IV SA/Po 565/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Karol Pawlicki Sędziowie WSA Bożena Popowska (spr.) WSA Izabela Bąk-Marciniak Protokolant st. sekr. sąd. Justyna Frankowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 09 grudnia 2010r. sprawy ze skarg M.W. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] maja 2010 r. nr [...],[...],[...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargi Decyzjami z dnia [...] maja 2010r. nr [...], nr [...], nr [...] Dyrektor Miejsko- Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J., działając z upoważnienia Burmistrza J. odmówił M.W. udzielenia pomocy finansowej w formie zasiłków celowych na pokrycie kosztów: leczenia, zakupu żywności oraz zakupu opału. Przyczyną odmowy przyznania powyższych świadczeń był brak współpracy M.W. z Ośrodkiem Pomocy Społecznej oraz uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania w dniu 23 kwietnia 2010 r. Tym samym uniemożliwienie dokonania oceny aktualnej sytuacji materialno-bytowej, która jest niezbędna do ustalenia uprawnień do otrzymania pomocy społecznej. Odwołanie od powyższych decyzji wniósł M.W. domagając się ich uchylenia. Decyzjami z dnia [...] maja 2010 r. nr [...],[...],[...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy zaskarżone decyzje. W uzasadnieniu swoich decyzji organ odwoławczy wskazał, iż zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 115, poz. 728 z późn. zm. dalej ustawa o pomocy społecznej), pomoc w postaci zasiłku celowego może być przyznana na pokrycie kosztów zakupu żywności, opału, leczenia. Organ podniósł, iż stosownie do art. 106 ust. 4 cytowanej ustawy, decyzję o przyznaniu bądź odmowie przyznania świadczenia z pomocy społecznej wydaje się po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego. Zgodnie natomiast do art. 107 ust. 1 ups i § 2 ust. 3 oraz § 7 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. 2005 r. Nr 77, poz. 672 z poźn. zm. - dalej rozporządzenie w/s wywiadu ), wywiad rodzinny służy do ustalenia przez pracownika socjalnego sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej w miejscu zamieszkania lub pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie. Na jego podstawie pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji określonego podmiotu oraz formułuje wnioski dotyczące planowania pomocy, które są podstawą rozstrzygnięcia sprawy. Kolegium wskazało, iż pismem z dnia 16 kwietnia 2010 r. (odebranym osobiście przez odwołującego w dniu 19 kwietnia 2010 r.) - organ I instancji wezwał wnioskodawcę do umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, którego datę wyznaczono na 23 kwietnia 2010 r. na godz. 14.00. Wezwanie zawierało pouczenie, iż wywiad będzie stanowił podstawę do wydania decyzji o przyznaniu bądź odmowie przyznania świadczenia. Pracownicy socjalni, którzy udali się do miejsca zamieszkania strony, we wskazanym dniu i godzinie nikogo nie zastali. Drugim pismem z tej samej daty odwołujący został wezwany do przedłożenia w terminie 7 dni dokumentów potwierdzających sytuację materialną i zdrowotną jego rodziny, w szczególności źródło oraz wysokość osiąganych przez rodzinę dochodów. Dokumentów tych strona do dnia wydania tej decyzji strona nie dostarczyła. W związku z powyższym organ nie dysponował jakąkolwiek możliwością zbadania, czy warunki życiowe rodziny M.W. czynią zadość wymogom ustawowym. Brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej stanowi podstawę "odmowy przyznania świadczenia". Skargi na powyższe decyzje do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł M.W podnosząc, iż zostały one wydane z rażącym naruszeniem prawa, wnosząc o ich uchylenie. W odpowiedzi na skargi, Organ wniósł o ich oddalenie, powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonych decyzjach. Postanowieniem z dnia 13 lipca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu połączył sprawy ze skarg M.W. o sygnaturach IV SA/Po 565/10, 566/10 i 567/10 do wspólnego rozpoznania i prowadzenia pod sygnaturą IV SA/Po 565/10. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargi nie zasługują na uwzględnienie. Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej p.p.s.a.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Przeprowadzając ocenę zgodności z prawem podjętych w sprawie rozstrzygnięć należy stwierdzić, że zaskarżone decyzje jak i poprzedzające je decyzje organu pierwszej instancji nie naruszają przepisów prawa materialnego, ani też przepisów prawa procesowego w taki sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na jej wynik. Rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielenia reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. jedn. Dz. U. z 2010 r., Nr 40, poz. 229). Ustawa wskazuje w art. art. 2 ust. 1, iż pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Instytucja ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 wyżej wymienionej ustawy), a jej zadaniem jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz do ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 tej ustawy). Obok uprawnień - ustawa normuje też obowiązki osób korzystających z pomocy społecznej. Art. 4 ustawy o pomocy społecznej nakłada na osoby i rodziny korzystające z takiej pomocy obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Przy czym, brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej lub odmowa zawarcia kontraktu socjalnego może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia (art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej). Decyzje poddane kontroli w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczyły świadczenia w postaci zasiłku celowego. Zgodnie z art. 39 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek celowy może zostać przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. W przypadku zgłoszenia wniosku o takie świadczenie z pomocy społecznej, konieczne jest ustalenie sytuacji osoby lub rodziny, która się o nie ubiega. Zgodnie z art. 106 ust. 4 ups decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, przy czym wywiad środowiskowy w myśl art. 107 ust. 1 ups ma na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby lub rodziny. Rodzinny wywiad środowiskowy stanowi swoiste postępowanie dowodowe, a ponieważ sporządzany jest na urzędowym formularzu, stanowi jednocześnie protokół w rozumieniu kpa. Obowiązek współdziałania osoby z organem pomocowym dotyczy również sporządzenia wywiadu środowiskowego lub aktualizacji i powinien on polegać na udzieleniu organowi niezbędnych informacji, wskazywaniu i precyzowaniu zgłaszanych potrzeb. Podstawą odmowy przyznania w niniejszej sprawie wnioskowanej pomocy stanowił m.in. art. 11 ust 2 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Należy podnieść, że obowiązek współdziałania wnioskodawców z organami pomocy społecznej został wyraźnie podkreślony w ustawie, jednak przepisy dokładnie nie wskazują sposobu jego realizacji. Z pewnością jednak, umożliwienie przeprowadzania wywiadu środowiskowego w kontekście art. 106 ust. 4 ustawy, należy traktować jako jedną z form współdziałania. Z uwzględnieniem powyższego przyjąć należy, że postawa wnioskodawcy podlega ocenie organu, od której to oceny zależy udzielenie bądź nieudzielanie świadczenia. Organy zobligowane są do wszechstronnej analizy i oceny postawy beneficjenta pomocy społecznej pod kątem istnienia woli współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, a także pozostałych przesłanek, których wystąpienie pozwala na odmowę przyznania świadczeń. Wyegzekwowanie od wnioskodawcy obowiązku współdziałania jest istotne z uwagi na fakt, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń. Wobec powyższego, w świetle art.11 i art.106 ustawy o pomocy społecznej, bierna bądź roszczeniowa postawa wnioskodawców może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymania wypłaty świadczenia. Z brzmienia przepisu art. 39 ustawy o pomocy społecznej oraz z faktu, iż postawa wnioskodawcy podlega ocenie organu wynika, że decyzja o przyznaniu bądź odmowie przyznania świadczenia ma charakter decyzji uznaniowej. Organ wydający decyzję uznaniową nie jest związany normą prawa materialnego, z tym, że argumentacja organu, co do udzielenia bądź nie udzielenia pomocy musi odpowiadać zasadzie wyrażonej w art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071; ze zm.). W myśl tego przepisu, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stanowisko organu orzekającego w tym zakresie powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji administracyjnej. W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, organy obu instancji w rozpatrywanych sprawach powyższym obowiązkom uczyniły zadość. Organy wykazały w swoich decyzjach, powołując konkretne okoliczności, że skarżący postępowaniem swoim uchybił obowiązkowi współpracy. Z akt niniejszej sprawy wynika, że po złożeniu wniosków o przyznanie pomocy skarżący został wezwany do umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego we wskazanym terminie (23 kwietnia 2010 r.) oraz przedstawienia dokumentów potwierdzających sytuację materialną jego rodziny. Skarżący pomimo odebrania wezwania w dniu 19 kwietnia 2010 r., uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego przez pracowników MOPS w J., którzy udali się w dniu 23 kwietnia 201 Or. do miejsca zamieszkania skarżącego. Ponadto skarżący, nadal nie złożył dokumentów potwierdzających sytuację materialną rodziny. W tym miejscu zauważyć należy, iż skarżący w piśmie z dnia 16 kwietnia 2010 r. został pouczony, że nie przedłożenie dokumentów w terminie 7 dni oraz uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego skutkować będzie odmową przyznania świadczenia. Sąd zwraca też uwagę, iż skarżący zarówno w odwołaniach jak i w skargach nie wyjaśnił przyczyn, dla których wyżej wskazanych wezwań nie mógł wykonać. Ogólne stwierdzenia o nieprawidłowościach w działaniach organów zawarte w skargach, nie stanowią uzasadnienie biernej postawy skarżącego wobec koniecznych czynności organu pomocy, mających na celu wszechstronne rozpoznanie sprawy. Zdaniem Sądu, powyżej opisana postawa skarżącego świadczy o braku chęci współpracy z organami pomocowymi. Powyższe uprawnia również do stwierdzenia, że organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, gdyż podjęto wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego, a decyzji wydanej w sprawie nie można określić jako nacechowanej dowolnością. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargi oddalił. ja