IV SA/Po 629/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędzia WSA Sebastian Michalski (spr.) Asesor sąd. WSA Jacek Rejman Protokolant sekr. sąd. Małgorzata Kusiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 marca 2025 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę w całości. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia 25 marca 2025 roku (znak: [...]) utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia 11 lutego 2025 roku (nr [...]), którą zmieniono decyzję z dnia 17 czerwca 2019 roku (nr [...]) w części dotyczącej wysokości zasiłku stałego przyznanego K. P. poprzez ustalenie, od 1 stycznia 2025 r., wysokości tego zasiłku na kwotę [...]zł miesięcznie. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności oraz wskazano, że wyrównanie zasiłku w kwocie [...]zł za miesiąc styczeń 2025 roku wypłacone będzie wraz zasiłkiem za miesiąc luty 2025 roku Analiza przekazanych akt administracyjnych ujawnia następujące okoliczności kontrolowanej sprawy. Burmistrz Miasta [...] decyzją z dnia 17 czerwca 2019 r. (znak: [...]) przyznał K. P. świadczenie z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego od dnia 1 czerwca 2019 roku w wysokości [...] zł miesięcznie wraz z ubezpieczeniem zdrowotnym na czas pobierania świadczenia. Wysokość świadczenia zamieniana była odrębnymi decyzjami. Ostatnia zmiana została dokonana decyzja z dnia 17 stycznia 2024 roku na kwotę [...]zł miesięcznie począwszy od 1 stycznia 2024 roku. Na mocy § 1 pkt 2 lit. d rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 lipca 2024 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. poz. 1044) od 1 stycznia 2025 roku maksymalna kwota zasiłku stałego została ustalona w wysokości 1.229 zł. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej [...], pismem z dnia 7 stycznia 2025 roku, podjął próbę zawiadomienia K. P. o konieczności przybycia do Ośrodka Pomocy Społecznej celem weryfikacji prawa do zasiłku stałego. Doręczyciel pomimo kilku prób nie zastał adresata w domu, a korespondencja przesłana za pośrednictwem operatora pocztowego została zwrócona do nadawcy. Aktualizacyjny wywiad środowiskowy na potrzeby zasiłku stałego został przeprowadzony w dniu 10 lutego 2025 roku. K. P. pozostaje bierny zawodowo. Nie posiada żadnych dochodów. Utrzymuje się ze świadczeń pomocy społecznej. Zamieszkuje wspólnie z bratem L. P. w mieszkaniu własnościowym o nieuregulowanym stanie prawnym, jednakże prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Nie płaci za czynsz i nie jest w stanie określić ile wynoszą zaległości. W oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy ustalono zasiłek stały w maksymalnej wysokości [...] zł. Strona skorzystała z prawa do odwołania i zażądała uzupełnienia decyzji wskazując, iż uzasadnienie decyzji nie zawiera "precyzyjnych wyjaśnień, żadnego czy też wyczerpującego wykazu wskazówek decydujących o jednoznacznej kwalifikacji samotnego gospodarowania jednoosobowego we wspólnie zajmowanym i użytkowanym jednym mieszkaniu". Odwołujący się zaznaczył ponadto, że już od 2019 roku organ miał pełną wiedzę o jego sytuacji rodzinno-majątkowej, a także wiedzę o terminach wejścia w życie zmian w prawie. W ocenie strony decyzja mogła być wydana bez przeszkód już wcześniej, a nieuzasadnione opóźnienie powinno skutkować nie tylko wypłatą wyrównania, ale też przyznaniem odsetek za zwłokę. SKO w [...], po rozpoznaniu sprawy na skutek odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne oraz ocenę prawną organu I instancji. Odwołującemu się wyjaśniono, że pracownik socjalny przed wydaniem decyzji miał obowiązek przeprowadzić aktualizację wywiadu, nawet jeżeli, jak twierdzi strona, jej sytuacja osobista, rodzinna i dochodowa była organowi znana z wcześniejszych postępowań. Forma pomocy w postaci zasiłku stałego, zgodnie z art. 37 ustawy o pomocy społecznej przysługuje: 1) pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; 2) pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. W świetle art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej zmiana decyzji w sprawie świadczeń pomocy społecznej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Stosownie zaś do art. 107 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej w przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy społecznej, aktualizację wywiadu środowiskowego sporządza się, mimo braku zmian danych, nie rzadziej niż co 6 miesięcy. K. P. skorzystał z prawa skargi do sądu administracyjnego. Skarżący wyjaśnił, że nie uzyskał satysfakcjonujących i pełnych odpowiedzi na wniesione dwutorowe zarzuty i zmuszony jest skorzystać ze skargi do sądu administracyjnego celem dokładniejszego i dogłębnego merytorycznego rozpoznania sprawy. Jednakże nie dopatruje się podstaw do dokonania zamiany, czy jakiegokolwiek uzupełnienia decyzji z uwagi na: - naruszenie prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, - naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji oraz wniosło o oddalenie skargi. Na rozprawie w dniu 4 grudnia 2025 roku pełnomocnik w osobie adwokata ustanowiony dla skarżącego w ramach prawa pomocy podtrzymał zarzuty i argumentację skargi oraz złożył wniosek o przyznanie wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu, która nie została opłacona nawet w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267). Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego aktualnego na dzień wydania zaskarżonego aktu. Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie - art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważności, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Natomiast zgodnie z art. 135 P.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Skarga okazała się nieuzasadniona. Sąd nie ujawnił podstaw do przyjęcia stanowiska, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego, czy naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć lub miało wpływ na wynika sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) P.p.s.a. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1283 z późn. zm.; dalej w skrócie "u.p.s.") obowiązujące na dzień wydania zaskarżonej decyzji. Stosownie do art. 37 ust. 1 pkt 1 u.p.s., zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Skarżący spełnia warunki do przyznania zasiłku stałego, ponieważ jest osobą pełnoletnią i ma orzeczony na stałe umiarkowany stopień niepełnosprawności, co w rozumieniu art. 6 pkt 1 u.p.s. oznacza całkowitą niezdolność do pracy. Od 1 stycznia 2025 r. wysokość zasiłku stałego, w przypadku osoby samotnie gospodarującej, ustala się zgodnie z art. 37 ust. 2 pkt 1 u.p.s. jako różnicę między kwotą stanowiącą 130% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 1229 zł miesięcznie. Skarżący – co ustalono w toku postępowania – a co nie było sporne, nie osiąga żadnych dochodów, a więc spełnia kryterium dochodowe do przyznania mu zasiłku stałego. Organy słusznie przyjęły, że od dnia 1 stycznia 2025 r., wobec braku jakichkolwiek dochód, skarżącemu przysługuje świadczenie w formie zasiłku stałego w maksymalnej kwocie [...]zł miesięcznie. Sąd nie ujawnił żadnych okoliczności pozwalających kwestionować ocenę, że skarżący jest osobą samotnie gospodarującą w rozumieniu art. 6 pkt 10 u.p.s., czyli osobą prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe. W tym miejscy wskazać należy, że skarżący wystąpił do tut. Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata. Na potrzeby uzyskania prawa pomocy wnioskodawca wyjaśnił, że zamieszkuje z braćmi w "mieszkaniu spółdzielczym z wyodrębnionym prawem własności" o powierzchni 73,4m˛, do którego przysługuje mu tytuł prawny (udział Ľ), ale nie posiada ani aktualnych informacji o stanie majątkowym, ani dostępu do zasobów majątkowych, pełnoletnich członków rodziny. Treść oświadczenia o sytuacji rodzinnej i majątkowej złożonego na potrzeby uzyskania prawa pomocy w całości koresponduje z treścią przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz ustaleniami faktycznymi przyjętym na potrzeby wydania zaskarżonych decyzji. Przyjmuje się, że wykładni przepisu art. 6 pkt 10 u.p.s. należy dokonywać z uwzględnieniem art. 6 pkt 14 u.p.s. oraz ustaleniem faktycznego związku, którego przejawem jest wspólne zamieszkiwanie i wspólne gospodarowanie (wyrok NSA z 13.06.2017 r., I OSK 156/17, LEX nr 2373683). Wspólne zamieszkiwanie polega na dzieleniu lokalu mieszkalnego w sposób pozwalający stwierdzić, że koncentruje się w nim aktywność życiowa osoby zamieszkującej. Wspólnie gospodarować oznacza zaś codzienne współdziałanie osób zmierzające do lepszego zaspokojenia ich potrzeb bytowych, w tym mieszkaniowych, żywnościowych i polegających na zapewnieniu dochodu stanowiącego źródło utrzymania (wyrok NSA z 28.11.2014 r., I OSK 1326/13, LEX nr 2007841). Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej w skrócie "K.p.a.") kodeks postępowania administracyjnego normuje postępowanie przed organami administracji publicznej w należących do właściwości tych organów sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych. Od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji (127 § 1 K.p.a.). Przed upływem terminu do wniesienia odwołania decyzja nie ulega wykonaniu (art. 130 § 1 K.p.a.). Decyzji, od której służy odwołanie, może być nadany rygor natychmiastowej wykonalności, gdy jest to niezbędne ze względu na ochronę zdrowia lub życia ludzkiego albo dla zabezpieczenia gospodarstwa narodowego przed ciężkimi stratami bądź też ze względu na inny interes społeczny lub wyjątkowo ważny interes strony (art. 108 § 1 K.p.a.). Przyznanie świadczeń z pomocy społecznej następuje w formie decyzji administracyjnej (art. 106 ust. 1 u.p.s.). Z przepisu wynika, że także w przypadku zasiłku stałego obowiązuje zasada, iż wydanie decyzji o przyznaniu świadczenia kreuje prawo do jego otrzymania oraz skorelowany z tym prawem obowiązek wypłaty świadczenia. Zatem logicznie rozumując nie może być mowy o opóźnieniu w wypłacie świadczenia jeszcze przed wydaniem aktu kreującego prawo do otrzymania takiego świadczenia. Decyzje w przedmiocie zasiłku stałego mają charakter decyzji związanych, co oznacza, że sposób rozstrzygnięcia nie został pozostawiony uznaniu organu pomocy społecznej, ale wynika z przepisów prawa. Ustawodawca uregulował zarówno warunki przyznania zasiłku stałego, termin jego przyznania i wypłaty (por. wyrok NSA z 19.02.2013 r., I OSK 1575/12, LEX nr 1356958; wyrok NSA z 7.02.2017 r., I OSK 1056/15, LEX nr 2254499). Zgodnie z treścią art. 6 K.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Jeśli chodzi o stosunki administracyjnoprawne, odsetki należą się wówczas, gdy konkretny przepis prawa tak stanowi lub odsyła w kwestiach nieuregulowanych w ustawie do stosowania w tym przedmiocie przepisów Kodeksu cywilnego. W ustawie o pomocy społecznej brak jest przepisu, który statuowałby prawo naliczenia odsetek od jakiegokolwiek świadczenia przyznawanego stronie (wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 10.05.2018 r., II SA/Go 166/18, LEX nr 2493170; wyrok WSA w Białymstoku z 18.05.2010 r., II SA/Bk 148/10, LEX nr 674019). Rozstrzygnięcie o przyznaniu skarżącemu zasiłku stałego w kwocie [...]zł począwszy od dnia 1 stycznia 2025 roku jest zgodne z prawem. W świetle art. 106 ust. 3 u.p.s. świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją, z zastrzeżeniem ust. 7-11. Zgodnie zaś z art. 106 ust. 5 u.p.s. decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla w przypadku zmiany przepisów prawa. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Opóźnienie przyznania świadczenia, tj. wydania decyzji ustalającej nową wysokość zasiłku stałego (11.02.2025 r.) względem daty wejścia w życie przepisów ustalających wysokość tego świadczenia na maksymalnym poziomie [...] zł (01.01.2025 r.) organy zgodnie z prawem rozpoznały jako okoliczność skutkującą koniecznością wyrównania świadczenia za styczeń 2025 roku. Niezgodne z prawem jest natomiast oczekiwanie, że wydanie rozstrzygnięcia o ustaleniu wysokości zasiłku stałego w kwocie [...]zł miesięcznie mogło zostać podjęte bez przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4 u.p.s.). W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się, mimo braku zmiany danych, nie rzadziej niż co 6 miesięcy (art. 107 ust. 4 u.p.s.). W świetle przepisu art. 106 ust. 4 u.p.s., rodzinny wywiad środowiskowy wraz z załączonymi do niego dokumentami stanowiącymi podstawę ustalenia sytuacji życiowej wnioskodawcy, jest obligatoryjnym elementem prowadzonego postępowania w sprawach z zakresu pomocy społecznej (wyrok NSA z 10.06.2025 r., I OSK 639/25, LEX nr 3898534). Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że skarga jest bezzasadna i na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi podlega oddaleniu.