IV SA/Po 64/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: starszy referendarz sądowy Damian Mataczyński po rozpoznaniu w dniu 25 października 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2015r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia 1. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego, 2. umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Sygn. akt IV SA/Po [...] UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 15 września 2016r. oddalił skargę D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2015r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego. Po wydaniu przez Sąd wyroku, Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego, w którym podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Opisując swój stan majątkowy skarżący ujawnił mieszkanie o powierzchni [...] m2. oraz oszczędności w kwocie [...]zł. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca wskazał, że od 2014r. jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Wnioskodawca wskazał również, że oczekuje na wynik postępowania apelacyjnego prowadzonego przez Sąd Okręgowy w P. w sprawie niezdolności do pracy. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie ujawniając żadnych dochodów wskazał, że opłaca koszty utrzymania mieszkania, opłaty za media i koszty leczenia, nie podając wysokości tych wydatków. Mając powyższe na uwadze, pismem z dnia 5 października 2016r. (doręczonym w dniu 14 października 2016r. – k. 41 akt) wezwano wnioskodawcę do przedłożenia spisu posiadanych rachunków bankowych oraz przedłożenia wyciągów bankowych dokumentujących operacje finansowe wykonane na posiadanych rachunkach bankowych za wskazany okres, podania informacji czy posiada pojazdy podlegające obowiązkowi rejestracji (jeżeli tak należało podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa), wskazania kwotowego kosztów miesięcznego utrzymania z rozbiciem na poszczególne wydatki, podania czy korzysta z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie, podania czy jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny (jeśli tak, to należało przedłożyć stosowne zaświadczenie z właściwego powiatowego urzędu pracy ze wskazaniem ewentualnego okresu pobierania zasiłku, oraz wskazania źródeł utrzymania ( w przypadku korzystania z pomocy materialnej innych osób, to należało ujawnić przez kogo i w jakim zakresie skarżący jest utrzymywany, tj. kto zapewnia mu żywność, mieszkanie, odzież). W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca w piśmie z dnia 18 października 2016r. wyjaśnił, że nie posiada rachunków bankowych, ani pojazdów mechanicznych. Skarżący wyjaśnił również, że nie korzysta z żadnej formy opieki społecznej, nie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako bezrobotny. Wnioskodawca wyjaśnił również, iż w wyżywieniu pomaga mu jego matka a jego jedynym źródłem utrzymania była odprawa zakładowa z przed dwóch lat, która się jednak skończyła. Zacząć należy od tego, że zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016r., poz. 718 – dalej P.p.s.a.), obowiązek uiszczenia kosztów sądowych nie ciąży na stronie skarżącej działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach m.in. z zakresu pomocy i opieki społecznej. Uwzględniając fakt, iż przedmiotowa skarga dotyczy decyzji w przedmiocie zasiłku celowego, stwierdzić należy, że skarżący korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych tj. zwolnienia z obowiązku wnoszenia zarówno opłat sądowych jak i ponoszenia wydatków. Wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych uznać za bezprzedmiotowy, co oznacza, iż wydanie orzeczenia w tym zakresie jest zbędne. Na podstawie art. 249 a P.p.s.a. orzeczono więc jak pkt 2 sentencji postanowienia. Bezprzedmiotowość wniosku o zwolnienie od kosztów pozostaje bez wpływu na drugie z żądań skarżącego a mianowicie ustanowienie radcy prawnego. Zgodnie bowiem z aktualnymi poglądami doktryny sąd nie jest związany żądaniem strony zawartym we wniosku o przyznanie pomocy byleby tylko nie wyszedł ponad żądanie strony (por. komentarz J.P Tarno do art. 246 w : Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004). Logiczną konsekwencją przedstawionego stanu rzecz jest więc, że w sytuacji gdy strona domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, można przyznać jej to prawo w zakresie częściowym obejmującym tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 §3 in fine P.p.s.a.). Oczywiście pod warunkiem, uprzedniego złożenia oświadczenia, którym strona wykaże, że nie jest wstanie ponieść opłat za jego czynności w postępowaniu przed sądami administracyjnymi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt. 2 P.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest bowiem wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 §1 pkt. 2 P.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Ponadto należy podkreślić, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest także formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż skarżący nie wykazał w wiarygodny sposób swej sytuacji finansowej, w tym w szczególności źródła utrzymania. W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie ujawnił bowiem żadnego dochodu, wskazując jedynie na swe bezrobocie i posiadane oszczędności w kwocie [...]zł. Skarżący zadeklarował jednak ponoszenie z własnych środków wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania, opłatami za media i leczeniem. Kwot tychże wydatków wnioskodawca nie ujawnił pomimo stosowanego wezwania. Dalej należy wskazać, iż jak wynika z wyjaśnień skarżącego utrzymywał się on do tej pory wyłącznie z odprawy z zakładu pracy, która już się wyczerpała, a wyżywienie zapewnia mu matka. W świetle przedłożonych informacji, w tym informacji znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy trudno jednak uznać, aby powyższe wyjaśnienia były wiarygodne. Ze znajdującego się w aktach administracyjnych oświadczenia wnioskodawcy z dnia 20 maja 2015r., wynika bowiem, że w dniu 30 września 2014r. uzyskał on odprawę od byłego pracodawcy w kwocie [...]zł., z której na dzień złożenia oświadczenia przed organem administracyjnym pozostała kwota [...]zł. Nie kwestionując faktu uzyskania odprawy w kwocie i terminie wskazanym przez skarżącego w trakcie postępowania administracyjnego, przy braku jakichkolwiek dochodów i deklarowaniu utrzymywania się wyłącznie z tejże odprawy, oraz jednoczesnym ponoszeniu bieżących wydatków w tym kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania, opłatami za media i leczeniem, na które wskazano we wniosku o przyznanie prawa pomocy, trudno przyjąć, aby możliwym było zachowanie tej kwoty oszczędności w okresie pomiędzy 20 maja 2015r. a złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy w dniu 27 września 2016r. Zgodnie bowiem z oświadczeniem wnioskodawcy wyżywanie zapewnia mu matka. Nie wiadomym jest więc źródło opłacania pozostałych kosztów utrzymania takich jak zakup środków czystości, odzieży, obuwia, czy tez stałych opłat, których ponoszenie skarżący zadeklarował we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Doświadczenie życiowe wskazuje, że zaspokajanie codziennych potrzeb życiowych wymaga posiadania najskromniejszych choćby środków finansowych, uzyskiwanych z własnej działalności gospodarczej, stosunku pracy czy też choćby ze środków pomocy społecznej. Tymczasem z oświadczenia skarżącego wynika, że jest on ich zupełnie pozbawiony, co w świetle zasad doświadczenia życiowego budzi wątpliwości orzekającego. Mając powyższe na uwadze, stwierdziwszy że wnioskodawca nie wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku wiarygodnego wykazania występowania w sprawie okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy, na podstawie art. 258 §1 i § 2 pkt 7, art. 245 §1 i §3, art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a., postanowiono jak w pkt 1 sentencji postanowienia.