IV SA/Po 610/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Sędzia WSA Józef Maleszewski Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 października 2021 r. sprawy ze skargi P. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości. P. T., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie adwokata, pismem z dnia [...] listopada 2020 roku złożonym w Urzędzie Miejskim T., wystąpił z żądaniem ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad babcią J. M.. Wnioskodawca złożył oświadczenie, że w przypadku przyznania wnioskowanego świadczenia zażąda uchylenia decyzji w sprawie przyznanego mu specjalnego zasiłku opiekuńczego. Burmistrz T., decyzją z dnia [...] lutego 2021 roku (nr [...]), odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad babcią. W uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, że przyznanie świadczenia jest niemożliwe pomimo złożenia przez wnioskodawcę oświadczenia o rezygnacji z przyznanego specjalnego zasiłku opiekuńczego. Niepełnosprawność podopiecznej nie powstała przed ukończeniem 25. roku życia. Ponadto wnioskodawca jest wnukiem podopiecznej, czyli osobą spokrewnioną w stopniu drugim. Natomiast syn podopiecznej ma [...] lat, pobiera emeryturę oraz legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. P. T., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie adwokata, skorzystał z prawa do odwołania. Strona zażądała uchylenia rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji oraz przyznania wnioskowanego świadczenia. Strona podniosła, że Burmistrz T. nie uwzględnił treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku sygn. akt K 38/13. Jednocześnie organ błędnie przyjął, iż pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywna przesłankę dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji organ naruszył gwarantowane treścią art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo wyboru jednego ze świadczeń pozostających w zbiegu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 roku (nr [...]) utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Kolegium uznało, że organ pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego treść wskazanego przepisu należy rozumieć w ten sposób, że fakt powstania niepełnosprawności później niż do ukończenia 18 roku życia nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ uznał jednak, że rozstrzygnięcie o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest prawidłowe. Podopieczna ma syna, który legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Z przepisu art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wnukowi mogłoby nastąpić wyłącznie wówczas, gdyby syn R. legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. P. T., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie adwokata, skorzystał z prawa skargi do sądu administracyjnego. Strona zażądała uchylenia w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Burmistrza T. oraz orzeczenia, co do istoty sprawy poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a także zasądzenia zwrotu kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Zaskarżonej decyzji zarzucono rażącą obrazę art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się wnuka, będącego faktycznym opiekunem osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez dzieci niepełnosprawnej, które nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. W uzasadnieniu skargi wskazano, że świadczenie pielęgnacyjne zgodnie z zamiarem ustawodawcy ma stanowić formę wsparcia rodziny pozostającej nie tylko trudnej sytuacji materialnej, ale i faktycznej, spowodowanej koniecznością sprawowania stałej opieki na osoba wymagającą takiej opieki. Autor skargi zaznaczył, że jedynie językowa wykładnia art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzi do sytuacji, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wyłącznie współmałżonkowi i dzieciom osoby niepełnosprawnej, także w sytuacji, gdy ze względu na stan zdrowia lub swoją sytuację życiową nie mogą tej opieki sprawować. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu wydanej decyzji oraz wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2021, poz. 137). Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie - art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019, poz. 2325 ze zm.; dalej w skrócie P.p.s.a.). Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważności, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.). Sąd administracyjny nie ma kompetencji do tego, aby wyrokiem rozstrzygać o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z wnioskiem zawartym w skardze oraz przy braku sprzeciwu Samorządowego Kolegium Odwoławczego (odpowiedź na skargę) sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 2 P.p.s.a.). Rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego o utrzymaniu w mocy decyzji o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego odpowiada prawu. Skarżący korzystając z urzędowego formularza wniosku wystąpił z żądaniem ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazany formularz zawiera obszerne pouczenie o treści regulacji prawnej odnośnie warunków przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze trafnie uznało, że ocenę zasadność żądania wnioskodawcy należało przeprowadzić na gruncie przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a pkt 1-3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2020, poz. 111 ze zm.). Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Zgodnie z art. 17 ust. 1a pkt 1-3 powołanej ustawy, osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Treść dokumentów włączonych do akt administracyjnych, treść skargi, a także treść odpowiedzi na skargę, wskazuje jednoznacznie, że pomiędzy stronami (skarżący a organem) nie ma sporu, co do okoliczności przyjętych za podstawę faktyczną rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy. Ustalenia faktyczne znajdują potwierdzenie w materiale dowodowym włączonym do akt administracyjnych. Strony zgodnie przyjmują, że J. M. posiada orzeczenie o zaliczeniu do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podopieczna jest wdową i posiada syna, który ma [...] lat, pobiera świadczenie emerytalne oraz legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Opiekę nad niepełnosprawną babcią roztoczył wnuk P. T., który z tego tytułu ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze dokonało prawidłowej wykładni i właściwie zastosowało przepisy prawa materialnego do okoliczności faktycznych kontrolowanej sprawy. Podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego po rozpoznaniu sprawy w trybie odwoławczym były tylko okoliczności wskazane w przepisach art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wyjaśnić zatem należy, że ustawodawca świadomy zadań administracji publicznej w zakresie ochrony i opieki nad rodziną, które wynikają z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a także międzynarodowego porządku prawnego, określi katalog rodzinnych świadczeń opiekuńczych, do których zaliczył zasiłek pielęgnacyjny, specjalny zasiłek opiekuńczy oraz świadczenie pielęgnacyjne (art. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Specjalny zasiłek opiekuńczy oraz świadczenie pielęgnacyjne to świadczenia rodzinne adresowane do opiekunów, którzy nie podejmują pracy zarobkowej lub rezygnują z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W ocenie Sądu świadczenia dla opiekunów zostały ukształtowane w sposób, który zapewnia szerokie możliwości roztoczenia opieki nad osobą niepełnosprawną przez członków rodziny, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny. Świadczenie pielęgnacyjne (1.971 zł miesięcznie) przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, przy czym osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, gdy spełnione są dodatkowe warunki, w szczególności nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Skoro podopieczna posiada syna, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to skarżony organ zgodnie z prawem rozpoznał przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnukowi P. T.. Podkreślić należy, że skarżący/wnuk nie jest osobą wykluczoną z kręgu podmiotów mogących ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. W kontrolowanej sprawie niespełnione pozostają przesłanki do przyznania akurat tego świadczenia rodzinnego. Syn podopiecznej legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym. Skoro organy właściwe do orzekania w sprawie niepełnosprawności uznały, że powoływane w okolicznościach sprawy schorzenia syna podopiecznej nie kwalifikują go do uznania za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, to stwierdzić należy brak obiektywnych przeszkód do realizacji obowiązku alimentacyjnego w ten sposób, że to syn pobierający świadczenia emerytalne roztoczy opiekę nad niepełnosprawną matką. Regulacja ustawowa świadczeń rodzinnych adresowanych do opiekunów niepełnosprawnych członków rodziny została ukształtowana w sposób, który przewiduje wsparcie rodziny także w sytuacji, gdy osoba, inna niż spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, nie spełnia przesłanek do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, z tego względu, że osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, nie chcą rezygnować z zatrudnienia i sprawować opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. O specjalny zasiłek opiekuńczy ([...] zł miesięcznie) skutecznie ubiegać się może bowiem każda osoba, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmuje pracy zarobkowej lub rezygnuje z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, gdy łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty [...]zł (art. 16a ust.1-2 w związku z art. 5 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie znajduje podstaw do kwestionowania rozstrzygnięcia ustawodawczego o różnicowaniu prawa do świadczeń rodzinnych dla opiekunów w ten sposób, że dalszym krewnym pomoc w postaci świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje tylko wówczas, gdy niepełnosprawny nie ma innej osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu lub gdy nie może ona sprawować nad nim opieki z powodu warunkujących uznanie za osobę o znacznej niepełnosprawności. Dokumenty włączone do akt spawy administracyjnej potwierdzają, że skarżący korzysta z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. W tym stanie rzeczy Sąd nie dopatrzył się podstaw do zakwestionowania rozstrzygnięcia o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019, poz. 2325 ze zm.), skarga podlegała oddaleniu.