IV SA/Po 678/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Ewa Makosz-Frymus sędzia WSA Maciej Dybowski Protokolant: ref-staż. Paweł Grzęda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2006 r. sprawy ze skargi T. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku stałego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. z [...] marca 2004r. nr [...] /-/ M. Dybowski /-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ E. Makosz-Frymus Decyzją z dnia [...]marca 2004 r. nr [...]Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. powołując przepisy art. 27 ust.1, 2 , art.3b ust. 1 , art. 43 ust. 1 w zw. z art. 4 ust. 1, art. 2 ust. 4 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64 poz. 414 ze zm.) odmówił przyznania T. S. zasiłku stałego z tytułu opieki nad dzieckiem wymagającym stałej opieki i pielęgnacji. W uzasadnieniu organ podał, że syn T. S., K.S. przebywa w Specjalnym Ośrodku Wychowawczym Sióstr Zmartwychwstania Pańskiego im. Matki Celiny Borzęckiej w M. od wtorku do piątku, który to Ośrodek zapewnia całodobową opiekę przez cały rok. Tymczasem zgodnie z art. 27 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. z 1998 r. Nr 64 poz. 414 ze zm. ), zasiłek stały z tytułu opieki nad dzieckiem, które ma orzeczoną niepełnosprawność wraz ze wskazaniami, o których mowa w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych ( Dz. U. nr 123, poz. 776 ze zm. ) nie przysługuje osobie, której dziecko przebywa w całodobowym ośrodku rehabilitacyjnym lub innej placówce zapewniającej opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu. Warunek ten nie daje możliwości uzyskania świadczenia poprzez skracanie czasu faktycznego pobytu, nawet wtedy gdy postępowanie takie wynika z zaleceń lekarskich. Ponadto T. S. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i może odwiedzać dziecko w Ośrodku, bowiem wykupiła samochód osobowy z PFRON-u z uwagi na niepełnosprawność dziecka. W zakreślonym terminie T. S. wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W uzasadnieniu wskazała m.in., że syn przebywa w Specjalnym Ośrodku Wychowawczym Sióstr Zmartwychwstania Pańskiego im. Matki Celiny Borzęckiej w M. bowiem jest to najbliżej położony Ośrodek jej miejsca zamieszkania. Ośrodek jest oddalony o 80 km co wiąże się z koniecznością dowożenia syna do Ośrodka. Dlatego otrzymała kredyt z PFRON-u na zakup samochodu. Sama nie jest w stanie zapewnić synowi edukacji i rehabilitacji. Syn przebywa w Ośrodku od wtorku do piątku bo takie jest zalecenie lekarzy specjalistów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...]kwietnia 2004 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] marca 2004 r. W uzasadnieniu organ powołał przepisy ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. z 1998 r. Nr 64 poz. 414 ze zm. ) i wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 maja 2001 r., sygn. akt I SA 2693/00. W skardze na powyższą decyzję T. S. wniosła o jej uchylenie. W uzasadnieniu podniosła zarzuty zawarte w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazała się zasadną. W postępowaniu sądowo-administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności, mająca obecnie umocowanie i określone granice w przepisach art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Zgodnie z tą zasadą, sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, zawartą w skardze argumentacją - zobowiązany jest natomiast do oceny praworządności zachowań organów administracji w danej sprawie. Granice rozpoznania skargi przez sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów w konkretnej i zaskarżonej sprawie, z drugiej strony przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego. Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji, Sąd porównuje treść zastosowanych przez organ przepisów prawa z ustalonym przez ten organ stanem faktycznym. Z obrazą prawa materialnego mamy do czynienia wówczas, gdy w ustalonym stanie faktycznym została zastosowana subsumcja prawa tj. organ nie zastosował przepisu, który winien był zastosować lub też dokonał wadliwej wykładni zastosowanego prawa Wydając decyzje, zarówno organ I instancji jak i organ II instancji, jako podstawę rozstrzygnięć powołały art. 27 ust. 1, 2 i 2a ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. z 1998 r. nr 64, poz. 414 ze zmianami). Przepis ten w wersji obowiązującej w dacie wydania decyzji, stanowił, że zasiłek stały przysługuje osobie zdolnej do pracy, lecz nie pozostającej w zatrudnieniu ze względu na konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem wymagającym stałej pielęgnacji, polegającej na bezpośredniej, osobistej pielęgnacji i systematycznym współdziałaniu w postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym, jeżeli dochód rodziny nie przekracza półtorakrotnego dochodu określonego zgodnie z art. 4, a dziecko ma orzeczoną niepełnosprawność wraz ze wskazaniami, o których mowa w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776 i Nr 160, poz. 1082, z 1998 r. Nr 99, poz. 628, Nr 106, poz. 668, Nr 137, poz. 887, Nr 156, poz. 1019 i Nr 162, poz. 1118 i 1126, z 1999 r. Nr 49, poz. 486, Nr 90, poz. 1001, Nr 95, poz. 1101 i Nr 111, poz. 1280, z 2000 r. Nr 48, poz. 550 i Nr 119, poz. 1249 oraz z 2001 r. Nr 39, poz. 459, Nr 100, poz. 1080, Nr 125, poz. 1368 i Nr 129, poz. 1444) lub ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności. Osobie, o której mowa w ust. 1, przysługuje zasiłek stały również w wypadku, gdy opiekuje się pełnoletnim dzieckiem, o którym mowa w ust. 1. Ustęp 2a powyższego przepisu stanowił zaś, że zasiłek stały z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem, o którym mowa w ust. 1 i 2, nie przysługuje osobie: 1) której dziecko przebywa w całodobowym ośrodku rehabilitacyjnym lub innej placówce zapewniającej opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu, 2) otrzymującej zasiłek dla bezrobotnych lub zasiłek przedemerytalny albo świadczenie przedemerytalne Bezsporne w niniejszej sprawie jest, że syn skarżącej K. S. urodzony [...] października 1989 r. z uwagi na autyzm i upośledzenie umysłowe, orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w K. z dnia [...]marca 2002 r. nr akt [...]został zaliczony do osób niepełnosprawnych do ukończenia 16 roku życia. W orzeczeniu wskazano, że wymaga: • stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji, • stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, • korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji • sprawowania zwiększonej stałej opieki pielęgnacyjnej. W dacie wydania decyzji K. S. przebywał w Specjalnym Ośrodku Wychowawczym Sióstr Zmartwychwstania Pańskiego im. Matki Celiny Borzęckiej w M. od wtorku do piątku. Ponieważ jest bardzo emocjonalnie związany z rodzicami i rodzeństwem dlatego wymaga dodatkowych konsultacji i zajęć w środowisku rodzinnym. Objęty jest indywidualną rehabilitacją, która wymaga by tylko 4 dni przebywał poza domem. Specjalny Ośrodek Wychowawczy Sióstr Zmartwychwstania Pańskiego im. Matki Celiny Borzęckiej w M. zapewnia całodobową opiekę przez cały rok (akta administracyjne: zaświadczenia Dyrektora Specjalnego Ośrodka Wychowawczego Sióstr Zmartwychwstania Pańskiego im. Matki Celiny Borzęckiej w M. k. 4, 5, 6, akta sprawy: zaświadczenia lekarskie k. 10, 11, 14, zaświadczenia Dyrektora Specjalnego Ośrodka Wychowawczego Sióstr Zmartwychwstania Pańskiego im. Matki Celiny Borzęckiej w M. k. 12, orzeczenie o niepełnosprawności k. 13). Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie podzielił stanowiska reprezentowanego przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 maja 2001 r. ( sygn. akt I SA 2693/00, LEX nr 79613 ) według, którego "Przepis art. 27 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 z późn. zm.) w sposób jednoznaczny stanowi, iż zasiłek stały z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem nie przysługuje osobie, której dziecko przebywa w całodobowym ośrodku rehabilitacyjnym lub innej placówce zapewniającej opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu. Brak możliwości otrzymania takiego zasiłku uzależniony jest nie od rzeczywistego czasu przebywania dziecka w placówce, ale od faktycznego zapewnienia przez placówkę opieki przez co najmniej 5 dni w tygodniu." Zdaniem Sądu orzekającego, dla ustalenia uprawnień do zasiłku stałego z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem istotne jest ustalenie ile faktycznie dni w tygodniu przebywa dziecko w całodobowym ośrodku rehabilitacyjnym lub innej placówce zapewniającej opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu i czy liczba dni pobytu dziecka w placówce jest samodzielnie ustalana przez osobę występująca o zasiłek stały, czy też wynika z zaleceń lekarskich. Brak możliwości otrzymania zasiłku przez osobę, która kieruje się zaleceniami lekarza, działającej w interesie szeroko rozumianego dobra dziecka, tyko dlatego, że Ośrodek w którym przebywa dziecko świadczy całodobową opiekę, zdaniem Sądu, nie da się pogodzić z treścią art. 3, 6 i 23 Konwencji o prawach dziecka ( Dz. U. z 1991 r. nr 120, poz. 526): • art. 3 ust. 1. Konwencji stanowi, że we wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub ciała ustawodawcze, sprawą nadrzędną będzie najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka, Ust. 2. Państwa-Strony działają na rzecz zapewnienia dziecku ochrony i opieki w takim stopniu, w jakim jest to niezbędne dla jego dobra, biorąc pod uwagę prawa i obowiązki jego rodziców, opiekunów prawnych lub innych osób prawnie za nie odpowiedzialnych, i w tym celu będą podejmowały wszelkie właściwe kroki ustawodawcze oraz administracyjne. • art. 6 ust . 2. Państwa-Strony zapewnią, w możliwie maksymalnym zakresie, warunki życia i rozwoju dziecka. • art. 23 ust. 1. Państwa-Strony uznają, że dziecko psychicznie lub fizycznie niepełnosprawne powinno mieć zapewnioną pełnię normalnego życia w warunkach gwarantujących mu godność, umożliwiających osiągnięcie niezależności oraz ułatwiających aktywne uczestnictwo dziecka w życiu społeczeństwa. • ust. 2. Państwa-Strony uznają prawo dziecka niepełnosprawnego do szczególnej troski i będą sprzyjały oraz zapewniały, stosownie do dostępnych środków, rozszerzanie pomocy udzielanej uprawnionym do niej dzieciom oraz osobom odpowiedzialnym za opiekę nad nimi. Pomoc taka będzie udzielana na wniosek tych osób i będzie stosowna do warunków dziecka oraz sytuacji rodziców lub innych osób, które się nim opiekują. ust. 3. Uznając szczególne potrzeby dziecka niepełnosprawnego, pomoc, o której mowa w ustępie 2 niniejszego artykułu, będzie udzielana bezpłatnie tam, gdzie jest to możliwe, z uwzględnieniem zasobów finansowych rodziców bądź innych osób opiekujących się dzieckiem, i ma zapewnić, aby niepełnosprawne dziecko posiadało skuteczny dostęp do oświaty, nauki, opieki zdrowotnej, opieki rehabilitacyjnej, przygotowania zawodowego oraz możliwości rekreacyjnych, realizowany w sposób prowadzący do osiągnięcia przez dziecko jak najwyższego stopnia zintegrowania ze społeczeństwem oraz osobistego rozwoju, w tym jego rozwoju kulturalnego i duchowego. Biorąc powyższe pod uwagę i gdy ponadto zważy się na ciężką sytuację finansową sześcioosobowej rodziny skarżącej, nie bez znaczenia będzie okoliczność, że syn skarżącej był dowożony i przebywał w powyższym Ośrodku tylko dlatego, że skarżąca otrzymywała zasiłek stały. Odebranie tego zasiłku w konsekwencji może spowodować rezygnację z pobytu dziecka w Ośrodku, co niewątpliwie odbije się na jego rozwoju i przerwie jego edukację i rehabilitację. Niezależnie od powyższego wskazać należy, iż organy nie odniosły się do zarzutów skarżącej, w których podniosła, że syn przebywa w Specjalnym Ośrodku Wychowawczym Sióstr Zmartwychwstania Pańskiego im. Matki Celiny Borzęckiej w M. dlatego, że jest położony najbliżej miejsca zamieszkania stron i jedynie w nim może być realizowana zalecana przez lekarzy specjalistów rehabilitacja i edukacja syna skarżącej. Z wymienionych przyczyn na podstawie wyżej wskazanych przepisów i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm.) należało uwzględnić skargę i uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] marca 2004 r. nr [...]Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C.. Zaskarżoną decyzją nie przyznano Skarżącej żadnych praw, dlatego nie zachodziła przesłanka do orzekania na podstawie art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm.). /-/ M. Dybowski /-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ E. Makosz-Frymus MK