IV SA/Po 637/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Świerczak Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska (spr.) Sędzia WSA Wojciech Rowiński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 05 listopada 2025 r. sprawy ze skargi K. Z. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 maja 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania uwierzytelnionej kopii akt oddala skargę w całości. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], działając z upoważnienia Burmistrza Gminy [...], postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2025 roku (znak: [...], [...]), na podstawie art. 73 § 2 i art. 74 § 2 oraz art. 124 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572) odmówił K. Z. wydania uwierzytelnionej kopii akt spraw prowadzonych przez Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] od dnia 26 marca 2025 r. do dnia wydania postanowienia. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że K. Z. (dalej jako: skarżący) w dniach 11 lutego 2025 r. i 10 marca 2025 r. zwrócił się w treści odwołania o wydanie uwierzytelnionej kopii akt dotychczasowej pomocy. Organ I instancji wyjaśnił, że skarżący wnioski tej treści składał już uprzednio wielokrotnie, co stanowiło podstawę wydania w dniu 25 marca 2025 r. postanowienia odmawiającego wydania uwierzytelnionej kopii akt w sprawach prowadzonych przez ten organ w. okresie od dnia złożenia pierwszego wniosku o udzielenie pomocy społecznej tj. od dnia 2 października 2017 r. do dnia 25 marca 2025 r. Wobec powyższego - zdaniem I instancji - wskazane na wstępie wnioski skarżącego mogą dotyczyć okresu wydania kopii akt sporządzonych od dnia 26 marca 2025 r. i w tym zakresie zostały przez organ rozpatrzone. Następnie organ I instancji zwrócił się do skarżącego z prośbą o wskazanie w terminie 7 dni od dnia odebrania pisma, ważnego interesu strony, dla którego akta miałyby być udostępnione. Skarżący nie podał żadnych okoliczności wskazujących na ważny interes w uzyskaniu uwierzytelnionej kopii akt sprawy administracyjnej. Na powyższe postanowienie zażalenie złożył skarżący. Strona zażądała uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz wydania kopii akt sprawy ze stosownym zaświadczeniem, a ponadto wypłacenia odszkodowania w kwocie 2.000 złotych oraz zadośćuczynienia za doznane krzywdy w kwocie 250.000 złotych. W uzasadnieniu zgłoszonych żądań podano, że uczciwość i transparentność strony są ważnym interesem oraz interesem publicznym. Kierownik OPS w [...] odmawia wydania kopii akt sprawy, bo w ten sposób ukrywa fakt popełnienia wielu przestępstw, w tym fałszerstw dokumentów publicznych na szkodę strony i interesu publicznego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia 22 maja 2025 r., znak: [...], utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W ocenie Kolegium argumentacja przedstawiona przez stronę nie dowodzi zaistnienia ważnego interesu w pozyskaniu uwierzytelnionych odpisów żądanych dokumentów. Organ wskazał, że we wniosku z dnia 10 lutego 2025 r. (zawartym w odwołaniu) strona wskazała na swoją trudną sytuację finansową, zaś w zażaleniu podniosła, że kierownik OSP odmawiając wydania akt sprawy - ukrywa fakt popełnienia przez siebie wielu przestępstw, w tym fałszerstw dokumentów publicznych na szkodę skarżącego i interesu publicznego. Kolegium wyjaśniło, że potrzeba (chęć) posiadania uwierzytelnionych odpisów dokumentów zgromadzonych w aktach spraw, czy też chęć weryfikacji z zebranymi przez siebie dowodowymi, nie stanowi o ważnym interesie. Ocena prawidłowości wydanych decyzji w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy finansowej dokonywana jest w toku postępowania odwoławczego. Odnosząc się do treści zażalenia organ odwoławczy wskazał, że "na każdym, kto dowiedział się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu ciąży obowiązek zawiadomienia o tym prokuratora lub Policji (art. 304 § 1 Kodeksu postępowania karnego)". K. Z., pismem z dnia 10 czerwca 2025 r., skorzystał z prawa skargi do sądu administracyjnego. Skarżący zażądał: 1. przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu oraz zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, 2. uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości, 3. zasądzenia odszkodowania w kwocie 500.000 złotych za znęcanie się w celu doprowadzenia do przedwczesnej śmierci, 4. wezwania do udziału prokuratora, 5. nakazania Burmistrzowi Gminy [...], aby w terminie 7 dni ujawnił Sądowi oraz stronom sporu kto i za co otrzymał nagrody pieniężne w ciągu ostatnich 10 lat, 6. przeprowadzenia dowodów z pism zawnioskowanych w skardze, odwołaniu i ponagleniu oraz spisu przetrzymywanych spraw i zarządzenia prokuratury, 7. przeprowadzenie dowodów z odpisu spraw przetrzymywanych przez Kolegium. W uzasadnieniu zgłoszonych żądań skarżący przedstawił swoją sytuację materialną, zdrowotną i rodzinną. Ponadto zarzucił pracownikom Ośrodka Pomocy Społeczne w [...] dokonywanie fałszerstw na dokumentach oraz zbiorach dokumentów, a także utrudnianie i uniemożliwianie mu zapoznania się z aktami sprawy. Skarżący wyjaśnił przy tym, że nie może zapoznać się z aktami sprawy, bo nie zna terminów, a z uwagi na swój stan psychiczny oraz fizyczny, w tym brak koncentracji i brak zdolności nie ma możliwości wykonania dokumentacji fotograficznej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie oraz podtrzymało stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm., zwanej dalej jako: p.p.s.a.). W myśl tej regulacji, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Rozstrzyganie "w granicach sprawy" oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Sąd związany jest granicami przedmiotu zaskarżenia, którym jest konkretny akt lub czynność, kwestionowana przez uprawniony podmiot (wyrok WSA w Olsztynie z 8.07.2025 r., II SA/Ol 945/24, LEX nr 3895495). Nadto, Sąd uwzględnia przepis art. 133 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy, przez które rozumieć należy akta administracyjne, ale i sądowe sprawy. Organy obu instancji prawidłowo ustaliły też stan faktyczny, który Sąd rozpoznający niniejszą sprawę przyjmuje jako podstawę dla swoich rozważań prawnych. Przedmiotem zaskarżenia (oceny legalności) w niniejszej sprawie jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 maja 2025 r., znak: [...], utrzymujące w mocy postanowienie Burmistrza Gminy [...] z dnia 10 kwietnia 2025 roku (znak: [...], [...]) o odmowie wydania uwierzytelnionej kopii akt sprawy administracyjnej, które zostało wydane na podstawie art. 73 § 2 i art. 74 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej w skrócie "K.p.a."). W ocenie Sądu, w świetle akt sprawy brak jest podstaw do przyjęcia, że kwestionowane skargą postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa w postaci błędnej wykładni przepisów art. 73 § 1-2 K.p.a. oraz art. 74 § 2 K.p.a. Prawo dostępu do akt sprawy w postępowaniu administracyjnym może przybierać postać dwóch odrębnych uprawnień. Pierwsze zostało uregulowane w art. 73 § 1 K.p.a., zgodnie z którym strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Stronie służy prawo zaznajomienia się ze wszystkimi materiałami, które znalazły się w aktach sprawy, niezależnie od tego, czy zostały zaliczone do dowodów służących rozstrzygnięciu sprawy, czy też nie mają takiego charakteru. Prawo to przysługuje stronie także po zakończeniu postępowania. Uprawnienie do zaznajomienia się z aktami sprawy oraz samodzielnego utrwalenia zawartych tam treści na własny użytek nie wymaga przy tym spełnienia przez stronę żadnych warunków, a organ nie może co do zasady ograniczać dostępu do akt. Uprawnienie innego rodzaju zostało ustanowione w art. 73 § 2 K.p.a., przewidującym, że strona ma także prawo żądania uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony. Powyższe uprawnienie dotyczy szczególnej formy dostępu do akt sprawy. W tym ostatnim przypadku na stronie spoczywa obowiązek wykazania "ważnego interesu" w uzyskaniu uwierzytelnionych dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych. Należy podkreślić, że podstawową formą uzyskiwania kopii lub odpisów z akt sprawy administracyjnej jest ich samodzielne wykonywanie przez stronę postępowania (art. 73 § 1 K.p.a.), natomiast wydanie stronie uwierzytelnionych odpisów lub uwierzytelnionych kopii z akt sprawy ma charakter wyjątkowy, przy czym realizacja tego uprawnienia uzależniona jest od legitymowania się przez stronę ważnym interesem. Jak słusznie wskazuje organ odwoławczy pojęcie "ważny interes strony", o którym mowa w art. 73 § 2 K.p.a., jest pojęciem nieostrym, co zobowiązuje organ rozpatrujący podanie wniesione na podstawie powołanego przepisu, by dokonał oceny, czy w danej sprawie, ze względu na okoliczności prowadzonego postępowania lub potrzeby strony, została spełniona przesłanka "ważnego interesu strony". Nie ulega przy tym wątpliwości, że to na wnioskującej stronie spoczywa obowiązek wykazania, że jej żądanie jest uzasadnione ważnym interesem. Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania prawidłowości ustaleń faktycznych przyjętych przez organy administracji publicznej na potrzeby wydania zaskarżonych postanowień. Analiza treści dokumentów włączonych do akt administracyjnych nakazuje przyjmować, że istotne okoliczności kontrolowanej sprawy pozostają pomiędzy stronami bezsporne. Niewątpliwie w dniu 11 lutego 2025 r. skarżący skierował do organu żądanie wydania mu kopii akt spraw poświadczonych za zgodność z oryginałem i kolejno ponumerowanych. Skarżone organy prawidłowo uznały, że w treści wniosku zawarte zostało żądanie wydania uwierzytelnionej kopii akt sprawy w rozumieniu art. 73 § 2 K.p.a. Analiza argumentacji skarżącego, którą zawarł on w uzasadnieniu wniosku, w uzasadnieniu zażalenia, a także w treści skargi, doprowadziła Sąd do przekonania, że skarżone organy prawidłowo rozpoznały podstawy uzasadniające żądanie, jako jedynie chęć posiadania takiej uwierzytelnionej kopii akt sprawy, która to potrzeba powodowana/motywowana jest toczącym się postępowaniem odwoławczym, subiektywnym przekonaniem skarżącego o fałszowaniu dokumentów, stanem zdrowia skarżącego oraz brakiem umiejętności wykonania dokumentacji fotograficznej. Sąd nie ujawnił podstaw do przyjęcia stanowiska o błędnym zastosowaniu prawa, tj. przepisów art. 73 § 2 w związku z art. 74 § 2 K.p.a. W ocenie Sądu organy trafnie uznały, że argumentacja powołana przez skarżącego nie uzasadniała przyjęcia stanowiska o zaistnieniu po stronie skarżącego ważnego interesu w pozyskaniu uwierzytelnionej kopii akt sprawy. Nadto, wezwanie skarżącego z 17 lutego 2025 r. do wykazania ważnego interesu sprawy, dla którego uwierzytelnione akta miałyby zostać udostępnione, pozostało bez odpowiedzi. Wezwanie zwierało zakreślony 7-dniowy termin do jego wykonania oraz pouczenie o skutkach niewywiązania się z niego w postaci odmowy wydania uwierzytelnionych kopii akt. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że Skarżący odebrał powyższe wezwanie i nie udzielił na nie żadnej odpowiedzi (k. 11-12 akt adm. I inst.). Jak przyjmuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, uzasadnianie istnienia ważnego interesu strony tylko koniecznością posiadania uwierzytelnionych odpisów poszczególnych dokumentów z akt administracyjnych, czy to dla potrzeb prowadzonego postępowania w sprawie, czy to w celu wykorzystania ich w innych postępowaniach prawnych, jest niewystarczające. Sama potrzeba (chęć) posiadania uwierzytelnionych odpisów dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, czy też chęć ich weryfikacji z zebranymi przez siebie dowodami, nie stanowi o ważnym interesie. Gdyby zamiarem ustawodawcy było uzależnienie uprawnienia strony do żądania uwierzytelnienia odpisów lub kopii dokumentów lub wydania uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy od samej potrzeby ich posiadania przez stronę, to zbędne byłoby ustalenie dodatkowego wymogu uzasadnienia przez stronę, że ma "ważny interes" w ich uzyskaniu. W takim przypadku wystarczającym rozwiązaniem byłoby ustanowienie w art. 73 § 2 K.p.a. samego uprawnienia strony do posiadania uwierzytelnionych odpisów lub kopii dokumentów, bez wprowadzania jakichkolwiek ograniczeń w możliwości ich żądania (wyrok NSA z 12.12.2024 r., II OSK 800/22, LEX nr 3854950; wyrok WSA w Poznaniu z 06.08.2025 r., sygn. akt: IV SA/Po 776/24, dostępne: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA"). Sąd orzekający w niniejszej sprawie w całości podziela stanowisko zaprezentowane w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2018 roku o sygn. akt I OPS 1/18, że w ramach udostępnienia akt stronie na podstawie art. 73 § 1 K.p.a. mieści się sporządzenie przez organ, w sposób wynikający z jego możliwości technicznych i organizacyjnych, na wniosek strony, kopii dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy. Odnosząc powyższe do okoliczności niniejszej sprawy końcowo wyjaśnić należy, że motywy powoływane przez skarżącego we wniosku i zażaleniu nie stanowią o zaistnieniu ważnego interesu w rozumieniu art. 73 § 2 K.p.a., czyli podstawy do pozyskania uwierzytelnionej kopii akt sprawy, ale skarżący może nadal wystąpić o wydanie mu kserokopii dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy na podstawie art. 73 § 1 K.p.a. Mając powyższe na uwadze, Sąd podzielił w całości ocenę sprawy dokonaną przez organy I i II instancji, które odpowiadają prawu, zatem skargę oddalił w całości na podstawie art. 151 P.p.s.a.