IV SA/Po 6/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Dybowski Sędziowie NSA Paweł Miładowski (spr.) WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Protokolant sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 8 listopada 2006 r. sprawy ze skargi P.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zastępcy Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. z [...] września 2005 r. nr [...] /-/D.Rzyminiak-Owczarczak /-/M.Dybowski /-/P.Miładowski Dnia [...] września 2005 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. wpłynął wniosek P.N. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego na dzieci: N., P. i M. oraz dodatków do zasiłku rodzinnego: z tytułu wychowania dziecka w rodzinie wielodzietnej na troje dzieci i rozpoczęcia roku szkolnego przez N. i M. Tego samego dnia Zainteresowany złożył oświadczenie, w którym wskazał, że nie może upoważnić żony, A.N., do odbierania zasiłku rodzinnego z powodu separacji. Nadto wskazał, że od dnia [...] września 2005 r. do dnia [...] grudnia 2005 r. będzie pracował w Niemczech. Decyzją z dnia [...] września 2005 r., [...], Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. odmówił przyznania Zainteresowanemu wnioskowanych świadczeń. W uzasadnieniu podano, że zgodnie z art. 1 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 228, poz. 2255 ze zm., dalej: ustawa o świadczeniach rodzinnych), zasiłek rodzinny przysługuje obywatelom polskim, cudzoziemcom posiadającym obywatelstwo państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego, jeżeli zamieszkują i przebywają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres co najmniej 1 roku przed złożeniem wniosku oraz przez okres zasiłkowy, w którym otrzymują świadczenia rodzinne. Z uwagi na przebywanie Zainteresowanego za granicą w okresie zasiłkowym istniała podstawa odmowy przyznania świadczeń. Pismem z dnia [...] października 2005 r. złożone zostało odwołanie od decyzji organu I instancji. Składający odwołanie podnieśli, że na mocy oświadczenia złożonego przez ojca dzieci są upoważnieni do podejmowania decyzji w różnych sprawach dotyczących dzieci. Wskazali, że w ich ocenie Zainteresowanemu należą się wnioskowane świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] listopada 2005 r., [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, przychylając się do argumentacji wyrażonej w decyzji organu I instancji. Pismem z dnia [...] grudnia 2005 r. P.N. złożył skargę do sądu administracyjnego prosząc o ponowne przeanalizowanie sprawy. Wskazał, że pobyt za granicą trwał krócej, niż wskazane było w oświadczeniu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu organy administracji publicznej rozstrzygające wniosek Skarżącego oparły swoje decyzje niewłaściwie stosując art. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ich bowiem ocenie, złożone przez Skarżącego oświadczenie, iż w dniach od [...] września 2005 r. do dnia [...] grudnia 2005 r. przebywać będzie za granicą, oznacza, że nie spełnia on przesłanki zamieszkiwania i przebywania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie zasiłkowym. Na marginesie należy zauważyć, że w oświadczeniu z dnia [...] września 2005 r. (k. 13) Skarżący wskazał, iż będzie przebywać za granicą od dnia [...] września, zaś w innym oświadczeniu złożonym tego samego dnia (k. 8) określił datę rozpoczęcia pracy na dzień [...] września 2005 r. Jednakże, zaprezentowany przez organ administracji publicznej sposób rozumienia wskazanego przepisu nie jest właściwy. Art. 1 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że uprawnione do ich uzyskania są wskazane w art. 1 ust. 2 osoby, jeżeli zamieszkują i przebywają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres co najmniej 1 roku przed złożeniem wniosku oraz przez okres zasiłkowy, w którym otrzymują świadczenia rodzinne. Ustawodawca posługując się kryteriami zamieszkiwania i przebywania. W ocenie Sądu, przy wykładni tego przepisu należy sięgnąć do tego sposobu rozumienia pojęcia zamieszkiwania, które jest konsekwencją regulacji zawartej w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. nr 16, poz. 93 ze zm., dalej: Kodeks cywilny). Mianowicie, zgodnie z art. 25 Kodeksu cywilnego, miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Jak wskazuje się w orzecznictwie, "O stałości pobytu osoby fizycznej na danym terytorium decyduje przede wszystkim takie przebywanie tej osoby, które ma cechy założenia tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów". (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 1975 r., III CRN 53/75, LEX nr 1986). Dlatego więc po to, by móc prawidłowo wskazać miejsce zamieszkania osoby fizycznej, konieczne jest więc wskazanie, gdzie mieści się jej centrum życiowe. Sąd pragnie zauważyć, że ocena taka może być wprawdzie utrudniona w sytuacji, gdy z uwagi na zwiększoną mobilność społeczeństwa poszczególne osoby mogą funkcjonować równolegle w dwóch miejscach (np. miejscu pracy i miejscu przebywania rodziny). Nie są dziś rzadkością sytuacje, gdy osoba w dni pracy przebywa w miejscowości, w której mieści się jej zakład pracy, zaś na dni wolne wraca do domu, jednakże nie zwalnia to od poszukiwania odpowiedzi na pytanie o ich miejsce zamieszkania. Tym bardziej, że – jak wskazuje art. 28 Kodeksu cywilnego – można mieć tylko jedno miejsce zamieszkania. Poza pojęciem zamieszkania, w art. 1 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca zastosował również kryterium przebywania. Jednakże, w istocie brak jest podstaw do tego, by kategorię przebywania rozumieć w tym wypadku odrębnie od przebywania stanowiącego element konstrukcyjny pojęcia zamieszkania (zauważyć trzeba, że w identyczny sposób relację pomiędzy tymi pojęciami rozumie ustawodawca, który w uzasadnieniu projektu ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych – Dz. U. nr 267, poz. 2260, która między innymi usunęła z art. 1 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych pojęcie przebywania, podał, że "Zrezygnowano z kryterium "przebywania" na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z uwagi na to, że pojęcie przebywania zawiera się w pojęciu "zamieszkiwania"). Innymi słowy, wykładnia art. 1 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych koncentrować się musi na pojęciu zamieszkiwania. Obowiązkiem organów administracji publicznej, które w swoich rozstrzygnięciach opierać się muszą na wskazanym przepisie, winno być więc dokonanie oceny stwierdzonego stanu faktycznego pod kątem ewentualnego przeniesienia centrum życiowego przez osobę wnioskującą o świadczenie. Choć bowiem oczywistym jest, iż analizowane przepisy mają za zadanie uniknięcie sytuacji, gdy osoba zainteresowana pobiera świadczenie rodzinne w dwóch państwach, to obowiązkiem organu jest rozważenie uprawnienia do pobierania świadczenia w Polsce. Należy również pamiętać, że w Unii Europejskiej funkcjonują odpowiednie procedury na wypadek kolizji uprawnień. W przedmiotowej sprawie ustalenia dokonane przez organ nie dają odpowiedzi na tak postawione pytanie. Wprawdzie Skarżący złożył oświadczenie, iż zamierza wyjechać za granicę w celu podjęcia pracy, jednakże organ nie zbadał, czy na skutek takiego wyjazdu nastąpi zmiana centrum życiowego Skarżącego, ani nawet, czy podjęcie zatrudnienia jest w istocie pewne. W takim stanie rzeczy wskazać trzeba, że organy prowadzące postępowanie dopuściły się naruszeń zarówno prawa materialnego, poprzez niewłaściwe acz istotne dla rozstrzygnięcia sprawy zastosowanie art. 1 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a także przepisów postępowania – mianowicie art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.). Z uwagi na stwierdzone naruszenia przepisów prawa Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku. /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ M. Dybowski /-/ P. Miładowski KB/