IV SA/Po 571/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka Sędziowie WSA Danuta Rzyminiak- Owczarczak (spr.) As. sąd. Izabela Kucznerowicz Protokolant sekr. sąd. Marta Kmieciak po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 10 maja 2007 r. sprawy ze skargi J.R. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę /-/ I. Kucznerowicz /-/ G. Radzicka /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak Wnioskiem, który do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wpłynął w dniu [...] maja 2005 r., J.R. wystąpił o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w okresie od [...].09.1940 r. do [...].10.1940 r. w obozie hitlerowskim w Łodzi. Do wniosku J.R. załączył pozytywną rekomendację Związku Kombatantów RP i Uczestników Powstania Poznańskiego Czerwca 1956 r. w Poznaniu, własnoręcznie spisany życiorys, w którym opisał swoje wojenne losy, światłokopie korespondencji otrzymanej z Archiwum Państwowego w Łodzi o nie figurowaniu jego nazwiska na listach osób wysiedlonych, ankietę Nr [...] wypełnioną przez jego matkę do Powiatowego Biura Dowodów Osobistych w Obornikach celem otrzymania tego dokumentu, a w której odnotowano pobyt rodziny w czasie okupacji w Generalnej Guberni - w miejscowości Dubeczno pow. Hańsk oraz oświadczenia dwóch świadków - B.K. i F.F., którzy posiadają uprawnienia kombatanckie i którzy potwierdzili pobyt wnioskodawcy w przedmiotowym obozie. Decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (zwany dalej Kierownikiem Urzędu) działając na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42 poz. 371 - dalej ustawa o kombatantach) odmówił przyznania J.R. uprawnień kombatanckich z wnioskowanego tytułu osadzenia w obozie przesiedleńczym. W uzasadnieniu decyzji Kierownik Urzędu wyjaśnił, iż strona nie przedstawiła dostatecznych dowodów na okoliczność występowania w sprawie przesłanek wskazanych w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c) przedmiotowej ustawy. Organ wskazał, iż w szczególności nie uznano za wiarygodne oświadczeń świadków wysiedlonych z innej niż strona miejscowości, a w załączonym do wniosku zaświadczeniu Archiwum Państwowego w Łodzi stwierdza się, że w aktach Centrali Przesiedleńczej w Poznaniu Oddział w Łodzi z lat 1939-1945 i na wykazach osób i rodzin wysiedlonych w 1940 r. z byłego powiatu Oborniki nie odnaleziono nazwiska strony. Kierownik Urzędu zauważył ponadto, iż stosownie do przepisów art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach (...) o spełnieniu warunków o których mowa w art. 21 orzeka się na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji. Składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy J.R. zakwestionował podważenie wiarygodności wskazanych przez siebie świadków. Zdaniem wnioskodawcy okoliczność, że jego rodzina i świadkowie nie pochodzą z jednej miejscowości nie ma znaczenia dla ustalenia jego uprawnień, bowiem ich rodziny przebywały w tym samym czasie w obozie przesiedleńczym i wymienili się wówczas "nazwiskami i miejscowościami". Wyjaśnił, iż o możliwości ubiegania się o uprawnienia kombatanckie dowiedział się dopiero w 2003 r. z publikacji gazetowych, lecz poszukiwania dowodów w postaci dokumentów nie przyniosły rezultatu, stąd dopiero wówczas wraz z rodzeństwem rozpoczęli poszukiwania osób i rodzin, którzy przebywali w tym samym czasie w obozie. Wyjaśnił, iż powołani przez niego świadkowie zamieszkują w odległości mniejszej niż 50 km od Obornik. Do wniosku J.R. załączył dowód na okoliczność pobytu jego rodziny w czasie wojny w Generalnej Guberni w postaci odpisu aktu urodzenia swojej siostry M.T. W odpowiedzi na pismo Kierownika Urzędu z dnia [...].11.2005 r. pismem z dnia [...].12.2005 r. J.R. wyjaśnił, iż wysiedlenia z jego rodzinnej miejscowości miały miejsce od września 1940 r., co jest mu wiadomym od rodziców i sąsiadów, wskazał ponadto, iż od rodziców i świadków dowiedział się, że przebywali w obozie w Lodzi przy ulicy Żeligowskiego, skąd po miesiącu przewieziono ich do Kolonii Górki powiat Dubeczno. Decyzją z dnia [...] maja 2006 r. Nr [...] Kierownik Urzędu, działając na podstawie art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c), art. 21 ust. 1 i art. 22 ust. 1 powołanej ustawy o kombatantach (...) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 21 czerwca 2005 r. o odmowie przyznania stronie uprawnień kombatanckich. Kierownik Urzędu w uzasadnieniu swojej ponownej decyzji powtórzył dotychczasową argumentację, akcentując, iż strona nie tylko nie udokumentowała, ale także nie uprawdopodobniła, iż przebywała w obozie posiadającym cechy wskazane w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c) przedmiotowej ustawy. Kierownik Urzędu wskazał, iż w ramach postępowania odwoławczego organ zgromadził informacje z Archiwum Państwowego w Łodzi oraz Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Poznaniu na temat wysiedlenia wsi Uściskowo, wystąpił do Archiwum Państwowego w Lublinie oraz wezwał stronę do oświadczenia, w którym obozie przebywała. Organ wskazał, iż o spełnieniu warunków do uzyskania wnioskowanych uprawnień orzeka na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby, a zgromadzone w postępowaniu dowody podlegają ocenie w trybie określonym w kodeksie postępowania administracyjnego, natomiast samo uprawdopodobnienie okoliczności objętych dyspozycją poszczególnych przepisów ustawy o kombatantach (...) nie jest wystarczające. W ocenie Kierownika Urzędu wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem w aktach sprawy brak jest urzędowego lub prywatnego dokumentu potwierdzającego pobyt strony w obozie przesiedleńczym w Łodzi, a wskazanie przez stronę, iż prawdopodobnie przebywała w obozie przy ulicy Żeligowskiego nastąpiło dopiero w toku postępowania odwoławczego, na żądanie organu. Kierownik Urzędu wyjaśnił ponadto, iż z informacji uzyskanych w ramach przeprowadzonego postępowania z Archiwum Państwowego w Łodzi i w Lublinie oraz Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Łodzi i Poznaniu wynika, iż w zasobach archiwalnych brak jest materiałów, na podstawie których możliwe byłoby potwierdzenie wysiedlenia ludności z miejscowości Uściskowo i Uścikowiec oraz pobytu rodziny strony w obozie przesiedleńczym w Łodzi ul. Żeligowskiego a następnie we wsi Dubeczno. Nie kwestionując faktu pobytu strony na wysiedleniu organ wyjaśnił, iż w sprawie jednoznacznie ustalono, że rodzina strony przebywała we wsi Górki w powiecie chełmskim, stąd odstąpiono od zwracania się do Archiwum Państwowego m.st. Warszawy i Archiwum Państwowego w Siedlcach. Odnosząc się zarzutu nie uwzględnienia oświadczeń wskazanych we wniosku świadków Kierownik Urzędu wyjaśnił, iż oświadczenia te są "niesłychanie lakoniczne" i "ograniczają się do odpowiedzi (...) na przygotowane z góry pytania". Zdaniem organu z oświadczeń tych nie wynika, aby rodzice świadków i strony podczas wojny utrzymywali kontakt listowny, a strona w toku postępowania wyjaśniała, iż w obozie doszło wyłącznie do wymiany nazwisk i nazw miejscowości, a ponowny kontakt został nawiązany dopiero w 2003 roku. W ocenie organu relacja w takim kształcie jest mało wiarygodna, tym bardziej, że miejscowości, w których świadkowie zamieszkiwali, oddalone są od Uścikowa pow. Oborniki o 57-60 km, co jest zbyt dużą odległością, by można było przyjąć, iż osoby niespokrewnione, a na stosunek pokrewieństwa nikt nie powoływał się, znały się przed wysiedleniem i następnie mogły zapamiętać się z ewentualnego wspólnego pobytu w obozie. Organ powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 23.11.2004 r. i zawartą w tym orzeczeniu tezę podkreślając, iż przedstawiona w decyzji ocena zgromadzonych dowodów pozostaje pod ochroną art. 77 i art. 80 kpa. W skardze na powyższą decyzję J.R. wniósł o jej uchylenie, podtrzymując żądanie przyznania uprawnień kombatanckich. W ocenie skarżącego w sposób wystarczający udokumentował on złożony wniosek, a organ bezpodstawnie uznał za niewiarygodne oświadczenia złożone przez wskazanych przez niego świadków, którzy w czasie wojny mieli 10 i 11 lat. Wyjaśnił, iż jeden ze świadków to powinowaty, drugi świadek jest teściem jego kuzynki, a także, że matka jego urodziła się w miejscowości Góra pow. Międzychód oraz, ze są to okolice, gdzie mieszkają jego świadkowie. Skarżący podniósł, iż organ nie zadał sobie trudu, aby sprawdzić wszystkie dostępne źródła archiwalne, istnieją bowiem listy transportowe, które nie zostały sprawdzone. Zdaniem skarżącego organ powinien zwrócić się także do Archiwum Instytutu Zachodniego w Poznaniu. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu w całości podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Odnosząc się do zarzutów skargi Kierownik Urzędu wyjaśnił, iż nie zwracał się z zapytaniem do Instytutu Zachodniego w Poznaniu bowiem z posiadanych informacji wynika, że archiwum tego podmiotu zawiera wyłącznie listy transportowe osób wywożonych z obozu Poznań-Główna, który w drugiej połowie 1940 roku już nie istniał. Zdaniem organu zawarte w skardze twierdzenie o łączącym go ze świadkami stosunku pokrewieństwa i powinowactwa w świetle materiału dowodowego sprawy, w tym oświadczenia strony postępowania, uznane musi być za niewiarygodne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270) sądowa kontrola decyzji administracyjnych polega wyłącznie na ocenie ich legalności, tj. zgodności z przepisami prawa materialnego i procedury administracyjnej. W przedmiotowej sprawie zaskarżona decyzja Kierownika Urzędu jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa materialnego i procesowego. Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Realizacji wyrażonej w tym przepisie zasady prawdy obiektywnej służy przepis art. 77 §1 k.p.a., który stanowi, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego polega zaś na takim ustosunkowaniu się do każdego ze zgromadzonych w sprawie dowodów z uwzględnieniem wzajemnych powiązań między nimi, aby uzyskać jednoznaczność ustaleń faktycznych i prawnych. Takie jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego sprawy stwarza podstawy do wyrażenia stanowiska, które nie przekraczałoby granic zasady swobodnej oceny dowodów, wynikającej z art. 80 k.p.a. Zasada wyrażona w tym przepisie oznacza, że swobodna ocena dowodów, aby nie przekształciła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz zachowaniem określonych reguł tej oceny, wyrażającymi się w dokonaniu wszechstronnej oceny całokształtu zebranego materiału dowodowego, oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy. Rozumowanie, w wyniku którego organ ustala istnienie okoliczności faktycznych, powinno być zgodne z zasadami logiki (por. wyrok NSA we Wrocławiu z 15.10.1999 r. sygn akt I SA/Wr 929/98 Lex 40536). Tym samym organ administracji publicznej może wysnuwać z zebranego materiału dowodowego tylko wnioski logicznie uzasadnione. Przesłanką prawidłowości swobodnej oceny dowodów jest to, aby organ administracji publicznej ocenił "nie tylko każdy dowód z osobna, ale wszystkie dowody w łączności" (E. Iserzon, Komentarz IV, 1970, s. 156). W rozpatrywanej sprawie zarówno zgromadzony materiał dowodowy, jak i argumentacja zawarta w wydanych decyzjach, a zawierająca uzasadnienie stanowisk organów obu instancji przy wydaniu zaskarżonych decyzji nie pozwala na stwierdzenie, że dokonana przez Kierownika Urzędu ocena materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nastąpiła z przekroczeniem granic swobodnej oceny, ustalonych przepisem art. 80 k.p.a. Należy bowiem podzielić stanowisko organu w obu instancjach, że w sprawie nie zgromadzono materiałów dowodowych, które udokumentowałyby lub co najmniej uprawdopodobniłyby twierdzenie o przebywaniu skarżącego we wskazanym przez niego obozie przesiedleńczym. W ocenie Sądu przedłożone przez skarżącego lakoniczne w swojej treści oświadczenia dwóch świadków, które złożone zostały po upływie ponad 60 lat od czasu wojny, fakt znacznej odległości pomiędzy miejscowościami, w których świadkowie oraz skarżący zamieszkują, brak powołania się na etapie postępowania administracyjnego na istniejący pomiędzy nim a świadkami stosunek pokrewieństwa lub powinowactwa przy równoczesnym oświadczeniu przez skarżącego, iż ponowny kontakt nawiązał z tymi osobami dopiero w 2003 roku, a w samym obozie ich rodziny wymieniły się nazwiskami oraz miejscowościami w sytuacji, gdy jednocześnie w aktach sprawy brak jakiegokolwiek dokumentu prywatnego lub urzędowego, który potwierdzałby fakt wysiedlenia skarżącego wraz z rodziną we wrześniu 1940 roku, figurowanie jego nazwiska na listach wywozowych oraz obozowych oraz ich przybycie do Generalnej Guberni w okresie, który uprawdopodabniałby możliwość kontaktu w obozie z świadkami, którzy z tytułu pobytu tam w miesiącach wrześniu-październiku 1940 roku uzyskali uprawnienia kombatanckie nakazuje z dużą ostrożnością podchodzić do tych twierdzeń i pozwalało uznać, iż strona nie uprawdopodobniła zasadności wystąpienia z wnioskiem o nabycie uprawnień kombatanckich. Zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach (...) Kierownik Urzędu orzeka w przedmiocie uprawnień kombatanckich na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji. Ciężar dowodu spoczywa więc w tym przypadku na występującym z wnioskiem. Wskazać należy, iż zasada ciężaru dowodów o tyle ma zastosowanie w postępowaniu administracyjnym, że o ile strona ma interes prawny w udowodnieniu swoich twierdzeń, które jej zdaniem mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, winna nie tylko polegać na obowiązkach organu administracji zobowiązanego do ustalenia prawdy obiektywnej w sprawie, ale winna wskazać dowody na poparcie tych twierdzeń. Nie może strona, licząc na obowiązki nałożone w zakresie postępowania dowodowego na organ, zachowywać biernej postawy, a następnie wywodzić z tego skutki prawne. W rozpatrywanej sprawie wskazanego obowiązku strona nie dopełniła, a przedłożone do sprawy oświadczenia świadków wobec uzasadnionego podważenia ich wiarygodności z wyżej wymienionych przyczyn nie mogły stanowić dowodu na potwierdzenie pobytu skarżącego w obozie, o którym stanowi przepisach art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o kombatantach (...). Jednocześnie w ocenie Sądu z tych samych przyczyn na Kierowniku Urzędu nie ciążył obowiązek wezwania strony do przedłożenia oświadczeń świadków w takiej treści, aby w większym stopniu uwiarygodniały one okoliczność nawiązania znajomości pomiędzy ich rodzinami podczas pobytu w obozie oraz kontynuowania tej znajomości po wojnie. Wskazać także należy, iż przedłożona wraz z wnioskiem Rekomendacja wydana została przez Stowarzyszenie Kombatantów, które zrzesza uczestników wydarzeń Poznańskiego Czerwca 1956 r., a nie uczestników II wojny światowej, podczas której strona doznała represji. Za chybiony należy także uznać zarzut skarżącego, co do braków postępowania dowodowego, poprzez nie zwrócenie się do wszystkich dostępnych źródeł archiwalnych, w tym Archiwum Instytutu Zachodniego w Poznaniu, a także zarzut nie sprawdzenia list transportowych. Do zarzutów tych Kierownik Urzędu ustosunkował się w treści odpowiedzi na skargę, a Sąd podziela przedstawione tam stanowisko organu o zbędności prowadzenia postępowania dowodowego w tym zakresie. Wskazać przy tym należy, iż w ramach postępowania dowodowego organ zwrócił się do instytucji, które dysponują dokumentacją mającą znaczenie dla niniejszej sprawy, skąd nie otrzymał informacji, które potwierdzałyby pobyt skarżącego i jego rodziny we wskazanym przez niego obozie przesiedleńczym oraz datę samego ich wysiedlenia z rodzinnej miejscowości. Zważyć przy tym należy, iż dokumentacja z czasów wojny jest szczątkowa, także w zakresie list wywozowych i obozowych, stąd dla podjęcia decyzji merytorycznej koniecznym było przeprowadzenie analizy dokumentacji dostarczonej przez stronę w aspekcie jej zupełności i ewentualnej konieczności jej uzupełnienia. W ocenie Sądu w rozpatrywanej sprawie analizę taką Kierownik Urzędu przeprowadził, w oparciu o wyżej wskazaną zasadę swobodnej oceny dowodów, a motywy podjęcia decyzji merytorycznej zawarł w jej uzasadnieniu, które w ocenie Sądu spełnia wymogi określone w art. 107 §3 k.p.a. W tych okolicznościach Wojewódzki Sąd Administracyjny, który na podstawie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) sprawuje kontrolę orzeczeń administracyjnych pod względem ich zgodności z prawem, stwierdził, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa. Z wymienionych przyczyn na podstawie art. 151 tej ustawy skargę oddalono. /-/ I. Kucznerowicz /-/ G. Radzicka /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak jf