IV SA/Po 582/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Ewa Makosz–Frymus Sędziowie NSA Grażyna Radzicka NSA Paweł Miładowski (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 05 marca 2008 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stypendium szkolnego, uchyla zaskarżoną decyzję /-/P. Miładowski /-/E. Makosz-Frymus /-/G. Radzicka Rozpatrując wniosek Pani E. S. Dyrektor Wydziału Oświaty Urzędu Miejskiego w P. odmówił decyzją nr [...] z dnia [...] r. przyznania stypendium szkolnego dla ucznia D. S., argumentując nie zachowaniem terminu do wniesienia wniosku o przyznanie rzeczonego stypendium. Od decyzji organu I instancji skarżąca wniosła odwołanie, powołując się na bardzo trudne warunki materialne oraz chorobę, która była powodem uchybienia terminowi. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania stwierdziło brak podstaw do jego uwzględnienia. W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze odniosło się do ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r., Nr 256 poz. 2572 z późn. zm. – zwana dalej ustawą oświatową), podkreślając, iż uczniowi przysługuje pomoc materialna ze środków budżetu gminy, która to pomoc może mieć charakter motywacyjny bądź socjalny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że świadczeniem socjalnym są stypendia szkolne lub zasiłek szkolny, zaś stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie. Przywołano w tej mierze art. 90d ustawy oświatowej. Wskazano, iż art. 90n ust. 6 rzeczonej ustawy stwierdza, że wniosek o przyznanie stypendium szkolnego składa się do dnia 15 września danego roku szkolnego, zaś ustęp 7 powołanego przepisu dopuszcza wyjątek od powyższej zasady w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Organ podniósł, iż skarżąca złożyła wniosek dopiero [...] roku, a zatem z [...] uchybieniem terminowi, o którym mowa w art. 90n ustawy oświatowej, tłumacząc opóźnienie chorobą oraz trudną sytuacją materialną i rodzinną. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że wskazane przez skarżąca argumenty nie mogą być wzięty pod uwagę, gdyż termin do wniesienia wniosku jest terminem ustawowym, a choroba skarżącej wprawdzie przewlekła, nie stanowiła przeszkody w tym, aby wniosek w urzędzie złożył sam uczeń – syn skarżącej. Organ odwoławczy stwierdził, iż w zaistniałych okolicznościach, organ I instancji nie powinien był w ogóle rozpatrywać wniosku skarżącej, ponieważ jest on bezprzedmiotowy. Dlatego też organ odwoławczy uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe. Sygn. akt IV SA/Po 582/07 Na powyższą decyzję skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. wykazując trudną sytuację materialną rodziny, ciężkie warunki bytowe, które stały się przyczyną uchybienia terminowi do wniesienia w terminie wniosku o stypendium, a które jednocześnie przemawiają za przyznaniem stypendium, z uwagi na spełnienie ustawowych przesłanek jego przyznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 – zwana dalej ppsa) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne sprawują zatem kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem ich zgodności z obowiązującymi w dacie ich wydania przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Sąd administracyjny nie może oprzeć tej kontroli o kryterium słuszności, czy sprawiedliwości społecznej. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd ten ma prawo, a nawet obowiązek wziąć pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze i dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet gdy dany zarzut nie został podniesiony. Zgodnie z art. 90d ust. 1 pkt 7 ustawy oświatowej stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe, zaś miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania Sygn. akt IV SA/Po 582/07 się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm. – zwana dalej ustawą o pomocy społecznej). Art. 8 ust. 1 pkt 2 rzeczonej ustawy stwierdza, iż prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 316 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie". Przy czym należy wskazać, iż art. 9 ust. 1 tej ustawy stanowi, iż kryteria dochodowe podlegają weryfikacji co 3 lata, z uwzględnieniem wyniku badań progu interwencji socjalnej. Z tej racji kryterium dochodowe na osobę w rodzinie zostało określone w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z dnia 27 lipca 2006 roku, nr 135, poz. 950 – zwane dalej rozporządzeniem weryfikującym) w wysokości nieprzekraczającej 351 zł. Art. 90n ustawy oświatowej odnosząc się do terminu wniesienia wniosku o przyznanie stypendium szkolnego stwierdza w ust. 6 i 7, iż wniosek o przyznanie stypendium szkolnego składa się do dnia 15 września danego roku szkolnego, jednak w uzasadnionych przypadkach, wniosek o przyznanie stypendium szkolnego może być złożony po upływie wskazanego terminu. W świetle powyższego stanu prawnego należy stwierdzić, iż w przedmiotowej sprawie nastąpiło oczywiście błędne wskazanie w zaskarżonej decyzji, że brak jest podstaw do merytorycznego rozpoznania sprawy. Nawet bowiem w przypadku stwierdzenia wniesienia wniosku z uchybieniem terminu o charakterze materialnoprawnym, co powoduje wygaśnięcie uprawnień, należy sprawę rozpatrzyć merytorycznie. Może to być bowiem wyłącznie podstawa do odmowy przyznania uprawnień, a nie podstawa do uznania postępowania za bezprzedmiotowe i umorzenia postępowania (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 7 października 2005 roku, sygn. akt V SA/Wa 1499/2005, LEX nr 217407). Należy zgodzić się z poglądem reprezentowanym w orzecznictwie, iż art. 138 § 1 pkt 2 in fine kpa, na który w uzasadnieniu powołało się Samorządowe Kolegium Odwoławcze wprowadza wyjątek od zasady obowiązku rozstrzygnięcia istoty sprawy, pozwalając organowi odwoławczemu na ograniczenie się tylko do wyeliminowania Sygn. akt IV SA/Po 582/07 decyzji organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy nie ma jednakże swobody w wyborze tego sposobu zakończenia postępowania odwoławczego, ponieważ jest ograniczony kryterium umorzenia postępowania określonym w art. 105 § 1 kpa, dotyczącym tylko przypadków, gdy postępowanie było bezprzedmiotowe. Przesłanka bezprzedmiotowości postępowania przed organem pierwszej instancji występuje, gdy brak było podstaw do merytorycznego rozpoznania danej sprawy w ogóle bądź gdy nie było podstaw do rozpoznania jej w drodze postępowania administracyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 marca 2000 r., sygn. akt V SA 1860/1999, LEX nr 55749). Taka zaś sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie. W żadnej mierze zatem organ nie powinien był uznać postępowania za bezprzedmiotowe i na tej podstawie postępowania umorzyć. Samo już zatem to uchybienie powoduje konieczność uchylenia decyzji organu II instancji. Organ winien był zatem rozpoznać sprawę i w przypadku stwierdzenia, iż nastąpiło uchybienie terminowi określonemu w art. 90n ustawy oświatowej odmówić przyznania stypendium wnioskodawcy, zbadawszy uprzednio czy nie zachodzą przesłanki do uznania, iż zaszedł uzasadniony przypadek w rozumieniu tegoż art., który powodowałby, iż wniosek złożony wszak po wskazanym terminie wniesiony byłby skutecznie. Tego zaś organ z obrazą art. 7, 8, 9 oraz 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U.2000 rok nr 98 poz. 1071 z późn. zm. – zwany dalej kpa) nie uczynił. Zgodnie z przywołanymi przepisami w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli. Decyzja administracyjne powinna zawierać uzasadnienie faktyczne (które winno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej) i prawne (tj. wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa). Sąd zwraca uwagę, iż organ nie zbadał dokładnie i wyczerpująco okoliczności sprawy. Powinien bowiem dogłębnie przeanalizować powołane przepisu nie poprzestając w zasadzie jedynie na ich przywołaniu, w szczególności dotyczy to kwestii rozstrzygnięcia, czy w sprawie nie zaistniał uzasadniony przypadek uznania, iż wniosek o przyznanie stypendium pomimo przekroczenia ustawowego terminu winien być uwzględniony. Organ nie wziął pod uwagę m.in. faktu, iż termin [...] upływał w piątek, strona zaś wniosła pismo już w poniedziałek. Ponadto organ nie dokonał rozważenia, czy okoliczności sprawy podniesione przez skarżącą spełniają wymóg "bycia uzasadnionym przypadkiem". Sąd zwraca uwagę, iż pojęcie uzasadniony nie jest pojęciem kwalifikowanym, a ponadto ustawodawca celowo nie posłużył się terminem udowodniony, ani uprawdopodobniony, a jedynie uzasadniony, aby podkreślić mniejszy ciężar gatunkowy w wykazywaniu przez stroną, iż zaistniały okoliczności uzasadniające rozpoznanie wniosku mimo upływu zasadniczego terminu w sprawie. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ weźmie powyższe wskazówki po uwagę przy orzekaniu. W zaistniałych okolicznościach, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a orzeczono jak w sentencji. /-/ Paweł Miładowski /-/ E. Makosz-Frymus /-/ G. Radzicka KB/