IV SA/Po 633/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann (spr.) Sędziowie WSA Donata Starosta WSA Anna Jarosz Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Hołyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2015 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie prawa do świadczenia opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych 1. oddala skargę; 2. przyznaje adwokatowi D.G. od Skarbu Państwa (Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) wynagrodzenie w kwocie 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) podwyższone o kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych i 20/100) stanowiącą podatek od towarów i usług – łącznie 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych i 20/100) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej Decyzją z (...) r. nr (...) Burmistrz J. (dalej jako: "Burmistrz" lub "organ I instancji") – wskazując w podstawie prawnej na art. 2 ust. 1 pkt 2, art. 7 ust. 2 i 3, art. 54 ust. 1–4 i 7 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 z późn. zm.; dalej jako "ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej", w skrócie: "u.ś.o.z.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.; dalej w skrócie: "k.p.a."), a także zaznaczając, że czyni to po ponownym rozpatrzeniu wniosku z (...) r. w związku z decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z (...) r. nr (...)– odmówił A. W. (zwanemu dalej: "Wnioskodawcą" lub "Skarżącym") przyznania pomocy w formie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych z powodu występujących dysproporcji w wykazywanym dochodzie. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że z przeprowadzonej (...) r. aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz posiadanej dokumentacji wynika, że Wnioskodawca: (1) nie figuruje w ewidencji osób bezrobotnych w Powiatowym Urzędzie Pracy w J. i nie posiada statusu osoby bezrobotnej; (2) nie posiada stopnia niepełnosprawności, ani niezdolności do pracy (nie przedstawił żadnych zaświadczeń potwierdzających stan zdrowia oraz że choruje przewlekle i wymaga systematycznego leczenia); (3) zamieszkuje wspólnie z bratem P., lecz prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe; (4) posiada niewykorzystany majątek własny: ziemię przy ul. B. (...) w J. o powierzchni 0,5079 ha przeliczeniowych, której po nowelizacji ustawy o pomocy społecznej nie wlicza się do dochodu, ponieważ nie przekracza 1 ha przeliczeniowego, a także zabudowaną nieruchomość przy ul. S. (...) oraz przy ul. S. (...) w J; (5) nie wykazuje żadnego źródła dochodu, utrzymuje się, jak twierdzi, z pomocy znajomych, nie ujawnia pożyczkodawcy. Z dokumentacji znajdującej się w MGOPS J. wynika również, że w decyzjach: z (...) r. nr (...), z (...) r. nr (...) i z (...) r. nr (...) zaznaczono, iż przyznaje się Wnioskodawcy prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, aby mógł się leczyć i wystąpić do Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w celu ustalenia stopnia niepełnosprawności. Po przytoczeniu treści art. 54 ust. 3 u.ś.o.z. organ I instancji wskazał, że powodem odmowy udzielenia wnioskowanej pomocy była stwierdzona dysproporcja między dochodem Wnioskodawcy (wykazywanym brakiem dochodu), a sytuacją majątkową – o jakiej mowa w art. 12 u.p.s. – a ponadto możliwość Wnioskodawcy ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu, np. podjęcia pracy czy zarejestrowania w PUP jako osoba bezrobotna. Odwołanie od opisanej wyżej decyzji Burmistrza złożył Wnioskodawca, podnosząc, że nie zgadza z podjętym rozstrzygnięciem, oraz wyrażając niezadowolenie z działalności organu. Decyzją z (...) r. nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. (dalej jako: "SKO" lub "organ II instancji") "), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza. W uzasadnieniu wskazano, po przywołaniu treści art. 54 ust. 3 u.ś.o.z. oraz art. 12 i art. 11 ust. 2 u.p.s., że w piśmie z (...) r. Skarżący został wezwany, w trybie art. 50 k.p.a., do uzupełnienia dokumentacji potwierdzającej jego sytuację materialną i zdrowotną. Powyższe wezwanie zawierało pouczenie, że nieusunięcie braków formalnych w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania spowoduje odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia. Z wywiadu środowiskowego wynika, że Skarżący nie pracuje i utrzymuje się z pożyczonych pieniędzy; jednak nie wskazuje konkretnych osób. Twierdzi, że wymaga wizyt u endokrynologa i neurologa, jednak, pomimo odebrania ww. wezwań, nie uzupełnił dokumentacji. Zdaniem SKO, organ I instancji "podjął wszelkie możliwe sposoby, którymi dysponował, by w pełni zebrać materiał dowodowy w celu ustalenia sytuacji zdrowotnej i materialnej Pana W.", strona jednak uniemożliwiła pełne zbadanie i wyjaśnienie stanu faktycznego. Pomoc społeczna, jak zaznaczył organ II instancji, ma na celu umożliwienie osobom potrzebującym przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Bierna bądź wyłącznie roszczeniowa postawa wnioskodawcy może spowodować odmowę przyznania świadczenia. W konkluzji SKO stwierdziło, że nie została spełnione przesłanka z art. 54 ust. 3 pkt 4 u.ś.o.z., gdyż organ I instancji stwierdził okoliczność z art. 12 u.p.s. Z ww. decyzją SKO nie zgodził się A. W., który złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wyrażając swoje niezadowolenie ze "stronniczej i łamiącej polskie prawo" działalności organu pomocowego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 26 listopada 2015 r. pełnomocnik Skarżącego, adwokat D. G., podtrzymała w całości skargę, a ponadto w jej uzupełnieniu zarzuciła naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, na czym polegała stwierdzona dysproporcja pomiędzy majątkiem Skarżącego a jego dochodami oraz brak współdziałania Skarżącego z organem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.; dalej w skrócie: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Przedmiotem kontroli Sądu w tak zakreślonych granicach kognicji była w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym decyzja w przedmiocie odmowy przyznania pomocy w formie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Skontrolowawszy zaskarżoną decyzję Sąd nie stwierdził przy jej wydaniu naruszeń prawa, które w świetle art. 145 § 1 p.p.s.a. skutkowałyby koniecznością uchylenia albo stwierdzenia nieważności tego aktu, względnie stwierdzenia jego wydania z naruszeniem prawa. W szczególności, w ocenie Sądu, organy administracji w niezbędnym zakresie zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy potrzebny do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i na tej podstawie dokonały prawidłowych ustaleń co do okoliczności faktycznych istotnych dla jej rozstrzygnięcia. Ustalenia te Sąd w pełni podziela i czyni integralną częścią swoich ustaleń oraz podstawą faktyczną dalszych rozważań. Nie oznacza to wszakże, iż zapadłe w sprawie decyzje były całkowicie wolne od wad, lecz że dostrzeżone przez Sąd uchybienia (o których niżej) nie mogły mieć, nawet tylko potencjalnie, istotnego wpływu na wynik sprawy. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Zgodnie z art. 2 ust 1 pkt 1 tej ustawy prawo do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych na zasadach określonych w ustawie mają osoby objęte powszechnym, obowiązkowym i dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym ("ubezpieczeni"), a w myśl jej art. 2 ust. 1 pkt 2 – inne niż ubezpieczeni osoby posiadające obywatelstwo polskie i posiadające miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, które spełniają kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ustawy o pomocy społecznej, co do których nie stwierdzono okoliczności, o której mowa w art. 12 u.p.s. [tj. "dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości"], na zasadach i w zakresie określonych dla ubezpieczonych. Stosownie do treści art. 97 ust. 3 pkt 3 u.ś.o.z. finansowanie świadczeń opieki zdrowotnej udzielanych świadczeniobiorcom innym niż ubezpieczeni, spełniającym kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 u.p.s., co do których nie stwierdzono okoliczności, o której mowa w art. 12 u.p.s., należy do zakresu działania Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej jako "Fundusz"). Przy czym według art. 108 ust. 1 pkt 1 u.ś.o.z. koszty świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych na terenie danego województwa ww. świadczeniobiorcy innemu niż ubezpieczony, finansuje oddział wojewódzki Funduszu świadczeniodawcy, mającemu siedzibę na terenie województwa, z którym zawarto umowę o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej. Prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych musi być potwierdzone stosownym dokumentem. W przypadku świadczeniobiorcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 u.ś.o.z., dokumentem tym jest decyzja wójta (burmistrza, prezydenta) gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania owego świadczeniobiorcy, potwierdzająca to prawo (art. 54 ust. 1 u.ś.o.z.). Zasadniczo taka decyzja podejmowana jest na wniosek świadczeniobiorcy (art. 54 ust. 4 in principio u.ś.o.z.). Stanowi ona dokument, na podstawie którego oddział wojewódzki Funduszu finansuje koszty udzielonej opieki zdrowotnej, co wynika z przywołanych wyżej art. 108 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 54 ust. 1 u.ś.o.z. Omawiana decyzja wójta (burmistrza, prezydenta) potwierdzająca prawo do świadczeń opieki zdrowotnej świadczeniobiorcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 u.ś.o.z., ma – jak wynika już samego brzmienia art. 54 ust. 1 u.ś.o.z. (decyzja "potwierdzająca") – charakter deklaratoryjny. W myśl art. 54 ust. 3 u.ś.o.z., decyzję tę wydaje się po: 1) przedłożeniu przez świadczeniobiorcę, dokumentów potwierdzających zamieszkiwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz (lit. a) posiadanie obywatelstwa polskiego (lub posiadanie statusu uchodźcy, lub objęcie ochroną uzupełniającą, lub posiadanie zezwolenia na pobyt czasowy udzielonego w związku z okolicznością, o której mowa w art. 159 ust. 1 pkt 1 lit. c lub d ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach); 2) przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego; 3) stwierdzeniu spełniania kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 u.p.s. 4) stwierdzeniu braku okoliczności, o której mowa w art. 12 u.p.s., w wyniku przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w pkt 2. Cytowany przepis jednoznacznie wskazuje, jakie przesłanki muszą być przez osobę nie-ubezpieczoną spełnione, aby mogła ona uzyskać potwierdzenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej. Treść tego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że właściwy organ, niezależnie od jego indywidualnej woli lub przekonania, przy podejmowaniu decyzji w trybie art. 54 u.ś.o.z, ma obowiązek ustalić, czy wnioskodawca spełnia warunki w przepisie tym określone, i jedynie w przypadku odpowiedzi pozytywnej, wydać decyzję potwierdzającą prawo do świadczeń. Należy podkreślić, że organy orzekające w tym przedmiocie nie działają na zasadzie tzw. uznania administracyjnego, lecz analizowana decyzja ma charakter tzw. decyzji związanej. Spośród przesłanek wyliczonych w przepisie art. 54 ust. 3 u.ś.o.z., w rozpoznawanej sprawie kluczowe znaczenie ma wymóg zawarty w jego pkt 4 u.ś.o.z. – mówiący o stwierdzeniu braku okoliczności, o której mowa w art. 12 u.p.s. – gdyż istota sporu ogniskuje się właśnie wokół tego, czy w odniesieniu do Skarżącego można mówić o wskazanej w art. 12 u.p.s.: "dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe", która to okoliczność umożliwia odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia. Jako przykłady takiej szczególnej sytuacji majątkowej, uzasadniającej odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia, ustawodawca wymienił w art. 12 u.p.s.: "posiadanie znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości". Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że organy obu instancji zasadnie przyjęły, iż w przypadku Skarżącego zachodzi dysproporcja między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe. Wbrew zastrzeżeniom podnoszonym przez pełnomocnika Skarżącego, fakt wystąpienia takich dysproporcji został w dostatecznym stopniu wykazany przez orzekające w sprawie organy, przede wszystkim przez organ I instancji. W uzasadnieniu decyzji tego organu wskazano bowiem, że, z jednej strony, Skarżący wykazuje dochód 0 zł i twierdzi, iż żyje z pożyczek od znajomych (odmawia przy tym ujawnienia osoby pożyczkodawcy / pożyczkodawców), a z drugiej strony – jest właścicielem ziemi o powierzchni 0,5079 ha przeliczeniowych, a także nieruchomości zabudowanych domami: przy ul. S. (...) o powierzchni 0,0885 ha oraz przy ul. S. (...) o powierzchni 0,0913 ha. Z danych zawartych w wywiadzie środowiskowym wynika ponadto, że na działce przy ul. B. (...) Skarżący ma zasadzoną wierzbę energetyczną, przy czym nie wyjawia, skąd pozyskał środki na to przedsięwzięcie, a zarazem twierdzi, iż nie osiąga z tego tytułu żadnych dochodów. Sam fakt, iż Skarżący nie wykorzystuje własnych ww. zasobów – mimo że, jak z powyższego wynika, obiektywnie ma taką możliwość – Skarżący tłumaczy tym, iż "pozostawia posiadany majątek dla potomnych"; choć zarazem informuje, iż jest bezdzietny (k. 16 akt adm. I inst.). Mając wszystko to na uwadze Sąd uznał, że w świetle dyspozycji art. 12 u.p.s. w zw. z art. 54 ust. 1 pkt 4 u.ś.o.z. organ I instancji miał podstawy ku temu, aby odmówić Skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia w postaci potwierdzenia prawa do świadczeń z opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. W konsekwencji prawidłowo organ II instancji utrzymał to rozstrzygnięcie w mocy. Odnosząc się zaś do zarzutów pełnomocnika Skarżącego dotyczących naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. należy stwierdzić, że wprawdzie uzasadnienia zaskarżonych decyzji rzeczywiście nie były w pełni wolne od usterek – zwłaszcza błędem było oparcie się przez organ II instancji dodatkowo także na przesłance "braku współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym" z art. 11 ust. 2 u.p.s., która akurat w rozpatrywanej tu kategorii spraw nie znajduje zastosowania – to jednak stwierdzone niedociągnięcia nie były na tyle istotne, iżby mogły wywrzeć istotny wpływ na wynik sprawy. Uzasadnienia tych decyzji w dostatecznym stopniu ujawniają motywy zapadłych rozstrzygnięć i w powiązaniu z materiałem zgromadzonym w aktach sprawy pozwalają stwierdzić ich prawidłowość. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił (pkt 1 sentencji wyroku). O przyznaniu pełnomocnikowi Skarżącego wynagrodzenia tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, w łącznej wysokości 295,20 zł (pkt 2 sentencji wyroku), Sąd orzekł na podstawie art. 150 p.p.s.a. w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461 z późn. zm.).