IV SA/Po 684/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kręcichwost - Durchowska Sędziowie NSA Ewa Makosz – Frymus (spr.) WSA Maciej Dybowski Protokolant st.sekr.sąd. Teresa Zaporowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 30 maja 2007r. sprawy ze skargi K.O. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności odwołania, uchyla zaskarżone postanowienie /-/ M.Dybowski /-/E.Kręcichwost-Durchowska /-/ E.Makosz- Frymus MB Decyzją nr [...] z [...] czerwca 2005r. Prezydent Miasta P. uchylił z mocą od [...] maja 2004r. decyzję nr [...] wydaną w dniu [...] czerwca 2004r. a przyznająca zasiłek rodzinny oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka na córkę W.O.. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że oświadczeniem złożonym [...] czerwca 2005r. skarżąca K.O. wyraziła zgodę na uchylenie decyzji nr [...] wydanej w dniu [...] czerwca 2004r. ze względu na przekroczenie dochodu rodziny. Pismem nr [...] z [...] sierpnia 2008r. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w P. wezwał K.O. do zwrotu kwoty [...] zł stanowiącej równowartość świadczeń rodzinnych wypłaconych w okresie od maja 2004r. do czerwca 2005r na córkę W.O. na podstawie decyzji nr [...] z [...] czerwca 2004r. Organ powołał się na treść art. 405 i 410 k.c. wskazując, że należność dochodzona przez skarżącą uzyskana została bezpodstawnie. Skarżąca w piśmie, które wpłynęło do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. [...] września 2005r. wniosła o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. argumentując, że pobrane przez nią świadczenie nie ma przymiotu bezpodstawnego, bowiem jego przyznanie nie nastąpiło z jej winy. Jednocześnie wskazała, że domaga się wydania decyzji o umorzeniu żądanych świadczeń zgodnie z art. 30 ust. 9 ustawy z 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2003r., nr 228, poz. 2255, ze zm., dalej: ustawa o świadczeniach rodzinnych), ze względu na trudną sytuację finansową. W piśmie z [...] września 2005r. organ podtrzymał swoje wcześniejsze stanowisko i wskazał, że nie przychyla się do prośby o umorzenie kwoty [...] zł. Od powyższego pisma skarżąca wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, żądając zmiany zaskarżonej decyzji i orzeczenia co do meritum sprawy. Skarżąca podtrzymała swoje wcześniejsze argumenty, wskazując, że w zaistniałej sytuacji organ winien był wydać decyzję zgodnie z art. 104 § 1 k.p.a. Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem nr [...] z [...] lipca 2006r. stwierdziło niedopuszczalność odwołania. W uzasadnieniu organ odwoławczy uznał, że organ I instancji niewydając decyzji postąpił zgodnie z obowiązującą procedurą mając na uwadze treść oświadczenia skarżącej z dnia [...] czerwca 2005r. Organ przyjął, że skoro skarżąca nie wyraziła zgody na zwrot świadczenia, to nie było podstaw do zastosowania instytucji wskazanych w art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach., a co za tym idzie rozpatrywania sprawy w postępowaniu administracyjnym. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, ze organ I instancji odmawiając umorzenia słusznie oparł się na przepisach Uchwały Rady Miasta P. nr [...] z [...] marca 2004r. w sprawie określenia zasad, trybu oraz organów uprawnionych do umarzania i udzielania innych ulg w spłacie należności pieniężnych, będących wierzytelnościami jednostek organizacyjnych Miasta P., do których nie stosuje się przepisów ustawy – Ordynacja podatkowa. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, skarżąca podtrzymała dotychczasowe stanowisko wnosząc o uchylenie postanowienia nr [...] z [...] lipca 2006r. Organ wniósł o odrzucenie skargi, podnosząc, że nie została ona podpisana. W piśmie z [...] sierpnia 2006r. skarżąca przytoczyła treść uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 października 2005r. (sygn. akt I OSK 526/05 publ.: LEX nr 188703) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002r., nr 153, poz. 1269, dalej: u.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola, o której mowa w art.1 §1 u.s.a., sprawowana jest pod względem zgodności z prawem – art. 1 § 2 u.s.a. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Organ odwoławczy rozpatrując odwołane wniesione przez skarżącą winien ustalić w pierwszej kolejności, zgodnie z art. 111 § 1 k.p.a., czy pismo to nie jest w istocie żądaniem uzupełnienia decyzji pierwszoinstancyjnej co do rozstrzygnięcia bądź co do prawa odwołania, wniesienia powództwa do sądu powszechnego, lub skargi do sądu administracyjnego, albo sprostowania zamieszczonego w decyzji pouczenia w tych kwestiach. Na taką interpretację mogą wskazywać pisma wnoszone przez skarżącą w toku postępowania przed organem I instancji, w których domaga się ona wydania decyzji administracyjnej i określenia podstawy uznania pobranych przez nią świadczeń za nienależne. Sąd stwierdza, że wbrew art. 7 i art. 8 k.p.a., w toku postępowania organ odwoławczy nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz do załatwienia sprawy, przy uwzględnieniu interesu społeczny i słusznego interesu strony. Nie wyjaśniono jakie podstawy faktyczne miała decyzja nr [...] z [...] czerwca 2005r. uchylająca decyzję przyznającej skarżącej prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego. W aktach administracyjnych znajduje się oświadczenie o wyrażeniu zgody na uchylenie wskazanej powyżej decyzji, przy czym nie wynika z niego dlaczego zgoda taka została udzielona. Organ nie ustalił ponadto do jakiej sytuacji odnosi się twierdzenie strony, że "nie poczuwa się ona do zaistniałej pomyłki" – k.4 akt administracyjnych. W uzasadnieniu decyzji z [...] czerwca 2005r. nr [...] organ powołał się jedynie na treść oświadczenia skarżącej z [...] czerwca 2005r. i z akt wynika, że było ono jedyną podstawą uchylenia rozstrzygnięcia z [...] czerwca 2004r. Mając powyższe na uwadze, postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie narusza również art. 11 k.p.a. stanowiący, że organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Wskazane kwestie są o tyle istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, że ich wyjaśnienie pozwoli organom ustalić, jaki charakter miało pobranie przez skarżącą przedmiotowych świadczeń, a co za tym idzie czy istnieje obowiązek ich zwrotu. Koniecznym jest również odniesienie się do kwestii wydania decyzji administracyjnej przez organ I instancji. Przepis art. 104 § 1 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej załatwia sprawę przez wydanie decyzji, chyba że przepisy kodeksu stanowią inaczej. W żadnym z pism kierowanych do strony w toku postępowania administracyjnego organ I instancji nie wskazał na podstawę prawną wyłączającą wydanie decyzji w zakresie zwrotu świadczenia. Samo uchylenie decyzji przyznającej świadczenie nie jest wystarczającą podstawą do uznania go za pobrane nienależnie, bądź też przyjęcie, że doszło do bezpodstawnego wzbogacenia. Niezależnie od powyższego Sąd, wskazuje, że już pismo skarżącej z [...] sierpnia 2005r. (k. 13-12 akt administracyjnych) zawierało wniosek o umorzenie kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w całości lub w części. Organ I instancji ustosunkowywał się do powyższego jedynie w formie pism nie mających formy decyzji administracyjnych, co stanowi oczywiste naruszenie powołanego przepisu art. 104 § 1 k.p.a. Rozpoznając sprawę ponownie, organy winny w pierwszej kolejności wyjaśnić zasadność pobierania przez skarżącą świadczeń przyznanych decyzją nr [...] wydaną w dniu [...] czerwca 2004r., ustalić i wyjaśnić ewentualne okoliczności uzasadniające ich zwrot oraz nadać swoim rozstrzygnięciom formę przewidzianą przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Mając na uwadze, że zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem przepisów postępowania mogącym mieć istotny wpływ na wynik spraw, Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit "c" ustawy z 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002r. nr 153, poz. 1270 ze zm.) /-/ M. Dybowski /-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ E. Makosz-Frymus MB