IV SA/Po 656/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka Sędziowie WSA Izabela Bąk-Marciniak WSA Maciej Busz (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 04 września 2013 r. sprawy ze skarg M.W. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego i z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] oraz nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargi Dyrektor Miejsko- Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J., działając z upoważnienia Burmistrza J. w dniu [...] kwietnia 2013r. wydał decyzje nr [...] i [...] , w których działając na mocy art. 3 ust. 4, art. 8 ust. 1 pkt 3, art. 11 ust. 2, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39 ust. 2 i art. 107 ust. 5b ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2013r. poz. 182 - dalej u.p.s.) odmówił M.W. udzielenia pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na pokrycie kosztów leczenia dzieci i zakupu opału. Dyrektor Miejsko- Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J., działając z upoważnienia Burmistrza J. w dniu [...] kwietnia 2013r. wydał również decyzję nr [...], w której działając na mocy art. 3 ust. 4, art. 8 ust. 1 pkt 2, art. 11 ust. 2, art. 37 ust. 1 pkt 2 i art. 107 ust. 5b u.p.s. odmówił M.W. udzielenia pomocy finansowej w formie zasiłku stałego. Powodem wydania powyższych decyzji był brak współpracy M.W. z Ośrodkiem Pomocy Społecznej oraz uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania, a tym samym uniemożliwienie dokonania oceny aktualnej sytuacji materialno-bytowej, która jest niezbędna do ustalenia uprawnień do otrzymania pomocy społecznej. Organ podkreślił, że wnioskodawca uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu środowiskowego od 2003 r. oraz że wiele razy zwracał się on z wnioskami o pomoc, ale nigdy nie udało się przeprowadzić z nim wywiadu środowiskowego, a tym samym zebrać dane o sytuacji rodzinno-bytowej. M.W. wniósł odwołanie od powyższych decyzji domagając się ich uchylenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzjami z dnia [...] maja 2013r. nr [...] i nr [...] utrzymało w mocy zaskarżone decyzje nr [...] i [...]. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, iż zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. pomoc w postaci zasiłku celowego może być przyznana na pokrycie kosztów zakupu żywności, leków, leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu a także kosztów pogrzebu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] maja 2013r. nr [...] utrzymało również w mocy decyzję nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego. Organ odwoławczy wskazał, iż zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 2 u.p.s. zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Uzasadniając wszystkie wskazane wyżej decyzje, Kolegium podniosło, iż stosownie do art. 106 ust. 4 u.p.s., decyzję o przyznaniu bądź odmowie przyznania świadczenia z pomocy społecznej wydaje się po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego. Zgodnie natomiast do art. 107 ust. 1 u.p.s., wywiad rodzinny służy do ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin. Organ odwoławczy wskazał, iż pismami z dnia 21 marca 2013r. (odebranymi w dniu 26 marca 2013r.) - organ I instancji wezwał wnioskodawcę do umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, którego datę wyznaczono na dzień 03 kwietnia 2013r. na godz. 13.45. Wezwanie zawierało pouczenie, iż uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w wyznaczonym terminie spowoduje wydanie decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Pracownicy socjalni, którzy udali się do miejsca zamieszkania strony, we wskazanym dniu i godzinie nikogo nie zastali. Drugim pismem z tej samej daty odwołujący został wezwany do przedłożenia w terminie 7 dni dokumentów potwierdzających sytuację materialną i zdrowotną jego rodziny, w szczególności źródło oraz wysokość osiąganych przez rodzinę dochodów. Dokumentów tych strona do dnia wydania decyzji nie dostarczyła. Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy stwierdził, że okoliczności sprawy pozwalają na wyciągnięcie wniosku, iż nieobecność wnioskodawcy w domu w dniu i o godzinie wskazanej przez organ pierwszej instancji, przy braku zgłoszenia jakichkolwiek zastrzeżeń co do terminu, stanowi uniemożliwienie przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, a w konsekwencji brak współdziałania odwołującego z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Wobec powyższego organ odwoławczy uznał kontrolowane decyzje organu I instancji za słuszne i zasadne. M.W. kwestionując decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. wniósł skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu domagając się ich uchylenia. W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż zaskarżone decyzje zostały wydane w wyniku przestępstwa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w odpowiedziach na skargi wniosło o ich oddalenie, powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonych decyzjach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 04 września 2013r. zarządził połączenie spraw ze skarg na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] maja 2013r. nr [...], nr [...] i nr [...] zarejestrowanych w tut. Sądzie pod sygn. akt IV SA/Po 656/13, IV SA/Po 657/13 i IV SA/Po 658/13 w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Sąd postanowił również sprawę prowadzić dalej pod sygn. akt IV SA/Po 656/13. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargi nie zasługują na uwzględnienie. Przeprowadzając ocenę zgodności z prawem podjętych w sprawie rozstrzygnięć należy stwierdzić, że zaskarżone decyzje jak i decyzje organu pierwszej instancji nie naruszają przepisów prawa materialnego, ani też przepisów prawa procesowego w taki sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na jej wynik. Rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielenia reguluje ustawa o pomocy społecznej. Zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s., pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Instytucja ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.), a jej zadaniem jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz do ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 u.p.s.). Artykuł 4 u.p.s. nakłada na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Podstawą odmowy przyznania w niniejszej sprawie wnioskowanej pomocy stanowił m.in. art. 11 ust 2 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Obowiązek współdziałania wnioskodawców z organami pomocy społecznej zastał wielokrotnie zaakcentowany w u.p.s., niemniej przepisy dokładnie nie wskazują sposobu jego realizacji. Wobec powyższego postawa wnioskodawcy podlega ocenie organu, od której to oceny zależy udzielenie bądź nieudzielanie świadczenia. Egzekucja od wnioskodawcy obowiązku współdziałania jest istotna z uwagi na fakt, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń. Wobec powyższego bierna bądź roszczeniowa postawa wnioskodawców może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymanie wypłaty świadczenia (art. 11 i art.106 u.p.s.). Organy zobligowane są do wszechstronnej analizy i oceny postawy beneficjenta pomocy społecznej pod kątem istnienia woli współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, a także pozostałych przesłanek, których wystąpienie pozwala na odmowę przyznania świadczeń. Wobec tego na organach obu instancji spoczywa obowiązek przeanalizowania również w tym aspekcie postępowania osoby domagającej się świadczenia na podstawie ustawy o pomocy społecznej . W przypadku zgłoszenia wniosku o świadczenie z pomocy społecznej konieczne jest ustalenie sytuacji osoby lub rodziny, która się o nie ubiega. Zgodnie z art. 106 ust. 4 u.p.s. decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, przy czym wywiad środowiskowy w myśl art. 107 ust. 1 u.p.s. ma na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby lub rodziny. Natomiast w myśl art. 107 ust. 4 u.p.s. w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu z tym zastrzeżeniem, że wobec osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych. Rodzinny wywiad środowiskowy stanowi swoiste postępowanie dowodowe, a ponieważ sporządzany jest na urzędowym formularzu stanowi jednocześnie protokół w rozumieniu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej k.p.a.). Obowiązek współdziałania osoby z organem pomocowym dotyczy również sporządzenia wywiadu środowiskowego lub aktualizacji i powinien on polegać na udzieleniu organowi niezbędnych informacji, wskazywaniu i precyzowaniu zgłaszanych potrzeb. Z brzmienia przepisu art. 37 u.p.s. oraz z faktu, że postawa wnioskodawcy podlega ocenie organu wynika, że decyzja o przyznaniu bądź odmowie przyznania świadczenia ma charakter decyzji uznaniowej. Organ wydający decyzję uznaniową nie jest związany normą prawa materialnego, z tym że argumentacja organu, co do udzielenia bądź nie udzielenia pomocy musi odpowiadać zasadzie wyrażonej w art. 7 k.p.a. W myśl tego przepisu w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stanowisko organu orzekającego w tym zakresie powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji administracyjnej. Przechodząc na grunt niniejszej sprawy zdaniem Sądu powyższym obowiązkom organy obu instancji w rozpatrywanej sprawie uczyniły zadość. Organy obu instancji precyzyjnie przedstawiły w swoich decyzjach, powołując konkretne okoliczności, że skarżący postępowaniem swoim uchybił obowiązkowi współpracy. Z akt niniejszej sprawy wynika, że po złożeniu wniosku o przyznanie pomocy skarżący pismami z dnia 21 marca 2013r. został wezwany do umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego we wskazanym terminie (3 kwietnia 2013r.) oraz przedstawienia dokumentów potwierdzających sytuację materialną jego rodziny. Skarżący pomimo odebrania powyższego wezwania w dniu 26 marca 2013r. nie był obecny w tym dniu w mieszkaniu (dowód: adnotacje pracowników na formularzach), co spowodowało brak możliwości przeprowadzenia wywiadów środowiskowych przez pracowników MOPS. Pismami z dnia 21 marca 2013r.skarżący został również wezwany do przedłożenia w terminie 7 dni dokumentów potwierdzających jego sytuację materialną i zdrowotną. Pomimo odebrania powyższych wezwań w dniu 26 marca 2013r. skarżący nadal nie złożył wyżej wskazanych dokumentów. W tym miejscu zauważyć należy, że skarżący w pismach z dnia 21 marca 2013r. został pouczony, że nie przedłożenie dokumentów w terminie 7 dni oraz uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego skutkować będzie odmową przyznania świadczenia. Zwrócić również należy uwagę, że skarżący zarówno w odwołaniu jak i w skardze nie wyjaśnił przyczyn dla których wyżej wskazanych wezwań nie mógł wykonać. Ogólne stwierdzenia o nieprawidłowościach w działaniach organów zawarte w skardze jako jej uzasadnienie nie uzasadniają biernej postawy wobec koniecznych czynności organu pomocy mających na celu wszechstronne rozpoznanie sprawy. Nie ulega wątpliwości, że taka postawa skarżącego świadczy o braku chęci współpracy z organami pomocowymi. Powyższe uprawnia również do stwierdzenie, że organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, gdyż podjęto wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego, a decyzji wydanej w sprawie nie można określić jako nacechowanej dowolnością. Dodatkowo należy wskazać, że skarżący, o czym Sądowi wiadomym jest z urzędu, na co wskazuje również organ I instancji w uzasadnieniu wydanych przez siebie decyzji, od dawna i notorycznie uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2012r., poz. 270 skargę oddalił. MZ