IV SA/Po 699/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Dybowski (spr.) Sędziowie WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak as. sąd. Izabela Kucznerowicz Protokolant st.sekr.sąd. Teresa Zaporowska po rozpoznaniu w wydziale IV na rozprawie w dniu 06 września 2006 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia o d d a l a s k a r g ę /-/I. Kucznerowicz /-/M. Dybowski /-/D. Rzyminiak-Owczarczak MB sygn. IV SA/Po 699/05 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta K. na podstawie art. 37k ust. 1 i 6, i art. 6 pkt 6 lit. b ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (j.t. Dz.U. 6/01/56 ze zm.-dalej ustawa) przyznał K.S. prawo do świadczenia przedemerytalnego od dnia [...] r. w kwocie zaliczkowej w wysokości 120 % kwoty zasiłku, określonego w art. 37k ust. 6 ustawy. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że z przedstawionych dokumentów wynika, że Wnioskodawca spełniał warunki do pobierania świadczenia przedemerytalnego w wysokości zaliczkowej z uwagi na trwające postępowanie o ustalenie wysokości emerytury przez organ rentowy. Pismem z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O.W.. Inspektorat w K. (dalej ZUS) powiadomił Zainteresowanego i Powiatowy Urząd Pracy w K. ( prezentata [...] r.- k. [...]) że na podstawie art. 83b ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. 137/98/887 ze zm.- dalej usus) zawiesił postępowanie w sprawie ustalenia wysokości emerytury w celu ustalenia świadczenia przedemerytalnego z uwagi na toczące się postępowanie wyjaśniające okresy pobierania zasiłków chorobowych. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] na podstawie art. 37k ust. 1 pkt 4 i ust. 3 i 4 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (j.t. Dz.U. "25/97/128" ze zm.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O.W.. Inspektorat w K. odmówił ustalenia wysokości emerytury w celu ustalenia wysokości świadczenia przedemerytalnego. Stanowisko swe ZUS uzasadnił tym, że w przypadku Zainteresowanego brak 35 letniego okresu ubezpieczenia na dzień rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy. Na podstawie dołączonych dokumentów Zainteresowany udowodnił łącznie [...] lat [...] miesięcy i [...] dni okresów składkowych, nieskładkowych i uzupełniających ( z czego na okresy składkowe przypada [...] lata [...] miesięcy [...] dni; na okresy nieskładkowe przypada [...] miesięcy [...] dni). Nie zaliczono okresu pracy u J.S. od [...] do [...] r., gdyż zgodnie decyzją z dnia [...] r. wyłączono K.S. z ubezpieczenia społecznego (k. [...] ). Pismem z dnia [...] r. ZUS poinformował PUP w K., że decyzją z dnia [...] r. nr [...] na podstawie art. 68 ust. 1 pkt 1a, art. 83 ust. 1 i art. 38 usus, z tytułu zawarcia umowy o pracę K.S. z J.S. w okresie od [...] do [...] r., odmówiono K.S. objęcia ubezpieczeniami społecznymi pracowników, wynikającymi z art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1 usus (k. [...] ). Pismem z dnia [...] r. ZUS uzupełnił ową informację wskazując, że w postępowaniu wyjaśniającym ZUS ustalił, że umowa o pracę zawarta dnia [...] r. ma cechy umowy pozornej- zawartej nie dla świadczenia pracy, lecz w celu zabezpieczenia świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Umowa ta- jako pozorna- winna być uznana za nieważną (k. [...] ). Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta K. na podstawie art. 36 § 1 kpa zawiadomił K.S., że z uwagi na decyzję ZUS nr [...] odmawiającą ustalenia wysokości emerytury w celu ustalenia wysokości świadczenia przedemerytalnego z uwagi na nie zaliczenie okresu pracy u J.S., wstrzymał wypłatę świadczenia do czasu rozpatrzenia sprawy przez Sąd Okręgowy- Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. (k. [...] ). Prawomocnym wyrokiem z dnia [...] r.- sygn. [...] Sąd Okręgowy- Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. oddalił odwołanie K.S. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w O.W.. z dnia [...] r. nr [...]. W uzasadnieniu Sąd Okręgowy wskazał w szczególności, że K.S. nie odwołał się od decyzji ZUS z dnia [...] r., którą to decyzją ZUS wyłączył Odwołującego z ubezpieczenia społecznego pracowników w okresie od [...] do [...] r.- z uwagi na pozorność umowy. Zainteresowanemu dnia [...] r. doręczono odpis decyzji z dnia [...] r., a w dacie orzekania przez Sąd Okręgowy, decyzja ta stała się prawomocna. W okresie [...] miesięcy przed złożeniem wniosku o ustalenie wysokości emerytury w celu ustalenia wysokości świadczenia przedemerytalnego (od [...] do [...] r.) odwołujący udowodnił [...] miesięcy i [...] dni ubezpieczenia. Ustawa wymaga 365 dni okresu zatrudnienia, zatem K.S. nie przysługuje prawo do zasiłku dla bezrobotnych, a tym samym automatycznie prawo do świadczenia przedemerytalnego, skoro prawo to jest uzależnione od spełnienia warunków do uzyskania prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Skoro Odwołujący nie spełnia przesłanek do uzyskania świadczenia przedemerytalnego, nie zachodzą przesłanki do wyliczenia wysokości emerytury w celu ustalenia wysokości świadczenia przedemerytalnego. Do okresu 365 dni nie można zaliczyć Zainteresowanemu okresu, w którym organ rentowy wyłączył K.S. z ubezpieczenia społecznego prawomocną decyzją z dnia [...] r. (art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1 usus; k. [...] ). Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta K. na podstawie art. 145 § 1 pkt 5, art. 149 § 1 i art. 150 kpa wznowił postępowanie w sprawie K.S. celem uchylenia decyzji z dnia [...] r. o przyznaniu prawa do świadczenia przedemerytalnego. Prezydent Miasta wskazał, że wyszły na jaw nowe okoliczności, nie znane organowi w dniu wydania decyzji, istotne dla rozstrzygnięcia sprawy- wyrokiem Sądu Okręgowego w K. oddalono odwołanie od decyzji ZUS w K. z dnia [...] r., nie zaliczającej okresu pracy od [...] do [...] r. uznając, że umowa o pracę była umową pozorną (k. [...] ). Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta K. na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 i art. 151 § 1 kpa uchylił decyzję ostateczną nr [...] orzekającą o przyznaniu prawa do świadczenia przedemerytalnego od dnia [...] r. i na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 2 i art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. a i b ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. 99/04/1001), odmówił przyznania K.S. prawa do świadczenia przedemerytalnego od dnia [...] r. Stanowisko swe Prezydent Miasta uzasadnił tym, że dnia [...] r. Zainteresowany zjawił się w PUP w K. i otrzymał decyzję o przyznaniu prawa do świadczenia przedemerytalnego od dnia [...] r. w kwocie zaliczkowej w wysokości 120 % kwoty zasiłku dla bezrobotnych. ZUS dnia [...] r. wydał decyzję o odmowie ustalenia wysokości emerytury w celu ustalenia wysokości świadczenia przedemerytalnego, ponieważ nie zaliczono okresu pracy u J.S. od [...] do [...] r., gdyż wyłączono Zainteresowanego z ubezpieczenia społecznego. Sąd Okręgowy w K. dnia [...] r. oddalił odwołanie w sprawie o ustalenie kwoty emerytury w celu przyznania i ustalenia świadczenia przedemerytalnego. Prezydent Miasta K. decyzją z dnia [...] r. nr [...] na podstawie art. 76 ust. 1 i 2 i art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. c ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. 99/04/1001) orzekł o obowiązku zwrotu przez K.S. w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji kwoty [...] zł nienależnie pobranego świadczenia. Rozstrzygnięcie swe Prezydent Miasta uzasadnił tym, że dnia [...] r. Zainteresowany został zarejestrowany jako osoba z prawem do świadczenia przedemerytalnego. Wypłacone w okresie od [...] do [...] r. świadczenie w kwocie [...] zł było świadczeniem nienależnym, bowiem odmówiono K.S. przyznania prawa do świadczenia przedemerytalnego od dnia [...] r. Bezrobotny, który pobrał świadczenie nienależne, obowiązany jest do jego zwrotu w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji ( art. 76 ust. 1 i 2 ustawy o promocji zatrudnienia; k. [...] ). W odwołaniu K.S. przedstawił przebieg zdarzeń w postępowaniu. Nadto podniósł w szczególności, że w toku procesu przed Sądem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. dowiedział się, że Jego odwołanie jest bezskuteczne, bowiem nie odwołał się od poprzedniej decyzji ZUS- z dnia [...] r. Twierdził, że decyzji tej nie znał, bowiem nie była ona doręczona do rąk Zainteresowanego. Zgodnie z sugestią Sądu, zwrócił się do ZUS o wydanie duplikatu decyzji z dnia [...] r., lecz nie uzyskał "prolongaty odwołania". Faktem jest, że pracę wykonywał zgodnie z potrzebami pracodawcy, na co są dowody u ostatniego pracodawcy. Tą decyzją został skrzywdzony, przeto prosi o umożliwienie udowodnienia, że ZUS się pomylił. Brak lub nie zaliczenie "ZUSu" spowodowało, że Zainteresowany ma kłopoty i nie ma środków do życia. Obecnie ma [...] lata życia, ponad [...] letni składkowy i [...] letni nieskładkowy okres pracy- nie posiada żadnych środków finansowych. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda [...], powołując art. 138 § 1 pkt 1 kpa i art. 76 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. 99/04/1001), utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r. Wojewoda podzielił ustalenia faktyczne i poglądy prawne organu I instancji. Nadto organ odwoławczy wskazał, że przyznanie świadczenia przedemerytalnego uzależnione jest od decyzji organu rentowego. Skoro ZUS odmówił K.S. ustalenia wysokości emerytury w celu ustalenia wysokości świadczenia przedemerytalnego, PUP nie miał podstaw do przyznania świadczenia przedemerytalnego. W tej sytuacji zaliczkowo przyznane i pobrane świadczenie przedemerytalne za okres od [...] do [...] stało się świadczeniem nienależnym i podlega zwrotowi w trybie art. 76 ust. 1 i 2 ustawy o promocji zatrudnienia. Sytuacja osobista Zainteresowanego nie ma wpływu na podjęcie rozstrzygnięcia, bo przyznanie świadczenia przedemerytalnego nie ma charakteru uznaniowego i jest możliwe wyłącznie po spełnieniu przesłanek ustawowych. Skargę na tę decyzję wniósł K.S.. Skarżący wniósł o "anulowanie dotychczas podjętych decyzji związanych ze wstrzymaniem wypłat należnych mi świadczeń przedemerytalnych i przypisanych obowiązku zwrotu dotychczas wypłaconych"; o przywrócenie wypłaty świadczeń przedemerytalnych. Zainteresowany w szczególności podniósł argumenty, uprzednio prezentowane w odwołaniu. Nadto K. S. wskazał, że w sprawie dotyczącej decyzji ZUS z dnia [...] r. toczy się postępowanie sądowe. Pismem z dnia [...] r. złożył zażalenie do Sądu Apelacyjnego w Ł. za pośrednictwem Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K.. Skarżący przywołał argumenty podniesione uprzednio w odwołaniu; wskazał, że jest na utrzymaniu żony, otrzymującej [...] zł emerytury. Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się bezzasadną. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 153/02/1269 ze zm.) i art. 3 § 1 oraz art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 153/02/1270 ze zm.- dalej ppsa) sądowa kontrola decyzji administracyjnych polega wyłącznie na ocenie ich legalności, tj. zgodności z przepisami prawa materialnego i procedury administracyjnej. Jednocześnie, w myśl art. 135 ww. ustawy sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do wszystkich aktów lub czynności wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, jeśli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia, kontrolując legalność nie tylko zaskarżonej decyzji organu II instancji, ale także poprzedzającej jej decyzji wydanej w I instancji. W niniejszej sprawie decyzje organów obu instancji wydane zostały z poszanowaniem obowiązujących przepisów prawa materialnego i procesowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela ustalenia faktyczne organu odwoławczego. Sąd ustalił nadto, że wyrok z dnia [...] r.- sygn. [...] Sądu Okręgowego- Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. stał się prawomocny dnia [...] r. (k. [...] akt sądowych; art. 106 § 1, 3 i 5 ppsa w zw. z art. 244 § 1 kpc). Zgodnie z art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. 43/64/296 ze zm.- dalej kpc), wyrok prawomocny wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby (na gruncie wcześniej obowiązującego kpc z 1930 r. L. Peiper: Komentarz do kodeksu postępowania cywilnego (część pierwsza), t. I, Kraków 1934, s. 792-793; W. Siedlecki: Orzeczenia konstytutywne w postępowaniu cywilnym [w:] Księga pamiątkowa ku czci Kamila Stefki, Warszawa-Wrocław 1967, s. 305). Z nieistotnymi tu wyjątkami, dopiero z momentem uprawomocnienia się wyroku wywiera on swój skutek "na zewnątrz" prowadzonego postępowania i z tym momentem muszą jego istnienie oraz treść brać pod uwagę wskazane w art. 365 § 1 kpc podmioty. Wyrok ten, nie wnikając głębiej w analizę charakteru prawnego orzeczeń sądowych, należy zakwalifikować jako orzeczenie wywierające skutki prawne ex tunc ( K. Korzan: Orzeczenia konstytutywne w postępowaniu cywilnym, Warszawa 1972, w szczególności s. 82-83; tenże [w:] Z. Resich (red.): System prawa procesowego cywilnego, t. II Ossolineum 1987, s. 314). Organy orzekające we wznowionym postępowaniu postąpiły trafnie, biorąc pod rozwagę orzeczenie Sądu Okręgowego. Organy obu instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny i dokonały trafnej subsumcji. Zgodnie z art. 76 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia, świadczeniem nienależnym jest w szczególności świadczenie pieniężne, wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie. Prawomocny wyrok Sądu powszechnego wiązał organy obu instancji co do wprowadzenia w błąd PUP przez wskazanie, że umowa o pracę z dnia [...] r. i świadectwo pracy z dnia [...] r. (k. [...] ) wskazywała na okres uprawniający do świadczenia przedemerytalnego (art. 37k ust. 1 pkt 3 uzpb), gdy tymczasem umowa z dnia [...] r. była umową pozorną, a świadectwo pracy z dnia [...] r. miało na celu stworzyć błędne przeświadczenie u organu rentowego i u PUP, że doszło do rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy i że Zainteresowany osiągnął okres uprawniający do emerytury, a nadto, że spełnił ustawowe warunki do uzyskania statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku. Nie ulega wątpliwości, że bez działania Zainteresowanego w tej materii w złej wierze, Prezydent Miasta nie przyznałby K.S. prawa do świadczenia przedemerytalnego decyzją z dnia [...] r. i następnie na wypłacał zaliczkowo owego świadczenia. Podnoszone w odwołaniu i w skardze, zagadnienia związane z prawidłowością doręczenia odpisu decyzji ZUS z dnia [...] r., mogły być badane wyłącznie w odrębnym postępowaniu. Skarżący nie przedłożył Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu odpisu orzeczenia Sadu Apelacyjnego w Ł. ani innego orzeczenia czy decyzji ZUS (k. [...] akt sądowych), prowadzących do innych ustaleń. Zagadnienia trudnej sytuacji życiowej i finansowej Zainteresowanego, nie mogły wpłynąć na treść rozstrzygnięcia sprawy. Utrwalonym jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd, że możliwość odstąpienia przez starostę od żądania zwrotu całości lub części, nienależnie pobranego świadczenia, bądź odroczenia, rozłożenia na raty tego świadczenia, może być rozważona wyłącznie w odrębnej sprawie w stosunku do sprawy o zwrot nienależnie pobranego świadczenia ( odpowiednio- na tle art. 28 ust. 8 uzpb - wyrok NSA z dnia: 3.6.1996- II SA 679/96- ONSA 2/97/90; 20.X.1997- II SA 653/97- Pr. Pracy 4/98/41). Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 upsa orzekł jak w sentencji. /-/I. Kucznerowicz /-/M. Dybowski /-/D. Rzyminiak-Owczarczak MB