IV SA/Po 597/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski Sędziowie WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak (spr.) As. Sąd. Izabela Kucznerowicz Protokolant ref-staż. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2006 r. sprawy ze skargi G. K. na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] marca 2004r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję własną Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] maja 2003 roku nr [...]; 2. zasądza na rzecz skarżącej od Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych kwotę 100 /sto/ złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych /-/I. Kucznerowicz /-/P. Miładowski /-/D. Rzyminiak-Owczarczak MW IV SA/Po 597/04 U Z A S A D N I E N I E Wnioskiem z dnia [...] listopada 2002 r. skarżąca G. K. zwróciła się do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o przyznanie dodatku kombatanckiego jako dziecku po represjonowanych w czasie II wojny światowej rodzicach. Strona wyjaśniła, iż w czasie okupacji niemieckiej rodzice jej ukrywali polskiego partyzanta, za co trafili do obozu karnego we Wronkach, a następnie do obozu karnego w Rodan Obóz I w Bieburg w Niemczech, w którym jej ojciec zginął. Wyjaśniła także, że z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich występuje po raz pierwszy, a nadto, że jest osobą schorowaną, posiada I grupę inwalidztwa i żyje w bardzo trudnych warunkach bytowych. Do wniosku strona załączyła wypełniony Kwestionariusz osoby ubiegającej się o przyznanie uprawnień kombatanckich, własnoręcznie napisany życiorys, kserokopie dokumentów potwierdzających pobyt jej rodziców w obozie karnym w Rodan, zeznania dwóch świadków na okoliczność sprawowania opieki nad schorowaną matką oraz odcinek przekazu pocztowego otrzymanej za m-c listopad 2002 r. renty. Decyzją z dnia [...] maja 2003 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych działając na podstawie art. 105 k.p.a. umorzył postępowanie w sprawie złożonego przez stronę wniosku z uwagi na jego bezprzedmiotowość. W uzasadnieniu decyzji Kierownik Urzędu wyjaśnił, iż wniosek o przyznanie dodatku kombatanckiego określonego przepisami art. 16 ust. 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42 poz. 371 ze zmianami) należy złożyć do właściwego organu do spraw emerytur i rent. Składając w dniu [...] czerwca 2003 r. (data wpłynięcia pisma do Urzędu) wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy strona wniosła o zmianę decyzji, wskazując na jej krzywdzący charakter. Strona ponownie podniosła, iż jest dzieckiem osób, które przebywały w hitlerowskich karnych obozach, a w czasie wojny ukrywały partyzanta, stąd w jej ocenie posiada tytuł do uzyskania uprawnień kombatanckich. Powołując się na wcześniejszą korespondencję w tej sprawie strona podniosła, że o możliwości uzyskania świadczeń została przez organ poinformowana, do tego organu przesłała posiadaną dokumentację i nie jest w sprawie jej odtworzyć. Wnioskując o przekazanie tej dokumentacji do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W.celem rozpatrzenia, strona wniosła o zaopiniowanie jej wniosku. Pismem z dnia [...] marca 2004 r. nr [...] Kierownik Urzędu- działający w jego imieniu pracownik tego organu, zwrócił się do strony o nadesłanie dowodów potwierdzających, że w jej domu podczas wojny ukrywał się partyzant, rekomendacji stowarzyszenia kombatanckiego oraz prawidłowo wypełnionego Kwestionariusza osoby ubiegającej się o przyznanie uprawnień kombatanckich. Odpowiedzi na powyższe wezwanie strona udzieliła w piśmie z dnia [...]marca 2004 r. Decyzją z dnia[...]marca 2004 r. nr [...]wydaną na podstawie art. 127 §3 w zw. z art. 138 §1 pkt 1 i art. 105 §1 k.p.a. w zw. z art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach (...) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy swoją pierwotną decyzję, w całości podtrzymując zawartą w niej argumentację w zakresie bezprzedmiotowości postępowania w sprawie wniosku o przyznanie dodatku kombatanckiego z art. 16 tej ustawy i wskazanej właściwości organu rentowego w tej sprawie oraz dodatkowo wyjaśnił, iż w ustawie tej ustawodawca nie uznał za przesłankę do przyznania uprawnień kombatanckich działalności lub represji, którym podlegali rodzice wnioskodawczyni. Kierownik Urzędu wskazał, że mimo wezwania strona nie nadesłała w wyznaczonym terminie rekomendacji stowarzyszenia kombatantów. W skardze na powyższą decyzję G.K. wniosła o jej uchylenie, powtarzając wcześniejszą argumentację zawartą w korespondencji prowadzonej z Kierownikiem Urzędu. Żądając przyznania jej uprawnień kombatanckich skarżąca powołała się na swoją trudna sytuację materialną. W piśmie z dnia [...]marca 2006 r. strona dodatkowo wyjaśniła, iż jej brat H. K.otrzymał jednorazowe odszkodowanie z tytułu represji, jakim w czasie wojny podlegali ich rodzice. W odpowiedzi na skargę organ w całości podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi, w całości powtarzając argumentacje zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Kierownik Urzędu wyjaśnił, że obowiązująca od dnia 1 stycznia 1991 r. ustawa o kombatantach (...) w art. 16 utrzymała z poprzednio obowiązującej ustawy warunkowe prawo członków rodzin pozostałych po kombatantach do uzyskania emerytury lub renty, regulacja ta nie daje podstaw do przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu działalności rodziców strony lub represji, którym oni podlegali. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga jest zasadna, bowiem rozstrzygnięcie organu II instancji, wydane z powołaniem przepisu art. 138 §1 pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, narusza przepisy prawa procesowego w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, a decyzje wydane w obu instancjach w przedmiocie umorzenia postępowania były wadliwe z powodu naruszenia prawa materialnego - art. 105 §1 k.p.a. W niniejszej sprawie strona skarżąca już w pierwszym swoim piśmie skierowanym do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych domagała się przyznania uprawnień kombatanckich, a żądanie to konsekwentnie podtrzymywała w późniejszej, kierowanej do tego organu, korespondencji. Tymczasem przedmiotem decyzji wydanej przez Kierownika Urzędu w pierwszej instancji (decyzja z dnia [...]maja 2003 r.) było umorzenie postępowania w sprawie z wniosku o przyznanie świadczenia emerytalnego lub rentowego na podstawie art. 16 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach (...). Nie polemizując na tym etapie z zasadnością przyjętej kwalifikacji prawnej wniosku strony zważyć należy, iż co do zasady organ odwoławczy obowiązany jest rozpatrzyć odwołanie i wydać decyzję zgodnie z art. 138 k.p.a., przy czym zakres postępowania odwoławczego wyznaczony jest zakresem żądania strony postępowania prowadzonego przez organ I instancji. W niniejszej sprawie decyzja wydana przez Kierownika Urzędu w wyniku rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wykracza poza ramy postępowania pierwszoinstancyjnego, rozstrzyga bowiem nie tylko w przedmiocie objętym umorzeniem postępowania, ale także w przedmiocie wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich. Tym samym w sprawie doszło do naruszenia zasady wyrażonej w art. 15 k.p.a., zgodnie z którą postępowanie administracyjne ma charakter dwuinstancyjny. Zważyć należy, iż dwuinstancyjność postępowania jest standardem wymaganym przez zasady państwa prawa, dlatego nie jest dopuszczalne rozstrzygnięcie na etapie postępowania odwoławczego o prawach czy obowiązkach strony, o których nie stanowiła decyzja pierwszoinstancyjna, a tak właśnie postąpił Kierownik Urzędu w niniejszej sprawie w przedmiocie wniosku strony skarżącej o przyznanie uprawnień kombatanckich. Skoro zatem Kierownik Urzędu nie rozpatrzył w obu instancjach merytorycznie wniosku skarżącej o przyznanie uprawnień kombatanckich, zaskarżona decyzja jako naruszająca zasadę dwuinstancyjności postępowania, podlega uchyleniu. Zgodnie z art. 105 §1 k.p.a. organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, gdy z jakiejkolwiek przyczyny stało się ono bezprzedmiotowe. Przesłanki umorzenia postępowania należy oceniać w odniesieniu do przedmiotu postępowania w trybie zwykłym, w którym rozstrzyga się o prawach lub obowiązkach stron. Jak wyżej wskazano skarżąca w swojej korespondencji skierowanej do Kierownika Urzędu konsekwentnie domagała się przyznania uprawnień kombatanckich. Jednocześnie do wniosku z dnia [...] listopada 2002 r. strona załączyła odcinek przekazu pocztowego na otrzymaną w listopadzie 2002 r. rentę. Okoliczności te nakazywały rozpatrywanie jej wniosku wyłącznie jako wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich, a nie świadczeń o których stanowi art. 16 ustawy o kombatantach (...), bowiem zgodnie z tym przepisem renta lub emerytura, może zostać przyznana w drodze wyjątku włącznie osobom, które nie mają prawa do emerytury lub renty. Skarżąca miała przyznaną rentę z tyt. zaliczenia do I grupy inwalidztwa, co wykazała załączając do wniosku odcinek przekazu pocztowego, stąd nie mogła ona otrzymać żadnego ze świadczeń o których stanowi wskazany przepis. Natomiast w sytuacji, gdy uwzględniając interes strony organ uznał, że jej uprawnienia mogą zostać pozytywnie ocenione wyłącznie w oparciu o przepis art. 16 ustawy o kombatantach (...), winien niezwłocznie przekazać wniosek strony organowi właściwemu w sprawie podjęcia decyzji w tym zakresie, którym zgodnie z ust. 6 tego artykułu jest Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z art. 19 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane przestrzegać z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Organ administracji obowiązany jest zatem dokonać oceny podania strony w aspekcie swojej właściwości w sprawie będącej przedmiotem żądania. W przypadku gdy organ, do którego wniesiono podanie, uzna się za niewłaściwy rzeczowo lub miejscowo, wówczas obowiązany jest do niezwłocznego przekazania podania do organu, który jest właściwy w sprawie i jednoczesnego powiadomienia o tym wnoszącego podanie. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela ten kierunek wykładni, który opowiada się za twierdzeniem, iż wniesienie podania do organu niewłaściwego nie wywoła skutku w postaci wszczęcia postępowania (por. Artur Gill "Ruch Prawniczy Ekonomiczny i Socjologiczny 2003/2/27 nr publ. 42734), a organ niewłaściwy w sprawie, stosownie do art. 65 §1 k.p.a. ma obowiązek przekazać wniosek strony właściwemu organowi (por. postanowienie NSA z 26.06.1998 r. sygn. akt IV SAB 145/97 Wspólnota 1998/49/26). Biorąc powyższe pod uwagę uznać należy, iż wydając decyzję o umorzeniu postępowania Kierownik Urzędu naruszył przepis art. 105 §1 k.p.a., bowiem z racji nie wywołania skutku w postaci wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku skarżącej, postępowanie to nie mogło zastać umorzone. Z wymienionych przyczyn na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało uwzględnić skargę i uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] maja 2003 r. Nr [...]. O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 ww. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Rozpoznając ponownie sprawę Kierownik Urzędu zobligowany jest ponownie rozpatrzyć wniosek strony o przyznanie uprawnień kombatanckich, z zachowaniem zasady dwuinstancyjności postępowania. /-/D. Rzyminiak-Owczarczak /-/P.Miładowski /-/I. Kucznerowicz MW