IV SA/Po 693/06

sygn. IV SA/Po 693/06 POSTANOWIENIE Dnia 15 lipca 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu dnia 15 lipca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. R. od postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 lutego 2008 r. sygn. akt IV SA/Po 693/06 w sprawie ze skargi J. R. na decyzję Rektora Uniwersytetu w P. z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za studia postanawia: 1. odmówić J. R. prawa pomocy w zakresie częściowym- w zakresie ustanowienia adwokata 2. odmówić J. R. prawa pomocy w zakresie częściowym- w zakresie ustanowienia radcy prawnego 3. umorzyć postępowanie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym- w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i procesowych /-/ M. Dybowski sygn. IV SA/Po 693/06 U Z A S A D N I E N I E Prawomocnym postanowieniem z dnia 24 listopada 2006 r.- IV SA/Po 693/06 Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu (dalej Referendarz) przyznał J. R. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia dla Skarżącego adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w P. (dalej ORA). Dnia 14 grudnia 2006 r. ORA na podstawie art. 253 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 153/02/1270 ze zm. – dalej ppsa) wyznaczyła dla J. R. adwokata A. W. Dnia 29 grudnia 2006 r. J. R. udzielił adw. A. W. pełnomocnictwa, które ów pełnomocnik złożył w Sądzie dnia 03 stycznia 2007 r. (k. 33-35, 39, 43, 49). Prawomocnym wyrokiem z dnia 30 maja 2007 r.– IV SA/Po 693/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej WSA) oddalił skargę J. R. na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia 6 lipca 2006 r. (k. 64). Na wniosek pełnomocnika Skarżącego z dnia 5 czerwca 2007 r., WSA sporządził uzasadnienie wyroku, które zostało doręczone adw. A. W. dnia 13 lipca 2007 r. (k. 66-77). Pismem z dnia 27 stycznia 2008 r. Skarżący zwrócił się do ORA o zmianę wyznaczonego już adwokata podnosząc, że pismem z dnia 5 grudnia 2007 r. (niezwłocznie po otrzymaniu od pełnomocnika kopii wyroku WSA) zwrócił się do adwokata o sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej w sprawie. Adw. A. W. "odmówił Skarżącemu współpracy w tej sprawie i tym samym dalszego reprezentowania Skarżącego". Pełnomocnik "zaniedbał między innymi poinformowania Skarżącego o biegu sprawy i o dacie otrzymania wyroku" WSA (k. 82-84). W odpowiedzi na ów wniosek Dziekan ORA poinformował, że nie widzi podstaw do zmiany pełnomocnika z urzędu do sporządzenia kasacji albowiem odmowa wniesienia kasacji przez adw. A. W. została wnikliwe i szczegółowo uzasadniona (k. 87). Pismem z dnia 11 lutego 2008 r. Skarżący zwrócił się do WSA o wyznaczenie pełnomocnika. Podniósł, że adw. A. W. "błędnie zredagował" pismo procesowe z dnia 17 stycznia 2008 r., tytułując je "opinia" zamiast "odmowa" sporządzenia i wniesienia kasacji (k. 86) Postanowieniem z dnia 19 lutego 2008 r.- IV SA/Po 693/06 Referendarz odmówił prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego (k. 90). Odpisy tego postanowienia doręczono: J. R. dnia 27 lutego 2008 r. – z pouczeniem o prawie wniesienia sprzeciwu w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia; sprzeciw wniesiony po upływie tego terminu zostanie odrzucony; pełnomocnikowi Rektora Uniwersytetu; adw. A. W. dnia 26 lutego 2008 r. Ani pełnomocnik Skarżącego, ani pełnomocnik Rektora nie wnieśli od postanowienia z dnia 19 lutego 2008 r. sprzeciwów (k. 93, 96, 98). Dnia 5 marca 2008 r. w polskim urzędzie pocztowym nadał sprzeciw J. R. Podniósł, że pismem z dnia 11 stycznia 2008 r. wniósł nie o wyznaczenie pełnomocnika z urzędu, ale o zmianę personalną pełnomocnika ustanowionego z urzędu. Prawo pomocy polega na umożliwieniu korzystania z pomocy fachowego pełnomocnika, a nie na umożliwieniu korzystania z pomocy zindywidualizowanego adwokata do momentu, gdy zdolność do wzajemnej współpracy zostanie wyczerpana (k. 99-103). Postanowieniem z dnia 18 marca 2008 r.- IV SA/Po 693/06 (dalej postanowienie z dnia 18 marca 2008 r.) WSA w Poznaniu odrzucił sprzeciw nadany przez J. R. w polskim urzędzie pocztowym dnia 05 marca 2008 r.- jako spóźniony, a nadto- jako zawierający wniosek o "zmianę personalną pełnomocnika z urzędu" niedopuszczalny (art. 259 § 2 i art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 w zw. z art. 64 § 3 ppsa; k. 99-100, 103, 105-106v). Postanowieniem z dnia 8 maja 2008 r.- I OZ 316/08 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił postanowienie z dnia 18 marca 2008 r. (art. 185 § 1 w zw. z art. 197 ppsa; k. 126-130). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W wyniku postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 maja 2008 r.- I OZ 316/08, WSA obowiązany jest rozpatrzyć merytorycznie wniosek J. R. z dnia 11 lutego 2008 r. "o wyznaczenie pełnomocnika" (k. 86). Pismo z dnia 11 lutego 2008 r. nie zostało złożone na formularzu według ustalonego wzoru (art. 252 § 2 ppsa), przeto Sąd pismem z dnia 18 czerwca 2008 r., prawidłowo doręczonym Skarżącemu dnia 20 czerwca 2008 r., przesłał J. R. urzędowy formularz, wzywając do wypełnienia i złożenia w terminie 7 dni- pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Dnia 27 czerwca 2008 r. Skarżący w polskim urzędzie pocztowym oddał wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy (k. 143-150). Skoro prawomocnym postanowieniem z dnia 24 listopada 2006 r.- IV SA/Po 693/06 przyznano J. R. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia dla Skarżącego adwokata, którego wyznaczyła Okręgowa Rada Adwokacka w Poznaniu (k. 33- 35), a przyznanie prawa pomocy nie wygasło ani nie zostało cofnięte (art. 251 bądź art. 263 ppsa), przeto postępowanie w tej materii stało się bezprzedmiotowe, bowiem nie sposób ponownie przyznać Stronie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Z tej przyczyny orzeczono jak w punkcie 3 (trzecim)- w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych (art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 161 § 1 pkt 3 ppsa). Ustawodawca w ogóle nie przewidział możliwości zwolnienia od kosztów "procesowych" (k. 148), bowiem postępowanie sądowoadministracyjne nie jest procesem w rozumieniu księgi pierwszej części pierwszej ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. 43/64/296 ze zm.- dalej kpc), a tylko w tym postępowaniu mowa o kosztach procesu (art. 98-124 kpc). Zgodnie z art. 121 kpc, zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (czego odpowiednikiem jest przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym- art. 245 § 1 i 2 ppsa) nie zwalnia strony od obowiązku zwrotu kosztów przeciwnikowi. W istocie Skarżący, wnosząc o "zwolnienie od kosztów procesowych", wnosił o nie obciążanie Go kosztami postępowania w rozumieniu art. 199-210 ppsa. O kosztach postępowania rozstrzyga Sąd administracyjny w wyroku kończącym postępowanie sądowoadministracyjne w danej instancji. In casu WSA w wyroku z dnia 30 maja 2007 r.- IV SA/Po 693/06, oddaliwszy skargę, nie obciążył Skarżącego zwrotem kosztów postępowania. Ustawodawca w art. 200 ppsa utrzymał w postępowaniu przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi zasadę (odmienną niż wynikająca z art. 98 § 1 kpc zasada odpowiedzialności za wynik sprawy), że zwrot kosztów postępowania może nastąpić jedynie na rzecz skarżącego i tylko, gdy skarga została uwzględniona (M. Niezgódka-Medek w: "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" – Zakamycze 2006 s. 476 uw. 1). Odmienna zasada- odpowiedzialności za wynik postępowania- obowiązuje przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (art. 203 i 204 ppsa); o jej zastosowaniu orzec może wyłącznie Naczelny Sąd Administracyjny w orzeczeniu kończącym postępowanie ze skargi kasacyjnej- w żadnym zaś wypadku Sąd administracyjny I instancji w postępowaniu o prawo pomocy. W tej materii na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 161 § 1 pkt 3 ppsa orzeczono jak w punkcie 3 (trzecim) in fine postanowienia. Dla prawidłowej oceny wniosku o "przyznanie prawa pomocy w zakresie zmiany osoby pełnomocnika procesowego wyznaczonego z urzędu" (k. 99) należy na instytucję pełnomocnika z urzędu spojrzeć w sposób systemowy- przy uwzględnieniu dorobku orzecznictwa i piśmiennictwa na tle ppsa i kpc, zakotwiczonych w kulturze prawnej nowożytnych procedur sądowych. Owe uregulowania sięgają korzeniami rozwiązań wypracowanych na tle ZPO i austriackiej ustawy procesowej. Celem przyznania pełnomocnika z urzędu jest jedynie zapewnienie równych praw w procesie stronie niezamożnej- przez przydzielenie obrony na koszt skarbu państwa (Z. Krzemiński "Adwokat w procesie cywilnym z wyboru i z urzędu" Zakamycze 1999 s. 91)- na koszt podatników. Rozwiązania prawne ppsa- przy nielicznych odrębnościach (nie mających znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy)- np. możliwość ustanowienia pełnomocnika z urzędu mimo braku zwolnienia od kosztów sądowych- odpowiadają regulacjom zawartym w kpc. Uwzględnienie wniosku o przyznanie adwokata (radcy prawnego) z urzędu- zarówno na tle kpc, jak i ppsa- z woli ustawodawcy odbywa się dwuetapowo. W pierwszym etapie sąd bądź referendarz ustanawia adwokata (art. 244, art. 253 in princ. ppsa; Z. Krzemiński- op. cit. s. 92); w drugim etapie Sąd zwraca się do właściwej ORA o imienne wyznaczenie adwokata (odpowiednio- właściwej rady okręgowej izby radców prawnych- dalej ROIRP- o imienne wyznaczenie radcy prawnego; art. 253 ppsa). Dopiero imienne wyznaczenie adwokata (radcy prawnego) skutkuje udzieleniem pełnomocnictwa w rozumieniu art. 118 kpc (Z. Krzemiński- op. cit. s. 92); zgodnie z art. 244 § 2 ppsa ustanowienie adwokata (radcy prawnego) stanowi uprawnienie strony do udzielenia pełnomocnictwa wyznaczonemu przez ORA adwokatowi (odpowiednio- przez ROIRP radcy prawnemu). Ustawodawca wyraźnie- inaczej niż w kpk- podzielił kompetencje pomiędzy sąd a organ samorządu adwokackiego (bądź radcowskiego). Wojewódzki Sąd Administracyjny nie jest właściwym adresatem wniosku o zmianę adwokata z urzędu. W istocie Sąd przyznaje jedynie prawo pomocy przez ustanowienie adwokata (art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 ppsa; postanowienie referendarza z dnia 24 listopada 2006 r.– IV SA/Po 693/06- k. 33-35). Wyznaczenie imienne osoby adwokata jest wyłączną prerogatywą właściwej ORA w Poznaniu (art. 253 ppsa) i to właściwa Rada wskazała adw. A. W. (k. 43). Dziekan ORA w Poznaniu odmówił zmiany osoby pełnomocnika z urzędu wskazując, że opinia adw. A. W. o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej została wnikliwie i szczegółowo uzasadniona (k. 87). Art. 253 ppsa nie zawiera normy upoważniającej Sąd do ingerowania w decyzje organów samorządu korporacji prawniczych podejmowane w wykonaniu postanowienia o przyznaniu prawa pomocy w przedmiotowym zakresie. Takich kompetencji nie przyznają sądowi również przepisy ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (j.t. Dz.U. 123/02/1058 ze zm.) czy ustawy z dnia 06 lipca 1982 r. o radcach prawnych (j.t. Dz.U. 123/02/1059 ze zm.; postanowienia WSA w Poznaniu: z dnia 27.11. 2007 r. – IV SA/Po 757/06, z dnia 19.10.2007 r. – IV SA/Po 112/07). Nie stanowi to o zamykaniu stronie prawa do sądu w rozumieniu art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. 78/97/483, sprost. 28/01/319, zm. 200/06/1471) ani w rozumieniu art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie 4 listopada 1950 r., zmienionej kolejnymi Protokołami (Dz.U. 61/93/284 ze zm.). Art. 6 ust. 1 Konwencji nie wprowadza wymogu dwuinstancyjności postępowania sądowego; w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy wymaga jedynie równości broni i braku arbitralności odmowy przyznania tej pomocy (przykładowo- decyzja X v. Wielka Brytania z 10.7.1980 nr 8158/78; Winer v. Wielka Brytania 10.7.1986 nr 10871/84; Gasparin v. Włochy z 14.1.1998 nr 34575/97; Schouten i Medrum v. Holandia z 9.12.1994 nr A.304 § 71, akceptowane przez M. A. Nowickiego "Europejska Konwencja praw człowieka. Wybór orzecznictwa" CH Beck 1999 s. 198 uw. 689; s. 245 uw. 831). Konstytucja RP w art. 78 (inaczej niż w Konwencji i w prawie niemieckim) wprowadza co do zasady prawo do zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji (wyjątki od tej zasady oraz tryb zaskarżania określa ustawa- zd. 2 art. 78), nie stanowi jednak o dowolności ubiegania się o zmianę pełnomocnika z urzędu na koszt podatników. W żadnym nowoczesnym systemie prawnym nie wprowadza się prawa strony do uzyskiwania kolejnego pełnomocnika z urzędu na koszt podatnika tylko w zależności od woli strony. Sporządzenie przez profesjonalnego pełnomocnika adw. A. W. opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie IV SA/Po 693/06, skutkowało skonsumowaniem przez Skarżącego prawa pomocy na koszt podatnika (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r. – sygn. OZ 992/04, akceptowane przez B. Gruszczyńskiego w: "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" – Zakamycze 2006 s. 396 uw. 12). Normodawca zrównał obie formy pomocy z urzędu- sporządzenie i wniesienie przez profesjonalistę skargi kasacyjnej bądź opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej (argum. ex § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie...-Dz.U. 163/02/1348 ze zm.). W przeciwieństwie bowiem do odwołania bądź wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 127 § 1 i 3, art. 128 kpa), które prócz deklaracji o niezadowoleniu strony z decyzji I instancji nie wymaga uzasadnienia, skarga kasacyjna wymaga profesjonalnego skonkretyzowania podstaw prawnych (art. 174 ppsa). Kontrolując realność pomocy prawnej udzielonej Skarżącemu przez pełnomocnika z urzędu należy wskazać, że ustanowiony pełnomocnikiem dnia 29 grudnia 2006 r. adw. A. W. podjął swe czynności w sprawie- dnia 5 czerwca 2007 r. wniósł o sporządzenie uzasadnienia i doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem; dnia 17 stycznia 2008 r. sporządził opinię o braku podstaw do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej z powodu braku podstaw z art. 174 ppsa i poddał ją ocenie organu samorządu adwokackiego (k. 49, 66, 77, 87, 157-158). Skarżący subiektywnie ocenia, że opinia o braku podstaw do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej z powodu braku podstaw z art. 174 ppsa, została błędnie określona, choć stanowiła "odmowę" sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej (k. 86). Osoba korzystająca z adwokata z urzędu nie może korzystać z uprawnień osoby, która nie korzysta z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Art. 41 ppsa dokładnie odpowiada treści art. 93 kpc- w niniejszej sprawie Skarżący nie stawał jednocześnie ze swym pełnomocnikiem na rozprawie i nie odwoływał bezzwłocznie żadnych oświadczeń pełnomocnika (k. 63; J. Gudowski w: "Kpc. Komentarz" W.Pr. 2007 t. 1 s. 280 uw. 3). Wbrew twierdzeniom Skarżącego, opinia o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, nie oznacza odmowy dalszego reprezentowania Skarżącego. Zgodnie z art. 39 pkt 1 ppsa do prowadzenia poszczególnych spraw, którego udzielił Skarżący (k. 49), obejmuje z mocy samego prawa umocowanie do wszystkich łączących się ze sprawą czynności w postępowaniu, nie wyłączając skargi o wznowienie postępowania i postępowania wywołanego jej wniesieniem. Skarżący, który jest niezadowolony z treści opinii pełnomocnika z urzędu, może przybrać sobie do pomocy pełnomocnika z wyboru. Udzielaniem bezpłatnej pomocy prawnej trudni się wielu profesjonalistów, działających np. w związkach zawodowych, organizacjach pozarządowych, wśród współpracowników parlamentarzystów, uczestniczących w działalności proobywatelskiej etc. Rozpatrując wniosek z dnia 11 lutego 2008 r., uzupełniony wnioskiem z dnia 27 czerwca 2008 r. i rozważywszy argumenty sprzeciwu z dnia 3 marca 2008 r. (k. 86, 88, 99-100, 148-149), mając na uwadze skuteczność przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 ppsa orzeczono jak w punkcie 1 (pierwszym) i 2 (drugim) postanowienia. /-/ M. Dybowski MZ