsko jest natomiast emanacją panującego porządku prawnego i służy jego ochronie. Ponadto zarówno zastępcza służba wojskowa, jak też służba zasadnicza jest formą daniny na rzecz społeczności, w której skarżący żyje i której jest członkiem, w związku z tym oczywistym jest, że wypełnienie tego obowiązku wiąże się z pewnymi niedogodnościami dla wszystkich osób, które obowiązek ten wypełniają. W powyższych okolicznościach Sąd, na podstawie art. 151 wyżej powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił. /-/ I. Kucznerowicz /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ M. Dybowski AT