IV SA/Po 697/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędziowie Protokolant Sędzia WSA Danuta Rzyminiak- Owczarczak ( spr.) WSA Maciej Dybowski As. sąd. Izabela Kucznerowicz sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu w wydziale IV na rozprawie w dniu 19 października 2006 r. sprawy ze skargi K. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [..]r. nr [..] w przedmiocie odpłatności rodziców za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [..]r. nr [..] 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana /-/1.Kucznerowicz /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ M.Dybowski Pismem z dnia [..]stycznia 2005 r. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w P. zawiadomił skarżącą K. F. o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt dziecka - jej córki W.R., w rodzinie zastępczej. Decyzją z dnia [..]r. nr [..]działający z upoważnienia Prezydenta Miasta P. Kierownik Działu do Spraw Opieki Zastępczej Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. ustalił przedmiotową odpłatność w wysokości [..] złotych miesięcznie, począwszy od dnia [..] stycznia 2005 r. Jako podstawę prawną decyzji organ powołał przepisy art. 79 ust. 1-5 oraz art. 10 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. nr 64, poz. 593 ze zm.), a także art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej k.p.a.). W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że zgodnie z powołaną w decyzji podstawą prawną, za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej opłatę do wysokości miesięcznej pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka wnoszą rodzice, a wysokość tej opłaty ustalana jest z uwzględnieniem ich sytuacji rodzinnej, zdrowotnej, dochodowej i majątkowej. Wyjaśniono, iż z dokumentów zebranych w sprawie oraz przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że K. F. nie jest płatnikiem alimentów na rzecz córki, która przebywa u jej rodziców, a dziadków dziecka, natomiast dochód rodziny, według złożonych oświadczeń, kształtuje się w granicach [..]złotych miesięcznie, podczas gdy ustalone zgodnie z art. 10 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej kryterium dochodowe dla jej rodziny wynosi [..] zł miesięcznie. Podkreślono, że odpłatność została ustalona z uwzględnieniem obowiązku ponoszenia kosztów utrzymania własnego dziecka oraz dochodu jakim rodzina dysponuje. Decyzję doręczono stronie w dniu [..] marca 2005 r. W odwołaniu od powyższej decyzji K. F. podniosła, że dochód z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej powinien zostać pomniejszony o koszty jej wykonywania, w tym kwotę czynszu za wynajem lokalu, w którym ta działalność jest prowadzona. Zaznaczyła, że spłaca zaległości wobec Spółdzielni Mieszkaniowej z tytułu niezapłaconego czynszu, a ustalona opłata w wysokości [..] złotych uniemożliwia normalne funkcjonowanie jej rodziny. Nadto wniosła o uwzględnienie wszystkich kosztów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, na co – jak stwierdziła – przedstawiła stosowne dokumenty. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [..]r. nr [..]działając na podstawie art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 10 ust. 3 i art. 79 ust. 1-5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że decyzja organu I instancji nie narusza prawa, a przy jej podejmowaniu nie zostały naruszone granice uznania administracyjnego. Stwierdzono, że w tym stanie faktycznym i prawnym sprawy można było ustalić odpłatność za pobyt córki K.F. w rodzinie zastępczej w sposób i w wysokości ustalonej decyzją z dnia [..]r. Podkreślono, że dochód faktyczny rodziny skarżącej został obliczony prawidłowo – na podstawie zaświadczenia z Urzędu Skarbowego z dnia [..] lutego 2005 r., bowiem zgodnie z art. 8 ust. 5 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej w stosunku do osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą opodatkowaną na zasadach określonych w przepisach o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne za dochód przyjmuje się zadeklarowaną podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społecznego. Decyzja została doręczona stronie w dniu [..] czerwca 2005 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu K.F. powtórzyła argumenty zawarte w odwołaniu oraz podkreśliła, że decyzje obu organów administracji są dla niej krzywdzące, ponieważ nie uwzględniają kosztów prowadzenia działalności gospodarczej. Do skargi dołączyła kserokopię umowy najmu lokalu, dowodów opłat za czynsz oraz zaświadczenie o dochodzie z Urzędu Skarbowego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. W postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności, mająca umocowanie i określone granice w przepisach art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Zgodnie z tą zasadą, sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, zawartą w skardze argumentacją - zobowiązany jest również do oceny praworządności zachowań organów administracji w danej sprawie. Granice rozpoznania skargi przez sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów w konkretnej i zaskarżonej sprawie, z drugiej strony przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej osoby skarżącej. W niniejszej sprawie zaskarżona decyzja podlega uchyleniu z dwóch powodów: naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego oraz ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 października 2006 r. sygn. akt K 30/05 o niekonstytucyjności przepisu, z uwzględnieniem którego decyzja ta została wydana. Zgodnie z art. 79 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. nr 64, poz. 593 ze zm.) przy ustalaniu wysokości opłaty rodziców dziecka przebywającego w rodzinie zastępczej uwzględnia się ich sytuację rodzinną, zdrowotną, dochodową i majątkową. Natomiast zgodnie z ust. 5 wskazanego przepisu starosta może częściowo zwolnić lub odstąpić od ustalenia przedmiotowej opłaty, na wniosek lub z urzędu, ze względu na trudną sytuację materialną rodziny. Zarówno w toku postępowania przeprowadzonego przez organ I instancji, jak i w odwołaniu od wydanej w tym postępowaniu decyzji skarżąca wyjaśniała, iż jej dochód jest niższy, od dochodu ustalanego w oparciu o przepisy ustawy o pomocy społecznej, podnosząc i dokumentując, iż w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą ponosi znaczne koszty związane z wynajęciem i utrzymaniem lokalu wykorzystywanego na tę działalność oraz zatrudnieniem pracownika, stąd jej dochód miesięczny jest znacznie niższy, aniżeli przyjęto do ustalenia opłaty. Wyjaśniła także, że spłaca Spółdzielni Mieszkaniowej zadłużenie w wysokości [..]zł z tytułu nieopłaconego czynszu za mieszkanie. W ocenie Sądu z naruszeniem art. 7 i 77 §1 k.p.a. organy administracji rozstrzygające sprawę okoliczności tych nie rozważyły, w uzasadnieniu wydanych decyzji odwołując się wyłącznie do obowiązku ustalenia dochodu rodziny skarżącej w oparciu o przepis art. 8 ust. 2 pkt 5 przedmiotowej ustawy, czym dodatkowo naruszyły art. 107 §3 k.p.a. Tym samym ustalona w ten sposób opłata za pobyt dziecka skarżącej w rodzinie zastępczej nie może zostać uznana za określoną z uwzględnieniem sytuacji dochodowej i majątkowej skarżącej, co narusza przepis art. 79 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Niezależnie od powyższego wskazać należy, iż w sprawie pominięto możliwość częściowego zwolnienia lub odstąpienia od ustalenia przedmiotowej opłaty, co było możliwe w świetle regulacji zawartej w art. 79 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej. W ocenie Sądu zarówno treść odwołania od decyzji pierwszoinstancyjnej, jak i oświadczenia skarżącej składane przed tym organem nakazywały przeprowadzić w tym zakresie postępowanie dowodowe, tym bardziej, że wskazany przepis pozostawia uznaniu starosty zastosowanie tych instytucji nie tylko na wniosek rodziców, ale także z urzędu. W rozpatrywanej sprawie postępowania takiego nie podjęto, a z uzasadnienia zaskarżonych decyzji nie wynika, aby podnoszone przez stronę okoliczności wzięto pod uwagę pomimo, iż w rubrum obu wydanych w sprawie decyzji przepis ten powołano. Wobec treści zarzutów skargi rozważenia wymaga ustalenie, czy orzekające w sprawie organy administracji publicznej w sposób prawidłowy dokonały oceny sytuacji rodzinnej i materialnej strony skarżącej. Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą – zakład fryzjerski, opodatkowaną na zasadach określonych w przepisach o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne. Zgodnie z art. 8 ust. 1 wyżej powołanej ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, co w odniesieniu do rodziny 4-osobowej wynosiło w dacie wydania zaskarżonej decyzji [..] zł. W przedmiotowej sprawie w zaskarżonej decyzji przyjęto, iż dochód w rodzinie skarżącej w miesiącu wynosi [..]zł. W treści zaskarżonej decyzji powołano przepis art. 8 ust. 5 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym w stosunku do osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą opodatkowaną na zasadach określonych w przepisach o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne - za dochód przyjmuje się zadeklarowaną podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, a jeżeli z tytułu prowadzenia tej działalności nie istnieje obowiązek ubezpieczenia społecznego, przyjmuje się kwotę najniższej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. Z załączonego do akt administracyjnych sprawy zaświadczenia nr [..]wystawionego przez Urząd Skarbowy w dniu [..] lutego 2005 r. wynika, iż w 2004 roku skarżąca uzyskała przychód w wysokości [..]zł, którego wysokość po odliczeniu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne wyniosła [..]zł; tj. [..] zł miesięcznie. Powołując wyżej wskazany przepis organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyjaśnił, iż powyższa kwota stanowi dochód, który nie podlega umniejszeniu o koszty jego uzyskania, bowiem w stosunku do osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą opodatkowaną na zasadach określonych w przepisach o zryczałtowanym podatku dochodowym za dochód przyjmuje się zadeklarowaną podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społecznego, tym samym dokumentowane przez skarżącą koszty wynajęcia lokalu i jego utrzymania oraz koszty zatrudnienia pracownika nie zostały uwzględnione przez organy rozpatrujące sprawę w obu jej instancjach. Rozpatrując skargę Sąd zobligowany był uwzględnić skutki prawne wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 03 października 2006 r., wydanego w sprawie o sygn. akt K 30/05, bowiem zgodnie z art. 145 §1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżony akt jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Taką podstawę, zgodnie z art. 145a k.p.a., stanowi orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją. W powołanym wyroku z dnia 3 października 2006 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż przepis art. 8 ust. 5 pkt 2 wymienionej ustawy między innymi w zakresie, w jakim uniemożliwia uznanie za dochód – w odniesieniu do osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą opodatkowaną na zasadach określonych w przepisach o zryczałtowanym podatku dochodowym - kwoty niższej od najniższej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, jest niezgodny z art. 2, art. 32 i art. 71 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok ogłoszony został w Dzienniku Ustaw Nr 186 z 13 października 2006 r. poz. 1380. Art. 190 ust. 1 Konstytucji nadaje orzeczeniom Trybunału Konstytucyjnego rangę powszechnie obowiązujących i ostatecznych, stąd też podlegają one opublikowaniu, stosownie do treści art. 79 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643 ze zm.). Ogłoszenie orzeczenia, jako ostatecznego, jest równoznaczne z początkiem jego obowiązywania, jednakże zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji RP Trybunał Konstytucyjny może określić datę utraty mocy obowiązującej aktu prawnego, inną niż data ogłoszenia orzeczenia. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, iż okoliczności konkretnego przypadku mogą uzasadniać wybór takiego następstwa utraty mocy aktu prawnego, które rozciągać się będzie także wstecz. Zasięg czasowy mocy obowiązującej takiego wyroku może określać jego skuteczność od daty ogłoszenia (ex nunc), czy też uznanie, iż niekonstytucyjny przepis traci swój byt od dnia jego wejścia w życie (por. wyrok SN z 30.01.2002 r. sygn. V CA 1/02 Lex 56019). W wyroku z dnia 3 października 2006 r. Trybunał Konstytucyjny nie odroczył jego wejścia w życie, co oznacza, iż kwestionowana regulacja jest niekonstytucyjna od daty jej wejścia w życie. Skoro zatem zaskarżona decyzja oparta została na przepisie ustawy, który został uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją, to zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP sytuacja taka uzasadnia jej uchylenie. Z powyższych względów na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a), b) i c) oraz art. 135 wyżej powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [..]r. nr [..]. Na podstawie art. 152 tej ustawy orzeczono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Rozpoznając ponownie sprawę organ I instancji dokona oceny sytuacji dochodowej i majątkowej strony skarżącej z pominięciem przepisu, który uznany został za niekonstytucyjny, rozważając także możliwość odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka skarżącej w rodzinie zastępczej w przedmiotowym okresie. /-/ I. Kucznerowicz /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ M. Dybowski jf