IV SA/Po 567/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędziowie WSA Donata Starosta (spr.) WSA Józef Maleszewski Protokolant st.sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 09 listopada 2016 r. sprawy ze skargi A.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia, rozłożenia na raty, odroczenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2016 roku [...] utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] listopada 2015 roku nr [...] odmawiającą umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami, w całości lub w części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia obu organów stanowił przepis art. 30 ust. 2 ustawy dnia 07 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Organy ustaliły, że A. P. ma [...] lata, jest zameldowany w P. ale mieszka w [...]. Nie pracuje, pobiera zasiłek w wysokości [...] EURO miesięcznie. Po dokonaniu stałych opłat pozostaje kwota ok. [...] EURO tj.[...] zł. Stan zdrowia oraz przepisy obowiązujące w [...] nie pozwalają odwołującemu podjąć pracy. wnioskodawca choruje na chorobę onkologiczną i poddawany był chemioterapii jako terapii uzupełniającej po operacji. Z dokumentów nie wynika jakie sa rokowania co do powrotu do pracy zawodowej. Organy stwierdziły ,że ani stan zdrowia oraz sytuacja finansowa uniemożliwiają umorzenie należności w całości jak i rozłożenie na raty. Skargę do tutejszego Sądu wniósł A. P.. Podnosząc ,że nie zgadza się ,iż jego stan zdrowia ( mocno zaawansowana choroba nowotworowa) nie jest przesłanka do umorzenia czy rozłożenia na raty. Chce spłacać zadłużenie ale go przy tak ciężkiej chorobie i potrzebie leczenia nie stać na inna formę płatności aniżeli raty. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony orzeczeniem, czy rozstrzygnięcie wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony, czy narusza zasady współżycia społecznego i im podobnych. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia obu organów stanowił przepis art. 30 ust. 2 ustawy dnia 07 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Podejmowana w tym trybie decyzja, ma charakter uznaniowy, na co wskazuje użyty w redakcji tego przepisu zwrot "może" w odniesieniu do instytucji umorzenia należności wraz z odsetkami (w całości lub części), rozłożenia na raty czy odroczenia terminu płatności. Podejmowanie decyzji opartych na uznaniu administracyjnym nie może jednak oznaczać arbitralności. Z uwagi na uznaniowy charakter decyzji, organy administracji publicznej rozstrzygające sprawę winy zatem dołożyć szczególnej staranności przy ich uzasadnianiu. W uzasadnieniu tym winny być więc przede wszystkim sformułowane przesłanki jakimi kierował się organ podejmując takie, a nie inne rozstrzygnięcie w sprawie, dając jednocześnie stronie poczucie rzetelnego, a nie powierzchownego jej rozpoznania. W szczególności korespondować musi ono z treścią podjętego rozstrzygnięcia. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem rozstrzygnięcia była kwestia umorzenia i rozłożenia tej należności na raty .Przepis powołany mówi o skorzystaniu przez organ z takiej możliwości w sytuacjach szczególnych przy uwzględnieniu sytuacji dochodowej i rodzinnej. Zadłużenie dłużnika alimentacyjnego na dzień wydawania tej decyzji wynosiło [...] zł z ustawowymi odsetakami. W tym zaś zakresie argumenty przywoływane przez organy obydwu instancji wskazują na całkowite niezrozumienie przewidzianej w art. 30 ust. 2 omawianej ustawy instytucji rozłożenia na raty wypłaconych z funduszu alimentacyjnego należności i celu tej instytucji, jakim jest udzielenie swego rodzaju pomocy ze strony państwa znajdującemu się w trudnej sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnikowi alimentacyjnemu, która ma się przyczynić do dobrowolnej spłaty powstałego zadłużenia z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zważyć wszak należy, że organ odwoławczy, nie kwestionując trudnej sytuacji materialnej i osobistej dłużnika (a więc zaistnienia przesłanek określonych w powołanym przepisie), stoi na stanowisku, że ta sytuacja powoduje, że spłata całości zadłużenia w systemie ratalnym jest mało wiarygodna, a to z uwagi na brak stałych dochodów, nie podjęcie stałego zatrudnienia i brak rejestracji w PUP. Poza tym jako przyczynę negatywnej decyzji przywołuje fakt możliwości podjęcia zatrudnienia przez konkubinę skarżącego. Tymczasem instytucja rozłożenia na raty należności alimentacyjnych przewidziana została właśnie dla takich osób jak skarżący, a więc osób utrzymujących się m.in. z prac dorywczych, dla których jednorazowe uiszczenie kwoty zadłużenia jest niemożliwe do wykonania z uwagi na brak ku temu środków i realnie osiągane niskie dochody, przy jednoczesnym znacznym obciążeniu budżetu domowego. Ma ona wszak umożliwić dłużnikowi dobrowolne wykonanie ciążącego na nim obowiązku i pozwolić na uniknięcie sytuacji, gdy przymusowe egzekwowanie długu (co niewątpliwie rzutuje na jego powiększenie) prowadzić będzie do uczynienia z niego beneficjenta świadczeń z pomocy społecznej, jako osoby niezdolnej do samodzielnej ekonomicznej egzystencji, a w dalszej konsekwencji uniemożliwi odzyskanie wypłaconych ze środków publicznych świadczeń. Uzależnienie zatem możliwości rozłożenia na raty zadłużenia z tytułu wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń od uzyskiwania przez dłużnika stałych dochodów, jest w ocenie Sądu nieuprawnione i w istocie prowadzi do wypaczenia tej instytucji. Adresatami pomocy przewidzianej w art. 30 ust. 2 cyt. ustawy, przy takim podejściu mogły by być co do zasady jedynie osoby o ustabilizowanej sytuacji finansowej i osobistej, a więc te, który są w stanie na bieżąco samodzielnie realizować swoje zobowiązania, co sprzeczne by było z przesłankami tej pomocy określonymi przez ustawodawcę. Bez znaczenia, z punktu widzenia przesłanek pozwalających na rozłożenie zaległych należności funduszu na raty jest również to jak długo, przy pozytywnej dla wnioskodawcy decyzji, będzie trwało spłacanie należności. Ustawodawca nie określił bowiem maksymalnego ani minimalnego okresu, w którym należności wypłacone osobie uprawnionej mają być zwrócone do funduszu. Istotne jest w tym wypadku wszak zaspokojenie wierzyciela, a nie czas realizacji zobowiązania przez dłużnika. Tymczasem to, czy w przyszłości dłużnik alimentacyjny będzie mógł uzyskać odpowiednie zatrudnienie czy nie, w żadnym razie nie może determinować rozstrzygnięcia o rozłożeniu zadłużenia alimentacyjnego na raty. Sytuacja dochodowa i rodzinna, o której stanowi art. 30 ust. 2 cyt. ustawy, odnosi się wszak do sytuacji istniejącej w dacie rozpoznawania sprawy, a nie do hipotetycznej sytuacji dłużnika mogącej mieć miejsce w przyszłości. Z tego też względu nieuprawnione jest również zakładanie a priori (jak uczynił to organ pierwszej instancji, a zaakceptowało Kolegium), że wnioskodawca może nie wywiązywać się z obowiązku spłaty ustalonych rat. Trzeba zaakcentować w niniejszej sprawie, że z dokumentacji medycznej przedłożonej do akt sprawy wynika, że choroba nowotworowa skarżącego jest mocno zaawansowana. W uznaniu sądu występuje wiec w tym konkretnym przypadku taka sytuacja, która powinna przełożyć się na przyjęcie przez organy, że występuje tutaj przypadek z art.. 30ust.2 cyt ustawy. Tym bardziej, że za chorobą skarżącego idzie niemożność zatrudnienia o czym organy same piszą organy w decyzji. Nawet z racjonalnego punktu widzenia rozsądniej zdaniem sądu jest pozwolić skarżącemu Podsumowując należy stwierdzić, że organy administracyjne obydwu instancji naruszyły w stopniu istotnym wskazane wyżej przepisy art. 8, 11, 107 § 3 k.p.a. i zamiast uznania administracyjnego - zobowiązującego do załatwienia sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków - zastosowały niczym nie usprawiedliwioną dowolność, zastępując ustalenia wynikające z dowodów zgromadzonych w aktach, nieuprawnionymi z punktu widzenia materialnoprawnej podstawy rozstrzygnięcia, tj. art. 32 ust. 2 ustawy, spekulacjami. W konsekwencji dokonały one także błędnej subsumcji ustalonego stanu faktycznego do normy prawnej w tym przepisie zawartej, co przełożyło się bezpośrednio na wynik tego postępowania. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy Prezydent Miasta P. uwzględniając cel instytucji uregulowanych w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ponownie dokona oceny sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego, mając przy tym na względzie ocenę prawną zawartą w niniejszym wyroku, a swoje stanowisko, uzasadni zgodnie z dyrektywami wynikającymi z art. 107 § 3 k.p.a.