IV SA/Po 667/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stankowski (spr.) Sędziowie NSA Grażyna Radzicka WSA Izabela Bąk-Marciniak Protokolant ref. staż. Agnieszka Walocha po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Rektora Uniwersytetu im. A. M. w P. z dnia [...] maja [...] r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z opłaty za studia 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. zasądza od Rektora Uniwersytetu im. A. M. w P. na rzecz skarżącej M. P. kwotę 200 (dwieście) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z [...] czerwca [...] r., nr [...] (dalej decyzja z [...] czerwca 2012 r.) Prorektor Uniwersytetu im. [...] w P. (dalej zwany Rektorem) działając na podstawie art. 207 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, (Dz. U. 2005 roku, nr 164, poz. 1365 ze zm., dalej posw), art. 104 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kpa), § 13 ust. 1, 2, 3 Regulaminu opłat za świadczone usługi edukacyjne w Uniwersytecie im. [...] w P. (Uchwała Senatu [...] nr [...] z dnia [...] września 2006 r., Uchwała Senatu [...] nr [...] z dnia [...] czerwca 2007 r., Uchwała nr [...] Senatu [...] z dnia [...] września 2010 r.) odmówił zwolnienia studentki M. P. (dalej wnioskodawczyni, odwołująca albo skarżąca) z obowiązku wniesienia opłaty za studia niestacjonarne 5-letnie jednolite magisterskie na kierunku prawo w roku akademickim 2011/2012. W uzasadnieniu Rektor wyjaśnił, że opłata za studia ma charakter obowiązkowy. Podejmując decyzję o rozpoczęciu studiów płatnych wnioskodawczyni uczyniła to świadomie mając na uwadze swoje możliwości finansowe również w przyszłości. Odwołanie od powyższej decyzji zostało wniesione przez wnioskodawczynię pismem z [...] czerwca 2012 r. Odwołująca wyjaśniła, że Jej sytuacja materialna uległa zmianie z uwagi wypadek ojca w pracy, który do tej pory poddawany jest leczeniu. Odwołująca sama nie może podjąć pracy, ponieważ studiuje również w systemie stacjonarnym. Powołując się na §13 ust. 1 Regulaminu opłat za świadczone usługi edukacyjne na Uniwersytecie im. [...] w P. odwołująca podkreśliła, że nie mogła wcześniej przewidzieć, że Jej ojciec ulegnie ciężkiemu wypadkowi w pracy, co będzie miało wpływ na Jej sytuację materialną. Zdarzenie to spowodowało, że odwołująca nie mogła kontynuować nauki, ponieważ środki materialne były potrzebne na leczenie rodzica. Opisaną sytuację należy uznać za zdarzenie losowe, którego nikt nie mógł przewidzieć. Decyzją z [...] lipca 2012 r., nr [...], Rektor działając w oparciu o art. 207 ust. 1, 2 posw, art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 2 kpa, § 13 ust. 1 Regulaminu opłat za świadczone usługi edukacyjne w Uniwersytecie im. [...] w P. (Uchwała Senatu [...] nr [...] z dnia [...] września 2006 r., Uchwała Senatu [...] nr [...] z dnia [...] lipca 2007 r., Uchwała nr [...] Senatu [...] z dnia [...] września 2010 r.) po ponownym rozpatrzeniu sprawy, uchylił decyzję z [...] czerwca 2012 r. i zwolnił odwołującą z obowiązku wniesienia opłaty w wysokości 600 zł za semestr letni studiów niestacjonarnych 5-letnich jednolitych magisterskich na kierunku prawo w roku akademickim 2011/2012. Pismem złożonym w Sekretariacie Prorektora dnia [...] maja 2013 r. odwołująca zwróciła się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie Jej sytuacji oraz pomoc w umorzeniu nałożonej opłaty, wskazując na swoją trudną sytuację materialną i podkreślając, że nie korzystała z usług edukacyjnych co do których opłatę ma uiścić. Decyzją z [...] maja 2013 r., nr [...] (dalej decyzja z [...] maja 2013 r.) Rektor działając w oparciu o 207 ust. 1, 2 posw, art. 127 §3 i art. 138 §1 pkt 1 kpa, §13 ust. 1, 2, 3 Regulaminu opłat za świadczone usługi edukacyjne na Uniwersytecie im. [...] w P. utrzymał w mocy decyzję z [...] lipca 2012 r. dotyczącą zwolnienia odwołującej z obowiązku wniesienia opłaty w wysokości 600 zł za semestr letni studiów niestacjonarnych 5-letnich jednolitych magisterskich na kierunku prawo w roku akademickim 2011/12. Pismem z [...] czerwca 2013 r. wnioskodawczyni złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (dalej WSA) skargę na decyzję z [...] maja 2013 r. Skarżąca wyjaśniła, że korzystała z usług uczelni jedynie w okresie październik-listopad, uiszczając opłatę za pierwszy miesiąc nauki. Tymczasem uczelnia żąda od skarżącej zapłaty czesnego za cały rok akademicki 2011/12. Zdaniem skarżącej, żądanie od Niej zapłaty czesnego za cały rok akademicki jest bezpodstawne, ponieważ nie korzystała z usług edukacyjnych uniwersytetu. Pisemną rezygnację złożyła w maju, jednak z powodu braku obecności na zajęciach w semestrze zimowym (co można zweryfikować brakiem obecności na listach frekwencyjnych) powinna zostać skreślona z listy studentów oraz powinna zostać pozbawiona prawa wpisania na semestr letni, co wynika z regulaminu studiów. Uczelnia nie uwzględniła w pełni przedstawionej i udokumentowanej przez skarżącą sytuacji, o której wspomina regulamin opłat za świadczone usługi edukacyjne, a dowodzi temu fakt, że mimo uwzględnienia w regulaminie sytuacji, która Ją spotkała uczelnia nie wykorzystała zawartych w regulaminie przepisów, a wręcz przeciwnie mimo udokumentowanej zmiany Jej sytuacji materialnej i świadomości tego, że nie korzystała z usług edukacyjnych stara się czerpać korzyści materialne (k. 5-7 akt sądowych). W odpowiedzi na skargę z [...] czerwca 2013 r. Rektor wniósł jej oddalenie w całości i zasądzenie od skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych (k. 10-14 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Złożona skarga zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek z innych powodów aniżeli zostały w niej podniesione. Przedmiotem kontroli sprawowanej pod względem zgodności z prawem w niniejszym postępowaniu była decyzja z [...] maja 2013 r. oraz poprzedzające jej wydanie postępowanie, którego przedmiotem było zwolnienie skarżącej z obowiązku wniesienia opłaty za studia niestacjonarne w roku akademickim 2011/12. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd miał na uwadze, że decyzja z [...] maja 2013 r. była trzecim rozstrzygnięciem podjętym przez Rektora w tym samym przedmiocie. Decyzją z [...] czerwca 2012 r. Rektor odmówił zwolnienia skarżącej z opłaty za studia niestacjonarne. Na skutek wniesionego odwołania, decyzją z 23 lipca 2012 r. Rektor zwolnił skarżącą z obowiązku wniesienia opłaty w wysokości 600 zł za semestr letni studiów niestacjonarnych jednolitych magisterskich na kierunku prawo w roku akademickim 2011/12. Z kolei decyzją z [...] maja 2013 r. Rektor utrzymał w mocy decyzję z [...] lipca 2012 r. Mając na uwadze wynikającą z art. 15 kpa zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, wydanie przez Rektora decyzji z [...] maja 2013 r. w toku instancji było niedopuszczalne. Stosownie do art. 16 §1 kpa, decyzje od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji są ostateczne. Uchylenie albo zmiana takiej decyzji, stwierdzenie nieważności oraz wznowienie postępowania możliwe jest tylko w przypadkach przewidzianych w kpa albo w ustawach szczególnych. W niniejszej sprawie podanie skarżącej wniesione do Rektora dnia [...] maja 2013 r. potraktowane zostało jako pismo w toku instancji. Z decyzji wydanej dnia [...] maja 2013 r. nie wynika w jakikolwiek sposób, ażeby została ona wydana w jednym z nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 156 §1 pkt 3 kpa, organ stwierdza nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Regulacja ta obejmuje swoim zakresem powagę rzeczy osądzonej. Zachodzi ona w sytuacji, gdy kolejno po sobie wydane zostały dwie decyzje załatwiające sprawę co do istoty, z których pierwsza ma charakter ostateczny. Zaistnienie powagi rzeczy osądzonej stanowi przeszkodę do wszczęcia kolejnego postępowania administracyjnego w tej samej sprawie. Taka sytuacja zaistniała w niniejszym przypadku, kiedy to ten sam organ administracji publicznej w tożsamej pod względem przedmiotowym sprawie oraz wobec tej samej strony wydał kolejną decyzję rozstrzygającą to samo podanie. Zaistnienie podstawy nieważności poddanej kontroli sądowej decyzji obligowało Sąd na podstawie art. 145 §1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2012, poz. 270 ze zm., dalej ppsa) do stwierdzenia w pkt 1 wyroku nieważności decyzji z 16 maja 2013 r. Orzekając w niniejszej sprawie Sąd miał na uwadze, że wcześniejsza decyzja z [...] lipca 2012 r. ma charakter ostateczny. Od decyzji tej przysługiwało skarżącej odrębne prawo do wniesienia skargi do tutejszego Sądu, o czym została ona prawidłowo pouczona. Skarżąca nie skorzystała z tego prawa. Mając na uwadze złożony przez skarżącą dnia [...] maja 2013 r. wniosek o zwolnienie z opłaty za studia niestacjonarne Rektor powinien w sposób dokładny ustalić treść sformułowanego w nim żądania, a mianowicie czy skarżąca zwróciła się z podaniem o wszczęcie postępowania administracyjnego w jednym z trybów nadzwyczajnych, czy też o dalszą kontynuację postępowania w trybie zwykłym. Następnie Rektor w zależności od poczynionych ustaleń powinien albo rozważyć zasadność wszczęcia postępowania administracyjnego w trybie nadzwyczajnym, uprzednio dokonując weryfikacji wymogów formalnych jego zainicjowania, albo w oparciu o art. 61a §1 kpa odmówić wszczęcia postępowania w trybie zwykłym ze względu na zachodzącą w niniejszej sprawie powagę rzeczy osądzonej. W 2 pkt wyroku Sąd działając w oparciu o art. 200 ppsa zasądził od Rektora na rzecz skarżącej kwotę 200 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania na które złożył się jedynie wpis od skargi stosownie do §2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2003 r., nr 221, poz. 2193 ze zm.).