IV SA/Po 652/15
WyrokWSA w Poznaniu2015-12-02
Skład orzekający: Józef Maleszewski, Izabela Bąk-Marciniak, Maciej Busz
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Prezydent Miasta może zatwierdzić projekt budowlany i udzielić pozwolenia na budowę instalacji do odzysku odpadów biodegradowalnych, jeśli w projekcie budowlanym dokonano zmian w stosunku do decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, a te zmiany nie zostały poddane ponownej ocenie oddziaływania na środowisko?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, ponieważ organ nie zbadał wystarczająco dokładnie zgodności projektu budowlanego z decyzją o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, w szczególności w zakresie wysokości hali technologicznej. Sąd uznał, że pozostałe zarzuty Prokuratora dotyczące niezgodności projektu z decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach nie znalazły potwierdzenia, gdyż zmiany w projekcie nie wpłynęły na zwiększenie negatywnego oddziaływania inwestycji na środowisko.Stan faktyczny
Prokurator Okręgowy w P. zaskarżył decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] stycznia 2015 r. zatwierdzającą projekt budowlany i udzielającą pozwolenia na budowę instalacji do odzysku odpadów biodegradowalnych. Prokurator zarzucił naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, wskazując na niezgodność projektu budowlanego z decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach oraz brak ponownej oceny oddziaływania inwestycji na środowisko, mimo dokonanych zmian w projekcie. Inwestor złożył wniosek o pozwolenie na budowę instalacji, a Prezydent Miasta wydał decyzję zatwierdzającą projekt i udzielającą pozwolenia.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił zaskarżoną decyzję.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędziowie WSA Izabela Bąk-Marciniak (spr.) WSA Maciej Busz Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 listopada 2015 r. sprawy ze skargi Prokuratora Okręgowego w P. na decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę uchyla zaskarżoną decyzję
Z.spółka z o.o. w P. dnia [...] października 2014r. złożył do Prezydenta Miasta P. wniosek o pozwolenie na budowę instalacji do odzysku odpadów biodegradowalnych zlokalizowanej w P. przy ul. M., działki nr [...], [...] ark.... obr. M..
Decyzją Nr [...] z dnia [...] stycznia 2015r. Prezydent Miasta P.zatwierdził projekt budowlany i udzielił pozwolenia na budowę instalacji do odzysku odpadów biodegradowalnych zlokalizowanej w P. przy ul. M., działki nr [...], [...] ark.... obr. M..
Skargę na powyższą decyzje do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł Prokurator Okręgowy w P. zarzucając zaskarżonej decyzji:
- naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy- tj. art.7, art.77 §1, art.80 k.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, wyczerpującego zebrania dowodów i rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, pomimo powzięcia wiadomości o niezgodności projektu budowlanego z decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach;
- naruszenie przepisu postępowania, -tj. art.107 § 3 k.p.a. poprzez brak dogłębnej analizy okoliczności sprawy, brak szczegółowych ustaleń faktycznych i uzasadnienia w zakresie stwierdzonych zmian i niezgodności projektu budowlanego z decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach, a w szczególności ustalenia dlaczego odstąpiono od przeprowadzenia ponownej oceny oddziaływania inwestycji na środowisko w sytuacji gdy dokonano zmian w projekcie budowlanym;
- naruszenie prawa materialnego tj. art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 3 października 2008r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz.U.2013.1235) poprzez nie zwrócenie się do właściwego organu o przeprowadzenie ponownej oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, mimo. że z uwagi na dokonane w projekcie zmiany w stosunku do wymagań określonych w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, konieczne było przeprowadzenie oceny oddziaływania inwestycji na środowisko -co miało wpływ na wynik sprawy;
- naruszenie prawa materialnego tj. art 35 ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U.2013.1409) poprzez przeprowadzenie niewystarczającej analizy i oceny zgodności projektu budowlanego z wymaganiami ochrony środowiska oraz z decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach - co miało wpływ na wynik sprawy i skutkowało zatwierdzeniem projektu i wydaniem decyzji o pozwoleniu na budowę instalacji do odzysku odpadów, mimo istotnych zmian projektu budowlanego wskazujących na możliwość innego zakresu oddziaływania inwestycji na środowisko.
Wskazując na powyższe Prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu skargi Prokurator wskazał, że w piśmie z dnia [...] grudnia 2014r., w odpowiedzi na wezwanie organu, inwestor udzielił wyjaśnień i wskazał m.in. zmiany w projekcie budowlanym. Prokurator zwrócił uwagę, iż inwestor wyjaśnił, że hala technologiczna, która zgodnie z kartą informacyjną przedsięwzięcia i decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach miała mieć powierzchnię [...] m2 - w projekcie ma powierzchnię [...]m2. Nadto wyjaśniono, m.in., że w projekcie w sposób odmienny wykonano komory fermentacyjne wykonywane w technologii na mokro i wskazano na zmienione rozwiązania w module odwadniania odpadów po stabilizacji beztlenowej . Zmieniono także ilość obiektów stabilizacji tlenowej (z 8 tuneli na 7 tuneli).
W ocenie skarżącego te okoliczności nie zostały w żaden sposób zweryfikowane przez organ, poza uzyskaniem informacji od inwestora. Prokurator podkreślił, że zmiany w zakresie specjalistycznych rozwiązań budowy komory fermentacyjnej, modułu odwadniania odpadów po stabilizacji beztlenowej, a nadto zmniejszenie powierzchni hali technologicznej w tak dużym zakresie w stosunku do założeń określonych w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, nie zostały poddane rozważaniom pod kątem ich oddziaływania na środowisko.
Powyższe prowadzi do wniosku, iż organ naruszył przepisy postępowania administracyjnego (7, art.77 §1, art.80 k.p.a. ).
Następnie Prokurator wskazał, iż obecnie zatwierdzony projekt budowlany zawiera rozbieżności i zmiany w stosunku do karty informacyjnej przedsięwzięcia, a nie zostały one zweryfikowane przez organ w toku postępowania o pozwolenie budowlane wskazanej inwestycji. Nie została także wdrożona procedura w kierunku przeprowadzenia ponownej oceny oddziaływania na środowisko zgodnie z art. 88 ust.l pkt 2 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko.
Prokurator zaznaczył, że dostrzeżone rozbieżności w projekcie budowlanym zarówno w kwestii rozwiązań technicznych jak i technologicznych stanowią właśnie taką zmianę "wymagań ochrony środowiska' i w sprawie tej powinna być przeprowadzona ocena oddziaływania na środowisko w myśl art.88 ust.1 pkt 2 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko. Zmniejszenie powierzchni hali technologicznej w projekcie wpływa na wielkość i usytuowanie istotnych elementów przedmiotowej instalacji, które miały być według decyzji środowiskowej umiejscowione w środku hali, w zamkniętej przestrzeni , a w projekcie zaplanowane są na zewnątrz hali. Wskazuje się w załącznikach do decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach- charakterystyce przedsięwzięcia i karcie informacyjnej, że " funkcjonowanie instalacji nie będzie powodowało jakiegokolwiek negatywnego oddziaływania na środowisko, wręcz przeciwnie przyczyni się do jego ochrony" oraz, że "odpady po stabilizacji tlenowej ładowarką przerzucane będą na plac dojrzewania kompostu ( miejsce wewnątrz hali)". Przyczyną wpływającą na odstąpienie od oceny oddziaływania na środowisko było m.in. wskazane w karcie informacyjnej przedsięwzięcia: zamknięcie głównych procesów w halach, hermetyzacja procesu technologicznego , gromadzenie odpadów w halach. Prokurator wyjaśnił, iż w sytuacji gdy powierzchnia tej hali została w projekcie tak drastycznie zmniejszona, nadto przy jednoczesnym wskazaniu np. że jednym z obiektów jest plac dojrzewania kompostu - wiata kompostu, uznać należy, że dokonane zmiany będą wpływać na środowisko i nie zostały zachowane wymagania zgodne z decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach.
Prokurator zwrócił również uwagę, iż w zaskarżonej decyzji organ stwierdził, że projekt budowlany jest zgodny z wymaganymi przepisami, decyzjami, opiniami i uznał, że spełniono warunki do wydania pozwolenia budowlanego. Brak jest w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji informacji wskazującej na przeprowadzenie czynności wyjaśniających i weryfikujących w zakresie zmian dokonanych w projekcie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz o zawieszenie postępowanie na podstawie art.97 § 1 pkt 4 kpa.
W uzasadnieniu pisma organ podniósł, że zdaniem Prokuratora różnice między opisem instalacji w decyzji środowiskowej i projekcie budowlanym powinny skutkować powołaniem przez organ biegłego, który oceniłby wyjaśnienia inwestora z dnia [...] grudnia 2014 r. i zgodność instalacji z wymogami określonymi w decyzji środowiskowej. Brak powołania biegłego, ma stanowić o naruszeniu art. 7, art. 77 i art. 80 Kpa.
Organ zwrócił uwagę, że Prezydent Miasta P. jest organem właściwym zarówno do wydawania decyzji środowiskowych, jak i pozwoleń na budowę. W związku z powyższym Prezydent Miasta P. jest organem wyspecjalizowanym w wydawaniu decyzji środowiskowych i pozwoleń na budowę. Oznacza to, że w Urzędzie Miasta P. zatrudnia się personel z odpowiednim wykształceniem i doświadczeniem (np. technicznym, inżynierskim), który potrafi przeanalizować i rozstrzygnąć kwestie podnoszone przez Prokuratora. Wskazane przez Prokuratora zagadnienia nie wymagają szczególnych specjalistycznych wiadomości, których nie posiadałby absolwent wyższej uczelni technicznej lub rolniczej.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 88 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko organ podniósł, że ustawodawca wprowadził podział przedsięwzięć na wymagające w toku postępowania o wydanie decyzji środowiskowej przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko (zawsze lub wskutek wydania przez organ postanowienia w trybie art. 63 ust. 1 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko) oraz przedsięwzięcia nie wymagające takiej oceny. Ta druga grupa należy do inwestycji mniej inwazyjnych dla środowiska, co skutkuje również mniejszymi wymaganiami formalnymi. Na gruncie ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko zauważalne jest to przede wszystkim poprzez porównanie art. 82 oraz art. 84, określające zawartość decyzji wydanej po przeprowadzeniu oceny i wydawanej bez oceny. Nie jest więc przypadkiem, że ustawodawca wprowadził szczególne uprawnienia organów wydających pozwolenia na budowę (lub decyzje określone w art. 72 ust. 1 pkt. 10, 14 i 18) dotyczące przeprowadzania ponownej oceny wyłącznie odnośnie przedsięwzięć, dla których przeprowadzono już ocenę oddziaływania na środowisko. Odnośnie przedsięwzięć nie wymagających oceny, jako stanowiących znacznie mniejszą ingerencję w środowisko, powyższy przepis nie ma zastosowania.
Dalej organ wskazał, że w instalacji będą przetwarzane odpady ulegające biodegradacji. Podstawowym parametrem istotnym w kontekście wymogów ochrony środowiska jest przepustowość tej instalacji, która została określona na tym samym poziomie zarówno w decyzji środowiskowej, jak i w projekcie budowlanym (ok. [...] Mg/rok). Organ podkreślił, że instalacja opiera się na prostych, biologicznych procesach (fermentacja i kompostowanie). Nie będą stosowane procesy termiczne lub chemiczne, które wiązałyby się z obligatoryjną oceną oddziaływania na środowisko. I jest to o tyle istotne, gdyż zarzuty zawarte w skardze traktują o szczegółowych kwestiach, wskazując, że w projekcie budowlanym doszło do zasadniczych zmian w stosunku do decyzji środowiskowej. Instalacja natomiast cały czas opiera się na zasadach i technologiach będących przedmiotem wcześniejszego postępowania o wydanie decyzji środowiskowej.
Przechodząc do szczegółowych zarzutów skargi organ zauważył, redukcja ilości tuneli z [...] do [...] z pewnością nie stanowi o niezgodności projektu z decyzją środowiskową. W karcie informacyjnej (str. 3) wyraźnie zaznaczono: "wstępnie zaplanowano pracę 8 tuneli o łącznej powierzchni około [...] m2." Określenie więc ilości tuneli na etapie przygotowywania wniosku było orientacyjne, a inwestor przewidywał możliwość modyfikacji tej ilości na etapie sporządzania projektu i dokładnego bilansowania procesów technologicznych. Taki wniosek został oceniony przez organy uczestniczące w wydawaniu decyzji środowiskowej (Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska, SANEPID), a załączenie karty informacyjnej w aktualnym brzmieniu do decyzji środowiskowej stanowiło o zaaprobowaniu podejścia inwestora do kwestii ilości tuneli. Prokurator dążąc do uchylenia decyzji ostatecznej nie podjął nawet próby wykazania, jakie negatywne skutki dla ochrony środowiska miałaby mieć redukcja tuneli do [...]sztuk. Organ dodał, że powierzchnia zaprojektowanych tuneli wynosi [...] m2, jest więc zgodna z powierzchnia przyjętą w decyzji środowiskowej.
Dalej organ podał, iż z pisma inwestora z dnia [...] grudnia 2014 r., z którego treści Prokurator wyprowadza wniosek o zmianie rozwiązania w module odwadniania odpadów po stabilizacji beztlenowej, nie wynikają żadne zmiany w tym module. Będzie on działał w taki sam sposób, jak przyjęto w decyzji środowiskowej. Wymienienie w decyzji środowiskowej poszczególnych urządzeń modułu (prasy, wirówki, zbiorników) ma na celu opisanie tego, co dzieje się w module, że z odpadów po zakończeniu stabilizacji beztlenowej należy odprowadzić nadmiar wody, tak aby mogły być przetransportowane na plac dojrzewania kompostu, z równoczesną możliwością zawrócenia wody procesowej do komory oraz wykorzystania nawozu płynnego. Wszystkie te funkcje spełnia projekt budowlany. Jest przy tym kwestią całkowicie drugorzędną, czy w procesie odwodnienia zostaną wykorzystane wszystkie urządzenia wymienione w decyzji środowiskowej, czy też niektóre zostaną pominięte. Jeżeli skład odpadów wywożonych z komory fermentacyjnej jest taki, że nie będzie potrzebne stosowanie wirówki (w celu oddzielenia wody od frakcji stałej), bo woda odcieknie w sposób grawitacyjny, jej wbudowywanie tylko dlatego, że taką możliwość przewidziano w karcie informacyjnej, byłoby nieracjonalne.
Podobnie przedstawia się kwestia powierzchni hali. Ten parametr należy interpretować w sposób funkcjonalny. Hala wybudowana jest po to, aby określone procesy odbywały się w pomieszczeniu zamkniętym. Nie jest przy tym prawdą, że w projekcie budowlanym w sposób niezgodny z decyzją środowiskową "wyprowadzono" poza halę proces dojrzewania kompostu. Na str. [...] karty informacyjnej wyraźnie przewidziano budowę "wiaty do stabilizacji tlenowej frakcji suchej pofermentacyjnej, konfekcjonowania i magazynowania kompostu". Powyższe było przedmiotem dodatkowej korespondencji z Regionalnym Dyrektorem Ochrony Środowiska, który podniósł tę kwestię. W piśmie z dnia [...] kwietnia 2010 r. inwestor wyjaśnił, że "Procesy opisane w karcie informacyjnej przedsięwzięcia będą prowadzone w obiektach zamkniętych. Dojrzewanie, magazynowanie i konfekcjonowanie kompostu odbywać się będzie pod wiatą, która posiadać będzie posadzkę betonową z odwodnieniem liniowym." Należy przy tym wyjaśnić, że konieczność prowadzenia określonych procesów w pomieszczeniu zamkniętym z uwagi na uciążliwości zapachowe dotyczy fazy fermentacji i kompostowania, w trakcie których powstają odory. Te fazy w całości przebiegają w hali. Ponieważ faza dojrzewania kompostu nie wiąże się z takimi uciążliwościami, nie ma potrzeby przetrzymywania dojrzewającego kompostu w hali. Stąd też już na etapie postępowania środowiskowego przyjęto, że będzie to miało miejsce pod wiatą, a nie w hali. Zadaszenie (wiata) jest konieczne, aby chronić kompost przed opadami atmosferycznymi, nie ma natomiast żadnej potrzeby, aby w tym celu budować kolejny budynek. Wszystko to wyraźne wynika z decyzji środowiskowej, która wraz z wnioskiem o zatwierdzenie projektu budowlanego i wydanie pozwolenia na budowę jest częścią składową akt postępowania przed Prezydentem Miasta P..
Powierzchnia hali określona w karcie informacyjnej jest również wartością orientacyjną ("około" - str. 2 karty). Jeżeli wszystkie procesy, które zgodnie z decyzją środowiskową miały odbywać się w hali, udało się zmieścić na przestrzeni, dla której wystarczająca jest hala o powierzchni [...] m2 oczywiście nieracjonalne byłoby budowanie hali o powierzchni [...] m2. Istotą instalacji nie jest hala, stąd też nie ma znaczenia, jaka jest jej powierzchnia. Na etapie postępowania środowiskowego przyjęto w tym zakresie wartości maksymalne, aby decyzja środowiskowa dawała projektantowi pewną swobodę, jeżeli miałoby się okazać, że zaprojektowanie urządzeń wymaga aż tak dużej przestrzeni. W ocenie organu zarzut Prokuratora byłby zasadny, gdyby równocześnie wykazano, że na etapie projektowania procesy, które miały zachodzić w hali, zostały zaplanowane poza halą. Nic takiego jednak nie miało miejsca, a zarzuty Prokuratora dotyczące wiaty na dojrzewanie kompostu nie znajdują potwierdzenia w aktach sprawy środowiskowej.
Na rozprawie w dniu 25 listopada 2015r. pełnomocnik uczestnika postępowania Z.spółka z o.o. w P. wniósł o oddalenie skargi, podkreślając, że inwestor jest spółką komunalną, a inwestycja wynosi 62 min złotych, z czego 55 mln stanowi kwota dofinansowana z środków unijnych i dotacji. W związku z czym inwestor zobowiązany jest do rozliczenia się z uzyskanych pieniędzy. Przy czym stan zaawansowania inwestycji wynosi 95-97% i ma zostać ukończona do końca 2015r w związku z czym inwestor miał zamiar wystąpić z wnioskiem o pozwolenie na użytkowanie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.– dalej "Ppsa") polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 Ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja organu I instancji zatwierdzająca projekt budowlany i udzielającej pozwolenia na budowę. Należy zauważyć, że skarga został złożona przez Prokuratora Okręgowego w P., który zgodnie z art. 52 § 1 Ppsa może ją wywieść bez wyczerpania środków zaskarżenia.
Przed rozpoznaniem niniejszej sprawy w pierwszej kolejności odnieść należy się do wniosku organu o zawieszenie postępowania. Uzasadniając wniosek o zawieszenie postępowania organ wskazał, że przed sądem toczy się postępowanie w sprawie ze skarg na decyzję Wojewody Wielkopolskiego umarzającą postępowanie odwoławcze.
W ocenie organu decyzja Wojewody jest decyzją o znaczeniu merytorycznym, dotyczącym istoty sprawy w aspekcie ustalenia kręgu stron (podmiotów - adresatów) decyzji Prezydenta Miasta. Gdyby tut. Sąd rozstrzygając skargi na ww. decyzję Wojewody uznał rację skarżących, to mogłoby to skutkować uchyleniem decyzji umarzającej postępowanie odwoławcze. Organ wskazał dalej, iż powyższe powodowałoby powstanie sytuacji, w której zaskarżona decyzja utraciłaby przymiot decyzji ostatecznej i sprawa z odwołań winna być merytorycznie rozpatrzona w postępowaniu odwoławczym przez Wojewodę. Dla niniejszego postępowania oznaczałoby to, iż skarga Prokuratora jest przedwczesna, a nawet, że nie odnosi się do decyzji ostatecznej. Organ zwrócił uwagę, iż istotne jest również, że postanowieniem z dnia [...] maja 2015 r. Wojewoda W. zawiesił z urzędu postępowania administracyjne w sprawie wznowionego postępowania co do decyzji Wojewody z dnia [...] marca 2015 r. o umorzeniu postępowania odwoławczego. Uzasadniając to postanowienie Wojewoda napisał, iż "ujawniły się" odwołania kolejnych podmiotów od decyzji Prezydenta Miasta. W związku z tym Wojewoda wznowił postępowanie na podst. art. 145 § 1 pkt. 4 Kpa.
Odnosząc się do powyższego wskazać należy, iż zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego, przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
W orzecznictwie podkreśla się, że powołany przepis ma zastosowanie wówczas, gdy sąd orzekający nie jest władny samodzielnie rozstrzygnąć zagadnienia wstępnego, jakie wyłoniło się lub powstało w toku postępowania sądowego. Zatem rozstrzygnięcie tego zagadnienia musi być istotne z punktu widzenia realizacji celu postępowania sądowoadministracyjnego oraz powinno mieć bezpośredni wpływ na wynik tego postępowania. Zawieszenie postępowania powinno być również uzasadnione ze względów celowości, sprawiedliwości, jak i ekonomiki procesowej. Powyższe okoliczności sąd podejmujący rozstrzygnięcie na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 cytowanej ustawy powinien oceniać w kontekście konieczności rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, co ma niebagatelne znaczenie w świetle konstytucyjnego nakazu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) rozpoznawania spraw bez zbędnej zwłoki oraz wynikającej z art. 7 cytowanej ustawy zasady szybkości postępowania sądowoadministracyjnego (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2008 r., sygn. akt II FPS 4/08, postanowienie NSA z dnia 01 października 2014 r., sygn. akt I OSK 949/13, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl).
Dokonując powyższej oceny w niniejszej sprawie nie można uznać, że rozstrzygnięcie kwestii czy wnoszącym odwołanie przysługuje faktycznie, czy też nie przymiot postępowania ma wpływ na decyzję będącą przedmiotem niniejszego postępowania. W sytuacji oddalenia skargi na decyzję Wojewody Wielkopolskiego Sąd w niniejszej sprawie zobowiązany będzie do rozpoznania sprawy w jej całokształcie. Powyższego obowiązku nie zmieni uchylenie decyzji Wojewody. Również w razie uznania przez Sąd, iż określonym osobom wbrew stanowisku organu odwoławczego przysługiwał przymiot strony nie zmieni obowiązku Sądu rozpoznania sprawy w jej całokształcie. Zatem wynik postępowania w sprawie zarejestrowanej pod sygn. IV SA/Po 307/15 nie ma wpływu na wynik niniejszego postępowania.
Mając więc na uwadze zasady celowości i szybkości postępowania uznać należało, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki z art. 125 Ppsa uzasadniające zawieszenie postępowania, dlatego też postanowieniem z dnia [...] listopada 2015r. wydanym na rozprawie Sąd oddalił wniosek organu.
Przechodząc do meritum sprawy wskazać należy, iż materialnoprawną podstawę kontrolowanego aktu stanowią przepisy Prawa budowlanego, a wśród nich przepis art. 32 ust. 4 pkt 1 i 2 tej ustawy. Zgodnie z jego treścią, w brzmieniu z dnia wydawania przez organ II instancji decyzji pozwolenie na budowę może być wydane wyłącznie temu, kto złożył wniosek w tej sprawie w okresie ważności decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, jeżeli jest ona wymagana zgodnie z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz złożył oświadczenie, pod rygorem odpowiedzialności karnej, o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane.
Z kolei w przepisie art. 33 ust. 2 Prawa budowlanego ustawodawca sprecyzował, iż do wniosku o pozwolenie na budowę należy dołączyć m.in.: cztery egzemplarze projektu budowlanego wraz z opiniami, uzgodnieniami, pozwoleniami i innymi dokumentami wymaganymi przepisami szczególnymi oraz zaświadczeniem, o którym mowa w art. 12 ust. 7, aktualnym na dzień opracowania projektu; nie dotyczy to uzgodnienia i opiniowania przeprowadzanego w ramach oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko albo oceny oddziaływania przedsięwzięcia na obszar Natura 2000; oświadczenie o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane; decyzję o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, jeżeli jest ona wymagana zgodnie z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym.
Przed wydaniem decyzji o pozwoleniu na budowę lub odrębnej decyzji o zatwierdzeniu projektu budowlanego właściwy organ sprawdza:
1) zgodność projektu budowlanego z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego albo decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu w przypadku braku miejscowego planu, a także wymaganiami ochrony środowiska, w szczególności określonymi w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, o której mowa w art. 71 ust. 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko;
2) zgodność projektu zagospodarowania działki lub terenu z przepisami, w tym techniczno-budowlanymi;
3) kompletność projektu budowlanego i posiadanie wymaganych opinii, uzgodnień, pozwoleń i sprawdzeń oraz informacji dotyczącej bezpieczeństwa i ochrony zdrowia, o której mowa w art. 20 ust. 1 pkt 1b, a także zaświadczenia, o którym mowa w art. 12 ust. 7;
4) wykonanie - w przypadku obowiązku sprawdzenia projektu, o którym mowa w art. 20 ust. 2, także sprawdzenie projektu - przez osobę posiadającą wymagane uprawnienia budowlane i legitymującą się aktualnym na dzień opracowania projektu - lub jego sprawdzenia - zaświadczeniem, o którym mowa w art. 12 ust. 7.
Ponadto podkreślić należy, iż zgodnie z art. 35 ust. 4 w razie spełnienia wymagań określonych w ust. 1 oraz w art. 32 ust. 4 Prawa budowlanego, właściwy organ nie może odmówić wydania decyzji o pozwoleniu na budowę.
W orzecznictwie wskazuje się, iż użyty zwrot "organ nie może odmówić wydania decyzji o pozwoleniu na budowę" oznacza, że organ administracji architektoniczno - budowlanej, w razie spełnienia tych przesłanek, jest związany powyższymi przepisami i ma obowiązek podjąć rozstrzygnięcie zgodne z żądaniem wnioskodawcy. Dopiero brak którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 32 Prawa budowlanego uniemożliwia podjęcie decyzji o pozwoleniu na budowę.
Zauważyć należy, iż przy ocenie przedłożonego projektu budowlanego organ nie ma prawa badać go pod kątek oczekiwań obywateli. Warunkiem uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę jest złożenie kompletnej dokumentacji projektowej wraz z oświadczeniem o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, stosownymi opiniami, uzgodnieniami i pozwoleniami, która następnie podlega ocenie właściwego organu architektoniczno-budowlanego pod kątem zgodności projektowanego zamierzenia inwestycyjnego z planem zagospodarowania przestrzennego lub w przypadku jego braku z wymogami określonymi w decyzji o warunkach zabudowy oraz z przepisami techniczno-budowlanymi. Pozytywne ustalenia w tym zakresie obligują organ do wydania decyzji o pozwoleniu na budowę.
W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie analiza akt sprawy pod kątem przywołanych uregulowań nie pozostawia wątpliwości, iż wymagania formalne, określone w cytowanych przepisach - niezbędne do wydania pozwolenia na budowę - zostały przez inwestora spełnione, co nie jest kwestionowane również przez skarżącego.
W pierwszej kolejności wskazać należy, iż wnioskodawca do wniosku załączył wszelkie wymagane dokumenty takie jak cztery egzemplarze projektu budowlanego oraz oświadczenie o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, oraz ostateczną decyzję o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego i decyzję o środowiskowych uwarunkowań stwierdzająca brak potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko.
Również przedłożony projekt budowlany nie budzi zastrzeżeń w świetle art. 34 ust. 3 Prawa budowlanego. W tym miejscu wskazać należy, że zakres uprawnień kontrolnych organu administracji architektoniczno-budowlanej określony został w art. 35 ust. 1 Prawa budowlanego. Tylko w zakresie określonym w tym przepisie, w przypadku stwierdzenia naruszeń, organ administracji może podjąć działania korygujące. Organy administracji nie badają prawidłowości przyjętych w projekcie budowlanym rozwiązań, jeżeli nie dotyczą zakresu wynikającego z ww. przepisu. Wyjaśniono, że za prawidłowość sporządzenia projektu budowlanego, w tym również przyjęte w projekcie rozwiązania, odpowiada projektant i jeżeli istnieje wymóg jego sprawdzenia, również sprawdzający. Zgodnie z art. 20 ust. 4 Prawa budowlanego projektant, a także sprawdzający, do projektu budowlanego winni dołączyć oświadczenie o jego sporządzeniu zgodnie z obowiązującymi przepisami oraz zasadami wiedzy technicznej. W niniejszej sprawie oświadczenia te zostały złożone (strona 46 projektu budowlanego). Zgodnie z wymogami Prawa budowlanego, osoby projektujące i sprawdzające winny się legitymować stosownymi uprawnieniami i przynależnością do właściwej izby samorządu zawodowego. Jak wynika z akt sprawy osoby te spełniają ww. wymogi. Wszyscy projektanci i sprawdzający w dacie wykonania poszczególnych części projektu budowlanego posiadali ważne zaświadczenia wydane przez izbę o wpisie na listę członków właściwej izby samorządu zawodowego (strony 47-68 projektu budowlanego).
Dokonując analizy postanowień decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego zauważyć należy, iż zgodnie z powyższą decyzją:
1. powierzchnia zabudowy:
– hala technologiczna – maksymalnie[...] m2,
- trafostacja – maksymalnie [...]m2,
- wiata – maksymalnie [...] m2
2. wysokość obiektów
- hala technologiczna – maksymalnie do dwóch kondygnacji nadziemnych, maksymalnie [...] m od poziomu terenu do całkowitej wysokości budynku w części z pomieszczeniami socjalnymi, pozostała część hali – [...] kondygnacja nadziemna, maksymalnie [...] m od poziomu terenu do najwyższego punktu dachu,
- wiata – [...]kondygnacja o wysokości do 6 m,
- pochodnia do spalania biogazu maksymalnie 6 m,
- maszt – maksymalnie [...] m
Natomiast zgodnie z przedłożonym i zatwierdzonym projektem budowlanym
1. powierzchnia zabudowy:
- hala technologiczna [...] m2
- trafostacja [...] m2
- wiata – [...] m2
2. wysokość obiektów:
- hala technologiczna – maksymalnie [...]m
- trafostacja – [...] m
- wiata – [...] m
W tym miejscu wskazać należy, iż wątpliwości Sądu budzi wysokość hali technologicznej. Zgodnie z załączoną do projektu budowlanego decyzją o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego maksymalna wysokość hali technologicznej miała wynosić maksymalnie [...] m od poziomu terenu do całkowitej wysokości budynku w części z pomieszczeniami socjalnymi. Natomiast w pozostałej część hali wysokość miała nie przekraczać [...] m od poziomu terenu do najwyższego punktu dachu.
Natomiast z projektu budowlanego wynika, iż cała hala przyjęcia i czasowego magazynowania, nie tylko nad częścią socjalną ma mieć wysokość około [...] m. Powyższe najlepiej uwidocznione jest na przekroju [...], na którym uwidoczniona jest przestrzeń socjalna. Z powyższego przekroju wynika, że nie tylko nad przestrzenia socjalną wysokość budynku wynosi [...] m, przy dopuszczalnych [...] m.
Z powyższych względów obowiązkiem organu jest ponowne zbadanie zgodności projektu budowlanego z decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego.
Odnosząc się natomiast do zgodności projektu budowlanego z decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach wskazać należy, iż Sąd nie stwierdził niezgodności projektu budowlanego z tą decyzją, a przede wszystkim z charakterystyką planowanego przedsięwzięcia.
Z charakterystyki wynika, iż powierzchnia przeznaczona pod planowane przedsięwzięcie wyniesie ok. [...] m2 z czego
1. hala o powierzchni [...] m2,
2. wiata do magazynowania i konfekcjonowania kompostu o powierzchni ok. [...] m2 wyposażona w sito do doczyszczenia kompostu, workownica do pakowania i ładowarka;
3. stacja transformatorowa służąca do połączenia instalacji z zewnętrzną siecią elektroenergetyczną i odprowadzania nadwyżki wytważanej energii elektrycznej;
4. place i drogi o ogólnej powierzchni ok. [...] m2 - dostosowane do planowanego zagospodarowania terenu;
5. pas zieleni izolacyjnej o powierzchni ok. [...] m2.
Natomiast jak wynika z projektu budowlanego hala ma wynosić [...] m2, wiata kompostu [...] m2, stacja transformatorowa [...] m2, place i drogi ok[...] m2.
Zatem w tym zakresie projekt budowlany jest zgodny z decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację inwestycji. W tym miejscu odnieść należy się do zarzutów skargi wskazujących na niezgodność powierzchni hali. Zgodnie z charakterystyką przedsięwzięcia (załącznik do decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach) przewidziano halę o pow. [...] m2, a w decyzji wystąpiono o pow. [...] m2. W ocenie składu orzekającego powyższe odstępstwo nie stanowi o sprzeczności projektu budowlanego z decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach realizacji inwestycji. W ocenie Sądu zmniejszenie wyłącznie powierzchni zabudowy, przy realizacji pozostałych postanowień decyzji, nie może być traktowane jako sprzeczność.
Prokurator w uzasadnieniu skargi podniósł, że zmniejszenie powierzchni hali technologicznej w projekcie wpływa na wielkość i usytuowanie istotnych elementów przedmiotowej instalacji, które miały być według decyzji środowiskowej umiejscowione w środku hali, w zamkniętej przestrzeni , a w projekcie zaplanowane są na zewnątrz hali. Prokurator podkreślił, że w załącznikach do decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach wskazano, iż " funkcjonowanie instalacji nie będzie powodowało jakiegokolwiek negatywnego oddziaływania na środowisko, wręcz przeciwnie przyczyni się do jego ochrony" oraz, że "odpady po stabilizacji tlenowej ładowarką przerzucane będą na plac dojrzewania kompostu ( miejsce wewnątrz hali)". Przyczyną wpływającą na odstąpienie od oceny oddziaływania na środowisko było m.in. wskazane w karcie informacyjnej przedsięwzięcia: zamknięcie głównych procesów w halach, hermetyzacja procesu technologicznego, gromadzenie odpadów w halach. W ocenie Prokuratora w sytuacji gdy powierzchnia tej hali została w projekcie tak drastycznie zmniejszona, nadto przy jednoczesnym wskazaniu np. że jednym z obiektów jest plac dojrzewania kompostu - wiata kompostu, uznać należy, że dokonane zmiany będą wpływać na środowisko i nie zostały zachowane wymagania zgodne z decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach.
Odnosząc się do powyższego wskazać należy, iż wiata do magazynowania i konfekcjonowania kompostu były przewidziane w karcie informacyjnej przedsięwzięcia. Z karty informacyjnej w żadnym stopniu nie wynika aby plac dojrzewania kompostu znajdował się wewnątrz hali technologicznej. W karcie wyraźnie wskazano, że w skład hali wchodzić będą
- moduł wstępnego przygotowania wsadu - dostarczone transportem odpady biodegradowalne;
- zbiornik poziomy stabilizacji beztlenowej o powierzchni ok. [...] m2, w którym będą zachodzić procesy fermentacji suchej,
- moduł odwadniania odpadów po stabilizacji beztlenowej,
- obiekty stabilizacji tlenowej,
- moduł oczyszczania powietrza podprocesowego - instalacja do: zbierania powietrza, system oczyszczania w płuczce, urządzenia techniczne, wentylatorownia, biofiltry,
- instalacja biogazu - moduł kontrolno-pomiarowy, instalacja odsiarczania biogazu, zbiornik biogazu, osuszacz biogazu, pochodnia biogazu, ssawo-dmuchawa biogazu, dwa zespoły prądotwórcze o łącznej mocy [...] kWe.
- zbiornik na nawóz płynny.
W ocenie sądu w projekcie budowlanym zgodnie z karta przewidziano odpowiednie i wszystkie wskazane wyżej moduły technologiczne, a zmianie uległa jedynie powierzchnia zabudowy hali.
Z powyższych względów nie można uznać, iż w tym zakresie zachodzi sprzeczność między projektem budowlanym a wydana decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację inwestycji.
Powyższe odnieść również należy do kwestii zmniejszenia ilości obiektów stabilizacji tlenowej z [...] na [...] tuneli. Zauważyć należy, na co słusznie zwrócił uwagę organ, iż w karcie informacyjnej (str. 3) wyraźnie zaznaczono: "Wstępnie zaplanowano pracę [...] tuneli o łącznej powierzchni około [...] m2. Zapewni to stabilizację odpadów w ilości około [...]Mg na 2 tygodnie". Zatem zgodzić należy się z organem, iż określenie ilości tuneli na etapie przygotowywania wniosku o decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach było orientacyjne. Ponadto należy mieść na uwadze, że zgodnie z postanowieniami karty wydajność [...] tuneli miała wynosić około [...] Mg/rok (przy przyjęciu, iż rok ma średnio [...]tygodnie). Natomiast zgodnie z projektem budowlanym przewidziano komory zapewniające przepustowość wynoszącą ok. [...]Mg/rok. Tym samym również ten parametr uległ zmniejszeniu.
Podsumowując wskazać należy, iż zmniejszenie intensywności zabudowy czy też mocy urządzeń w odniesieniu do założonej w postępowaniu o środowiskowych uwarunkowaniach nie może być traktowane jako sprzeczność. Dopiero zwiększenie intensywności zabudowy lub zastosowanie urządzeń powodującej zwiększone emisje prowadziłoby do uznania, że mamy do czynienie ze sprzecznością projektu budowlanego z decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia.
W niniejszej sprawie Prokurator zarzucając niezgodność projektu budowlanego z decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach wskazał, że w projekcie w sposób odmienny wykonano komory fermentacyjnej. Odnosząc się do powyższego zarzutu Sąd podziela stanowisko organu wyrażone w odpowiedzi na skargę, iż powyższe odstępstwo nie ma żadnego znaczenia w sprawie. Zauważyć należy, iż odmienny sposób wykonania komory fermentacyjnej polegał na wykonaniu jej w technologii na mokro zamiast prefabrykowanych zbiorników poziomych. Powyższe oznacza, iż inwestor zamiast przywieść gotowe betonowe elementy wykona je samodzielnie. Powyższe przy tym nie ma żadnego wpływu na procesy fermentacji.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko, Sąd uznał go za niezasadny.
W tym miejscu zaznaczyć należy, że decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację planowanej inwestycji powinna być co do zasady uzyskana przed złożeniem wniosku o wydanie pozwolenia na budowę. Taka konkluzja znajduje swoje uzasadnienie w art. 72 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko oraz w art. 35 ust. 1 pkt 1 pr. bud. Niemniej pierwsza z tych ustawy dopuszcza w enumeratywnie wyliczonych przypadkach ponowne dokonywanie oceny oddziaływania danego przedsięwzięcia na środowisko, już na etapie postępowania o wydanie pozwolenia na budowę. Nie można zatem zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego, że ustawodawca w sposób ogólny zezwala na udział społeczeństwa, w tym także organizacji ekologicznej, w ramach każdego postępowania. Organy administracji publicznej trafnie przy tym wskazały, że taka ponowna ocena oddziaływania inwestycji na środowisko może być dokonana w czterech przypadkach.
Po pierwsze, zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko, wspomnianą ocenę przeprowadza się w ramach postępowania w sprawie wydania decyzji o pozwoleniu na budowę, jeżeli konieczność przeprowadzenia tej oceny została stwierdzona przez organ właściwy do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach.
Z decyzji z dnia [...] maja 2010 r. wynika, że taka konieczność nie została stwierdzona.
Po drugie, z powyższego przepisu wynika także, że ocenę oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko przeprowadza się w ramach postępowania o wydanie pozwolenia na budowę także w przypadku, o jakim mowa w art. 88 ust. 1 pkt 1 cytowanej ustawy, tj. na wniosek podmiotu planującego podjęcie realizacji przedsięwzięcia, złożony do organu właściwego do wydania decyzji. Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy nie wynika, by taki wniosek został złożony w niniejszej sprawie. Okoliczność ta nie była również kwestionowana przez żadną ze stron postępowania, a zatem należy ją uznać za bezsporną.
Po trzecie, w świetle art. 88 ust. 1 pkt 3 powołanej ustawy ocenę oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko w ramach postępowania o wydanie pozwolenia na budowę przeprowadza się, jeżeli brak jest możliwości stwierdzenia gotowości instalacji do wychwytywania dwutlenku węgla na etapie wydawania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach w przypadku instalacji do spalania paliw w celu wytwarzania energii elektrycznej, o elektrycznej mocy znamionowej nie mniejszej niż [...] MW. Z uwagi na specyfikę rozważanej inwestycji także ten przepis nie mógł znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie.
Wreszcie, po czwarte, zgodnie z art. 88 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy, wspomnianą ocenę przeprowadza się w ramach postępowania o wydanie pozwolenia na budowę, jeżeli organ właściwy do wydania decyzji stwierdzi, że we wniosku o wydanie decyzji zostały dokonane zmiany w stosunku do wymagań określonych w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach.
Przy czym w ocenie Sądu chodzi o takie zmiany które wpłyną na jakiekolwiek parametry mogące spowodować, iż zwiększy się oddziaływanie inwestycji na środowisko z czym, jak wyjaśniono wyżej nie mieliśmy do czynienia w niniejszej sprawie.
Mając powyższe na uwadze, a w szczególności fakt konieczności wyjaśnienia rozbieżności między projektem budowlanym, a decyzją o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a Ppsa orzekł jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło