IV SA/Po 585/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędzia WSA Monika Świerczak (spr.) Asesor sądowy WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Protokolant sekr. sąd. Roman Sukhyi po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2019 r. sprawy ze skargi T. Z. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] z dnia [...] maja 2019 r. w przedmiocie stypendium 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] z dnia [...] marca 2019 r. o nieprzyznaniu pomocy materialnej studentowi; 2. zasądza od [...] na rzecz skarżącego T. Z. kwotę [...]zł (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] maja 2019 r. Odwoławcza Komisja Stypendialna [...] utrzymała w moc decyzję o nieprzyznaniu T. Z. decyzji o nieprzyznaniu stypendium rektora dla najlepszych studentów na semestr letni w roku akademickim 2018/2019. W uzasadnieniu powyższej decyzji wskazano, że T. Z. złożył wniosek o przyznanie stypendium rektora dla najlepszych studentów w semestrze letnim w roku akademickim 2018/2019. Decyzją Odwoławczej Komisji stypendialnej dnia [...] marca 2019 r. nie przyznano mu wnioskowanego świadczenia. Na skutek złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Odwoławcza Komisja Stypendialna dokonała analizy niniejszej sprawy, nie znajdując jednak podstaw do zmiany decyzji. Komisja zwróciła uwagę, że zgodnie z § 18 ust. 3 Regulaminu przyznawania pomocy materialnej studentom [...] (dalej również jako: "Regulamin"), stypendium rektora dla najlepszych studentów może otrzymać student, który zajmie odpowiednią pozycję na liście rankingowej; zaliczył co najmniej pierwszy rok studiów lub studiuje na pierwszym roku studiów drugiego stopnia rozpoczętych w ciąg kalendarzowego od ukończenia studiów pierwszego stopnia; do końca roku akademia a w przypadku studiów zaczynających się w semestrze letnim - do końca semestru zimowego wypełnił wszystkie warunki przewidziane Regulaminem Studiów oraz planem studiów i programem nauczania, wymagane do zaliczenia roku studiów na danym kierunku studiów; zaliczył wszystkie semestry studiów poprzedzające semestr złożenia wniosku. W związku z § 20 ust. 2 Regulaminu przyznawania pomocy materialnej studentom [...], stypendia rektora dla najlepszych studentów przyznawane są w nie większej niż [...]% liczby studentów każdego kierunku studiów prowadzonego Uczelni. Liczbę studentów szacuje się według danych ze sprawozdania GUS na dzień 31 grudnia poprzedniego roku, skorygowaną o liczbę absolwentów oraz studentów przyjętych na semestr letni. Stypendium rektora dla najlepszych studentów na Wydziale [...] na kierunku [...] na drugim stopniu kształcenia przyznawane jest od [...] pkt i średniej ocen [...]. T. Z. uzyskał [...] pkt ze średnią ocen [...]. W związku z powyższym student znalazł się na pozycji listy rankingowej nieuprawniającej do otrzymania stypendium rektora dla najlepszych studentów. Skargę na powyższa decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu T. Z., wskazując, że zgodnie z uzasadnieniem decyzji Odwoławczej Komisji Stypendialnej w roku akademickim stypendium rektora dla najlepszych studentów na Wydziale [...] na kierunku [...] na drugim stopniu kształcenia przyznawane jest od [...] pkt i średniej ocen [...]. Średnia ocen [...] wraz z punktami przyznanymi przez Dyrektora Centrum Sportu [...] za uczestnictwo w akademickich mistrzostwach Polski, pozwoliły mu uzyskać sumarycznie [...] pkt. Zgodnie z § 19 ust. 1 Regulaminu przyznawania pomocy materialnej studentom [...] lista rankingowa na podstawie której przyznawane jest stypendium rektora, ustalana jest im podstawie sumy punktów uzyskanych za: średnią ocen, aktywność w kole naukowym, wystąpienia seminaryjne lub konferencyjne, publikację pracy w czasopismach, uczestnictwo w zawodach sportowych, osiągnięcia na polu artystycznym oraz inne osiągnięcia naukowe. Kryterium średniej ocen opisane w §19 ust. 1 pkt 1 Regulaminu przyznawania pomocy materialnej studentom [...] służy wyłącznie do ustalenia liczby punktów, dlatego nie może być przez Odwoławczą Komisję Stypendialną traktowane jako drugorzędne kryterium do ustalania pozycji na liście rankingowej. Tym samym z §19 ust. 1 Regulaminu przyznawania pomocy materialnej studentom [...] wynika że studenci posiadający tą samą liczbę punktów zajmują takie samo miejsce na liście rankingowej. Zdaniem skarżącego spełnił on kryteria niezbędne do otrzymania świadczenia stypendium Rektora dla najlepszych studentów, wnoszę o uchylenie decyzji Odwoławczej Komisji Stypendialnej jako niezgodnej z Regulaminem przyznawania pomocy materialnej studentom [...]. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, argumentując dodatkowo, że w niniejszej sprawie nie można dopatrzyć się naruszenia prawa przez Rektora [...]. Skarżący uzyskał [...] pkt ze średnią ocen [...] i w związku z tym znalazł się na [...] pozycji listy rankingowej najlepszych studentów kierunku [...] na drugim stopniu studiu. Ostatnia osoba na powyższej liście, która otrzymała stypendium rektora dla najlepszych studentów zajęła [...] pozycję i uzyskała [...] punktów ze średnią [...]. Pozycja na liście rankingów wynika z liczby punktów uzyskanych za osiągnięcia studenta, w tym za średnią ważoną on z dwóch poprzednich semestrów studiów. W sytuacji, gdy taką samą liczbę punktów otrzyma większa liczba studentów, o pozycji na liście decyduje średnia ocen. Stypendia rektora dla najlepszych studentów przyznawane są w liczbie nie większej niż [...]% studentów każdego kierunku studiów. W przypadku kierunku [...] na drugim stopniu w semestrze letnim w roku akademickim [...] można było przyznać [...] stypendiów. Następnie wskazano, że skarżący znalazł się na pozycji [...].listy rankingowej W takiej samej sytuacji jak skarżący było [...] innych osób. Wszystkie uzyskały taką samą liczbę punktów (tj. [...]), ale miały niższą średnią niż ostatnia osoba, która uzyskała stypendium W związku z powyższym, gdyby wszystkie te osoby miały przyznane stypendium rektora, zostałby przekroczony ustawowy limit [...]% uprawnionych studentów. Zgodnie bowiem z § 19 pkt 5 Regulaminu przyznawania pomocy materialnej studentom [...], w sytuacjach nieuwzględnionych w niniejszym regulaminie, szczegółowe zasady przyznawania stypendium rektora dla najlepszych studentów ustala rektor w porozumieniu z Uczelnianą Radą Samorządu Studenckiego. Rektor w porozumieniu ze studentami ustalił zasadę, co zostało zapisane w protokole z posiedzenia Odwoławczej Komisji Stypendialnej, że studenci ubiegający się o stypendium rektora dla najlepszych studentów uzyskają taką samą liczbę punktów to o ich miejscu na liście rankingowej decyduje średnia ocen (im wyższa średnia, tym wyższa pozycja na liście). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 2188, ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, ze zm.; dalej w skrócie: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze, w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim określonym w skardze przedmiotem zaskarżenia – który może obejmować całość albo tylko część określonego aktu. Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest prawidłowość odmowy przyznania skarżącemu stypendium rektora dla najlepszych studentów na semestr letni w roku akademickim 2018/2019. Stosowanie do treści art. 173 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jedn. Dz. U. 2017 r. poz. 2183), który to miał zastosowanie w sprawie na podstawie art. 270 ust. 1 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1669), student może ubiegać się o pomoc materialną ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa w formie: 1) stypendium socjalnego, 2) stypendium specjalnego dla osób niepełnosprawnych, 3) stypendium rektora dla najlepszych studentów, 4) stypendium ministra za wybitne osiągnięcia. Zgodnie z art. 175 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym stypendia rektora dla najlepszych studentów są przyznawane na wniosek studenta przez rektora, przy czym stosownie do treści art. 186 ust. 1 ustawy, szczegółowy regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 1-3 i 8, w tym szczegółowe kryteria i tryb udzielania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, sposób wyłaniania studentów mogących otrzymać stypendium rektora dla najlepszych studentów, wzory wniosków o przyznanie świadczeń, wzór oświadczenia o niepobieraniu świadczeń na innym kierunku studiów oraz sposób udokumentowania sytuacji materialnej studenta ustala rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego. W przedmiotowej sprawie nie budzi wątpliwości stan faktyczny sprawy – skarżący uzyskał [...] pkt ze średnią ocen [...] i w związku z tym znalazł się na [...] pozycji listy rankingowej najlepszych studentów kierunku [...] na drugim stopniu studiu. Ostatnia osoba na powyższej liście, która otrzymała stypendium rektora dla najlepszych studentów zajęła [...] pozycję i uzyskała [...] punktów ze średnią [...]. W ocenie organu w sytuacji powyższej decydujące kryterium przyznać należało średniej ocen. W powyższym zakresie organ odwołał się do treści § 19 pkt 5 Regulaminu przyznawania pomocy materialnej studentom [...], zgodnie z którym w sytuacjach nieuwzględnionych w niniejszym regulaminie, szczegółowe zasady przyznawania stypendium rektora dla najlepszych studentów ustala rektor w porozumieniu z Uczelnianą Radą Samorządu Studenckiego. Rektor w porozumieniu ze studentami ustalił zasadę, co zostało zapisane w protokole z posiedzenia Odwoławczej Komisji Stypendialnej, że studenci ubiegający się o stypendium rektora dla najlepszych studentów uzyskają taką samą liczbę punktów to o ich miejscu na liście rankingowej decyduje średnia ocen (im wyższa średnia, tym wyższa pozycja na liście). Sąd zauważa, ze niewątpliwie z przepisu art. 186 ust. 1 ustawy wynika, że uczelnia w systemie pomocy materialnej musi ująć stypendia przewidziane ustawą Prawo o szkolnictwie wyższym, jednakże w ramach autonomii uczelni jej rektor jest uprawniony do ustalenia szczegółowych kryteriów udzielania tych świadczeń. Zakres spraw powierzonych przez ustawodawcę do stanowienia w drodze regulaminu został sprecyzowany i ograniczony do: wysokości świadczeń; sposobu przyznawania i wypłacania w tym ustalania szczegółowych kryteriów; trybu udzielania świadczeń, wzoru wniosku o przyznanie stypendium socjalnego; sposobu udokumentowania sytuacji materialnej. Zatem ustawodawca do uregulowania regulaminowego przekazał sprawy o charakterze proceduralnym, jaki i o charakterze materialnoprawnym. Do tych drugich zalicza się ustalenie szczegółowych kryteriów przyznawania pomocy oraz wysokości świadczeń. W konsekwencji każda uczelnia wyższa może ustalić własne odmienne kryteria przyznawania stypendiów (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 października 2009 r., sygn. akt I OSK 352/09, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyznanie rektorowi takiego uprawnienia uzasadnione jest zarówno pozycją prawnoustrojową uczelni, jako autonomicznego podmiotu, którego działalność określają przepisy ustawy (art. 70 ust. 5 Konstytucji oraz art. 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym), a która to autonomiczność oznacza prawo kształtowania przepisami wewnętrznymi sytuacji prawnej praw i obowiązków studentów oraz brak możliwości całkowitego regulowania ustawami wszystkich spraw określających pozycję studenta. Wynika to również z pozycji rektora, który jest organem kierującym uczelnią i który uprawniony i legitymowany jest do podejmowania wszystkich istotnych decyzji dotyczących funkcjonowania uczelni (art. 66 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym). W powyższym zakresie Sąd zauważa, że dopuszczalne było wskazanie w § 19 pkt 5 Regulaminu przyznawania pomocy materialnej studentom [...], że w sytuacjach nieuwzględnionych w niniejszym regulaminie, szczegółowe zasady przyznawania stypendium rektora dla najlepszych studentów ustala Rektor w porozumieniu z Uczelnianą Radą Samorządu Studenckiego. Regulacja taka faktycznie została wprowadzona – na co wskazuje protokół z dnia [...] maja 2019 r. – k. 26 akt sądowych, gdzie wskazano, że w przypadku, gdy taką samą liczbę punktów otrzyma większa liczna osób, o pozycji rankingowej decyduje średnia z dwóch ostatnich semestrów studenta. Powyższa regulacja, jak zasadnie wskazano w odpowiedzi na skargę, stanowiła gwarancję, że nie zostanie przekroczony próg ilości przyznanych stypendiów, gdyż stypendia rektora dla najlepszych studentów przyznawane są w nie większej niż [...]% liczby studentów każdego kierunku studiów prowadzonego Uczelni (§ 20 Regulaminu). Zważyć jednak należy, że pierwsza decyzja o odmowie przyznania stypendium została wydana w dniu [...] marca 2019 r. Oznacza to, że w tym momencie Rektor nie ustalił jeszcze w porozumieniu z Uczelnianą Radą Samorządu Studenckiego, regulacji dotyczącej sytuacji, gdy studenci uzyskają taką samą liczbę punktów. Biorąc pod uwagę treść uzasadnienia decyzji z dnia [...] marca 2019 r. (a raczej jego brak), wskazać należy, że nie wiadomo zatem, na jakiej podstawie odmówiono skarżącemu przyznania stypendium. Co prawda uzasadnienie organu II instancji zawiera już uzasadnienie – jednakże nie odnosi się do treści porozumienia z dnia [...] maja 2019 r., co powoduje, że również nie zawiera ono podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Powyższe działanie organów, które rozstrzygały sprawę w oparciu o nieznane skarżącemu regulacje – co istotne, ustalone już po wydaniu decyzji przez organ I instancji – narusza zasadę sprawiedliwości i zasadę zaufania do władzy publicznej. Obie zasady znajdują podstawę w przepisach Konstytucji RP, w tym w pierwszym rzędzie w art. 2 Konstytucji RP i są powtórzone w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego, w tym w art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej jako: "K.p.a."). Oparcie rozstrzygnięcia na akcie ustalonym już po wydaniu decyzji przez organ I instancji, stanowi pogwałcenie zasady działania na podstawie i w granicach prawa (art. 6 K.p.a.) oraz zasadą pogłębiania zaufania obywatela do organów administracyjnych, gdyż pozbawiało skarżącego świadczenia, na podstawie bliżej nieustalonych kryteriów gdy taką samą liczbę punktów otrzyma większa liczna osób, o pozycji rankingowej decyduje średnia z dwóch ostatnich semestrów studenta. Przedmiotowa regulacja, jak zasadnie wskazano w odpowiedzi na skargę, stanowiła gwarancję, że nie zostanie przekroczony próg ilości przyznanych stypendiów, gdyż stypendia rektora dla najlepszych studentów przyznawane są w nie większej niż [...]% liczby studentów każdego kierunku studiów prowadzonego Uczelni (§ 20 Regulaminu). W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania (zwrocie uiszczonego wpisu w wysokości [...] zł), orzeczono na podstawie art. 200 powołanej powyżej ustawy. Ponownie rozpoznając sprawę organ zobowiązany jest do prawidłowego do uwzględnienia wykładni zawartej w powyższym wyroku.