IV SA/Po 62/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędzia WSA Tomasz Grossmann Asesor sądowy WSA Maria Grzymisławska- Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 marca 2020 r. sprawy ze skargi F. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia uchyla zaskarżone postanowienie Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] września 2019 r. nr [...] odmówiło F. S. przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia od postanowienia Burmistrza Miasta C. z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] Wskazane postanowienie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] Burmistrz Miasta C. odmówił F. S. wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia kwoty nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego za okres [...].07.2010 r. do dnia [...].05.2019 r. Postanowienie wraz z pouczeniem o prawie do złożenia odwołania w terminie 14 dni zostało doręczone Skarżącemu [...] sierpnia 2019 r. (k. 17v. akt adm.). Zażalenie od tego postanowienia wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności F. S. złożył pismem sporządzonym [...] września 2019 r., które do organu wpłynęło [...] września 2019 r. wskazując, że uchybienie terminu było spowodowane bardzo złym stanem zdrowia Skarżącego, związanym z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Skarżący wskazał, że ma znaczny stopień niepełnosprawności (I grupę inwalidzką) i w dniu doręczenia mu postanowienia był w bardzo złej kondycji, włącznie z zanikiem świadomości. Skarżący wskazał, że dopiero po ustabilizowaniu jego stanu, co – jak wskazał – "miało miejsce około pięciu dni temu", mógł on zająć się swoimi sprawami i to przy pomocy żony. Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] września 2019 r. nr [...] odmówiło F. S. przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia od postanowienia Burmistrza Miasta C. z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] Uzasadniając swoje stanowisko Kolegium wskazało, że wniosek F. S. nie odpowiada wymogom określonym w art. 58 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018, poz. 2096 – dalej jako: k.p.a.). Uwadze Kolegium nie umknęło, że organ I instancji błędnie pouczył F. S. o przysługującym mu prawie do złożenia odwołania od postanowienia Burmistrza Miasta C. w terminie 14 dni od dnia doręczenia postanowienia. Wskazano jednak, że nawet przyjmując ten błędnie wskazany przez organ termin, zażalenie zostało złożone po upływie 14 dni od daty doręczenia Skarżącemu postanowienia. Wyjaśniono, że zażalenie zostało złożone [...] września 2019 r., natomiast termin do jego wniesienia liczony przy uwzględnieniu błędnego pouczenia upływał w dniu [...] września 2019 r. Podkreślono, że Skarżący nie uprawdopodobnił, że wniesienie przez niego zażalenia z uchybieniem terminu nastąpiło bez jego winy. Wskazano, że twierdzenie Skarżącego o niemożności złożenia zażalenia w terminie nie zostało przez niego uprawdopodobnione, bowiem w okresie otwartym do złożenia zażalenia F. S. korzystał z pomocy żony przy załatwianiu innych swoich spraw urzędowych. Podkreślono, że Kolegium ma wiedzę, że w dniu [...] sierpnia 2019 r. F. S. podpisał wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania (pismo to złożono [...] sierpnia 2019 r.), a w dniu [...] sierpnia 2019 r. F. S. podpisał upoważnienie dla swojej żony do odbioru dokumentacji i dokument ten został złożony przez żonę Skarżącego w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w C. w dniu [...] sierpnia 2019 r. Wskazano, że niepełnosprawność Skarżącego trwa już ponad [...] lat, a tym samym każda należycie dbająca o swoje sprawy osoba, powinna podjąć takie środki aby ewentualnie mogące zaistnieć niedyspozycje zdrowotne nie wpłynęły negatywnie na tok prowadzonych spraw. W przewidzianym prawem terminie skargę na wskazane postanowienie wywiódł do sądu administracyjnego F. S. domagając się jego uchylenia i podnosząc, że postępowanie w sprawie nie zostało przeprowadzone starannie. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2107, t.j. ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, jedynie pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa. W przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2018 r., poz. 1302, t.j. ze zm. - w skrócie "p.p.s.a.") uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt. 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty, oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Natomiast stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Działając w zakreślonych wyżej ramach Sąd uznał, że skarga w niniejszej sprawie musiała odnieść skutek, bowiem zaskarżone postanowienie Kolegium narusza prawo. Odnosząc się w pierwszej kolejności do argumentacji Kolegium wskazać trzeba, że Sąd nie odmawia całkowicie racji organowi, jeżeli chodzi o kwestię uregulowań prawnych w zakresie przywrócenia terminu. Uwadze organu umyka jednak, że zarówno organy, jak i Sąd, rozpatrując sprawę muszą każdorazowo wziąć pod uwagę konkretne okoliczności danej sprawy. Zawodne bywa, bowiem formułowanie kategorycznych stanowisk wyrażonych na gruncie odmiennych stanów faktycznych. Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prowadzą też postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.) i powinny działać w sprawie wnikliwie (art. 12 k.p.a.). Zgodnie z art. 58 § 1 k.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Wg § 2 prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. W niniejszej sprawie zaskarżonym postanowieniem organ odwoławczy odmówił przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia od postanowienia organu I instancji odmawiającego wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia kwoty nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego za okres [...].07.2010 r. do dnia [...].05.2019 r. Podstawę prawną tej odmowy stanowił art. 58 k.p.a. i brak uprawdopodobnienia przez Skarżącego okoliczności świadczących o tym, że uchybienie terminu do wniesienia zażalenia nastąpiło bez jego winy. W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 58 § 1 i 2 k.p.a., w razie uchybienia terminu należy go przywrócić na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy i prośbę tę wniesie w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, jednocześnie dopełniając czynności, dla której określony był termin. Organ odwoławczy stwierdził, że jako okoliczność uzasadniającą przywrócenie terminu do złożenia zażalenia Skarżący wskazał , że "w okresie nieskonkretyzowanym – od doręczenia mu postanowienia do ok. [...] dni przed sporządzeniem wniosku o przywrócenie terminu – ze względu na pogorszenie samopoczucia w związku z niepełnosprawnością, nie mógł wnieść zażalenia w terminie". Kolegium nie wzywając Skarżącego do złożenia jakichkolwiek dodatkowych wyjaśnień uznało, że nie uprawdopodobnił on braku swojej winy w uchybieniu terminu i zadecydowało o odmowie przywrócenia tego terminu. W ocenie Sądu takie działanie Kolegium – w konkretnych okolicznościach, tej sprawy – naruszało zasady postępowania i to w stopniu mogącym mieć zasadniczy wpływ na wynik sprawy. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że dopełniwszy wszystkich pozostałych warunków przywrócenia terminu Skarżący składając zażalenie wniósł o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności, uzasadniając przyczyny uchybienia terminu. Uwadze Kolegium umknęło, że przy ocenie winy należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Pożądany tu jest kompromis polegający na tym, aby z jednej strony nie doprowadzić do pochopnego przywracania terminu z drugiej zaś, aby na skutek nadmiernej surowości nie zamknąć stronie drogi do obrony jej praw". (Kodeks postępowania cywilnego z komentarzem pod redakcją K. Piaseckiego, W. 1989 r., t. I, s. 275). Brak winy zainteresowany winien uprawdopodobnić, a nie udowodnić, co świadczy o odformalizowaniu i uproszczeniu postępowania i co ma być udogodnieniem dla zainteresowanego. Uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym, słabszym niż dowód, nie dającym pewności, lecz jedynie wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o danym fakcie. Uprawdopodobnienie prowadzi do uzasadnionego przypuszczenia, że zdarzenie rzeczywiście miało miejsce. Ustawodawca celowo w tym zakresie dopuszcza środek dowodowy mniej pewny, aby tym samym ułatwić zainteresowanemu przedstawienie swych racji. W praktyce często oczekiwania organów są zbyt wygórowane, gdyż oczekują przedstawienia konkretnych dowodów (zaświadczeń, zeznań świadków). Jest to wtedy przekroczenie wymogów ustawowych, gdyż uprawdopodobnienie oparte na dokumentach, czy też zeznaniach (oświadczenia) świadków, staje się udowodnieniem. Zakres uprawdopodobnienia, o którym mowa w art. 58 § 1 k.p.a., obejmuje zdarzenie (zdarzenia), które spowodowało brak winy po stronie zainteresowanego (por. wyrok NSA z [...] maja 1998 r., sygn. IV SA [...], Lex nr 45637). Kolegium uznało, że skoro w dniach [...] i [...] sierpnia 2019 r. Skarżący był w stanie umocować żonę oraz podpisać wniosek o przywrócenie terminu w innej sprawie, to również w niniejszej sprawie mógł on złożyć w terminie zażalenie korzystając z pomocy żony. Jak wynika z akt sprawy Skarżący postanowienie organu I instancji odebrał [...] sierpnia 2019 r. i – jak słusznie przyjęło Kolegium – z uwagi na błędne pouczenie termin do wniesienia zażalenia przez Skarżącego upływał z dniem [...] sierpnia 2019 r. Kolegium wskazało, że Skarżący w dniach [...] i [...] sierpnia 2019 r. podejmował konkretne, udokumentowane w aktach sprawy czynności. W żaden sposób nie podważa to jednak twierdzeń Skarżącego, że jeszcze w okresie otwartym do złożenia zażalenia od postanowienia z dnia [...] sierpnia 2019 r. wystąpiły również przeszkody, które uniemożliwiły mu wniesienie zażalenia w terminie (zarówno ustawowym: [...] sierpnia 2019 r.; jak i wynikającym z błędnego pouczenia: [...] sierpnia 2019 r.). Skarżący jest osobą starszą (ur. [...] r.) i niepełnosprawną (I grupa inwalidzka), która jak wynika z akt przy załatwianiu spraw urzędowych korzysta z pomocy żony. Już przez wzgląd na opisane okoliczności (wiek, niepełnosprawność, konieczność korzystania z pomocy innych osób) nie można całkowicie wykluczyć, że okresowo mogą występować zdarzenia wyłączające sprawne funkcjonowanie Skarżącego, i to nawet przy zachowaniu przez niego należytej staranności. Na takie "dodatkowe" i nieoczekiwane poważne kłopoty zdrowotne (zaniki świadomości) w okresie otwartym do wniesienia zażalenia powołał się Skarżący we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia. Te nieoczekiwane dolegliwości chorobowe jak wskazuje Skarżący ustąpiły długo po [...] i [...] sierpnia 2019 r. kiedy podejmował on czynności procesowe w innych sprawach (co zarzuca Skarżącemu organ), bo [...] dni przed złożeniem wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia (data wpływu do organu [...] września 2019 r.). Sytuacja Skarżącego, przynajmniej w części była znana Kolegium, które pomimo tej wiedzy, Skarżącego nie wezwało go do uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu do złożenia zażalenia. W ocenie Sądu, Kolegium naruszyło w ten sposób art. 7 i 8 k.p.a. pozbawiając w istocie Skarżącego możliwości uprawdopodobnienia (nie wykazania), że w okresie upływu terminu do wniesienia zażalenia wystąpiła niezależna od niego przeszkoda uniemożliwiająca mu dokonanie tej czynności. W świetle przedstawionych powyżej okoliczności doszło do istotnego uchybienia po stronie organu odwoławczego. Zgodnie bowiem z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Natomiast zgodnie z art. 77 §1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem norm procedury administracyjnej wynikających z przywołanych powyżej przepisów k.p.a. (art. 7, art. 8, art. 12, art. 77 § 1). Ponownie rozpoznając sprawę Kolegium, mając na uwadze powyższe rozważania uwzględni ocenę prawną zawartą w niniejszym wyroku i z jej uwzględnieniem ponownie rozpozna wniosek Skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia. Wobec powyższego uznając, że stwierdzone uchybienia mogły mieć wpływ na wynik sprawy, Sąd uchylił zaskarżone postanowienie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.