IV SA/Po 699/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędzia WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 08 października 2021 r. sprawy ze skargi H. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości. H. N., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, pismem z dnia [...] stycznia 2021 roku, wystąpiła do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. z żądaniem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką G. G.. Burmistrz W., po ponownym rozpoznaniu sprawy w pierwszej instancji, decyzją z dnia [...] marca 2021 roku (nr [...]), odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że wnioskodawczyni należy do kręgu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjnych. W ocenie organu niepodważalne jest to, że wnioskodawczyni faktycznie sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, która jest osobą leżącą, niezdolną do samodzielnej egzystencji i wymaga całodobowej opieki innych osób. Organ zaznaczył jednak, że podopieczna pozostaje w związku małżeńskim z M. G., który nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności i pracuje jako brygadzista. Do pracy dojeżdża własnym samochodem. Wykonuje pracę zmianową, a do jego zadań należy zarządzanie pracownikami na podległych stanowiskach oraz sprawdzanie parametrów wyrobów. M. G. oświadczył, że jest po zawale, choruje na nadciśnienie, dnę moczanową i cukrzycę. Lekarz medycyny pracy wydał zaświadczenie o dopuszczeniu do pracy na wskazanym stanowisku. Organ uznał, że stan zdrowia męża podopiecznej jest wystarczająco dobry do sprawowania osobistej opieki nad żoną. Powierzenie córce tej opieki nie jest podyktowane złym stanem zdrowia męża, lecz osobistymi preferencjami. Strona, reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, skorzystała z prawa do odwołania. Wnioskodawczyni zażądała uchylenia decyzji organu I instancji oraz ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W odwołaniu podniesiono zarzut naruszenia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez brak uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku o sygn. akt K 38/13 w zakresie w jakim doszło do uznania niekonstytucyjności różnicowania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki oraz błędne zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie stanowiska, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz zstępnego nie może nastąpić w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] marca 2021 roku (nr [...]), utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ odwoławczy wyjaśnił, że w całości podziela stanowisko zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 października 2020 roku o sygn. akt IV SA/Po 1193/20, co do niemożności upatrywania w treści art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bezwzględnej przeszkody do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Ocena spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego powinna zostać dokonana z pominięciem niekonstytucyjnego fragmentu przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kolegium wskazało przy tym, że organ I instancji wykonał wskazania Sądu i przeprowadził w sprawie postępowanie wyjaśniające w zakresie dotyczącym tego, czy małżonek podopiecznej jest w stanie sprawować osobistą opiekę nad niepełnosprawną żoną. W tym zakresie organ odwoławczy w całości podzieli ustalenia faktyczne Burmistrza W. i wyjaśnił, że fakt wykonywania pracy zawodowej nie zwalnia M. G. z obowiązku alimentacyjnego względem żony. W konsekwencji świadczenie pielęgnacyjne nie mogło zostać przyznane córce, która faktycznie sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką. H. N., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, skorzystała z prawa skargi do sądu administracyjnego. Strona zażądała uchylenia w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Burmistrza W. oraz orzeczenia, co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazania sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, a także zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego. Zaskarżonej decyzji zarzucono rażące naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się córki, będącej opiekunem faktycznym osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż opieka powinna być sprawowana przez współmałżonka, który nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy wykładnia funkcjonalna wskazanych przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 2021, poz. 137). Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie - art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019, poz. 2325 ze zm. dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważności, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.). Zgodnie z wnioskiem zawartym w skardze oraz przy braku sprzeciwu Samorządowego Kolegium Odwoławczego (odpowiedź na skargę) sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym. Skarga okazała się nieuzasadniona. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2020, poz. 111 ze zm.), przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a powołanej powyżej ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W prawomocnym wyroku z dnia 21 października 2020 roku o sygn. akt IV SA/Po 1193/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyjaśnił już, że zgodnie z treścią art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788) – dalej w skrócie: "K.r.o." oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Ponadto, w myśl art. 23 K.r.o. są oni obowiązani do wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim stanowi przeszkodę w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego innemu członkowi rodziny tylko wtedy, gdy małżonek jest w stanie skutecznie opiekę sprawować. Możliwe jest natomiast przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny, gdy małżonek osoby niepełnosprawnej, z przyczyn od siebie niezależnych i nie wynikających z jego woli, nie jest zdolny do sprawowania nad nią opieki. Przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny nie może jednak obejmować sytuacji, w których współmałżonek osoby wymagającej opieki ma obiektywną możliwość sprawowania opieki (pozwala mu na to wiek i stan zdrowia), lecz odmawia jej sprawowania. Nie ma przy tym znaczenia jakie są subiektywne przyczyny tej odmowy, a więc czy wynika to z wzajemnych relacji między małżonkami, czy też z innych przyczyn np. zdrowy współmałżonek nie chce zrezygnować z pracy zawodowej w celu sprawowania opieki, a wolę takiej rezygnacji wyraża inny członek rodziny. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych rozumiany celowościowo umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nią opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli (tak m.in. w wyrokach WSA w Bydgoszczy z 24.04.2019 r., sygn. II SA/Bd 153/19, WSA w Olsztynie z 12.03.2019r., sygn. akt II SA/Ol 116/19, WSA w Łodzi z 21.01.2020r. o sygn. akt II SA/Łd 589/20, w wyroku NSA z 23.01.2020r., o sygn. I OSK 2462/20). Przypomnieć zatem w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 170 P.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą także sądy (art. 153 P.p.s.a.). W ocenie Sądu nie może być żadnych wątpliwości, co do tego, że organy przyjęły wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych zgodną z wytycznymi zawartymi w powołanym powyżej wyroku sądu administracyjnego. Zgodnie z wytycznymi zawartymi w wyroku, organ przeprowadziły postępowanie wyjaśniające w celu rozpoznania kwestii, czy po stronie męża podopiecznej występują obiektywne przeszkody do roztoczenia osobistej opieki nad niepełnosprawną żoną. W ocenie Sądu organy wykonały nałożone obowiązki z poszanowaniem reguł określonych w art. 7 oraz art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm.; dalej w skrócie K.p.a.). Ustalenia przyjęte za podstawę faktyczną wydanego rozstrzygnięcia nie przejawiają cechy dowolności i jako takie korzystają z ochrony określonej w przepisie art. 80 K.p.a. Z dowodów włączonych akt sprawy wynika, że M. G. nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. Pomimo zawału serca, którego doznał w 2020 roku, nadciśnienia, dny moczanowej oraz cukrzycy zachowuje zdolność do pracy, co potwierdza orzeczenie lekarza medycyny pracy. Do pracy dojeżdża własnym samochodem. Wykonuje pracę zmianową na stanowisku brygadzisty. W razie potrzeby pomaga również w opiece nad żoną; pomaga w ułożeniu ciała w nocy, przebieraniu, czy podawaniu posiłków. Powyższe uzasadnia stanowisko, że rzeczywistym powodem "zrzeczenie się opieki nad niepełnosprawną żoną" nie jest ani wiek, ani stan zdrowia współmałżonka, które w sposób obiektywny mogłyby przesądzić o braku możliwości roztoczenia osobistej opieki nad niepełnosprawną żoną. Dostrzegać przy tym należy, że dowody dokumentujące sytuację rodzinną podopiecznej uzasadniają powyższą ocenę także w ten sposób, że oświadczenie M. G. o "zrzeczeniu się opieki" jest wyborem powodowanym brakiem konieczności rezygnacji z pracy zarobkowej w celu zapewnienia żonie potrzebnej opieki. Zachowanie źródła dochodu umożliwia aktualna sytuacja rodzinna. Opiekę niepełnosprawnej żonie, co do zasady zapewnia córka H. N., która nie posiada własnego źródła dochodu oraz pozostaje w domu, bo sprawuje opiekę na trzyletnim synem. W ocenie Sądu organy z poszanowaniem wytycznych zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 października 2020 roku o sygn. akt IV SA/Po 1193/20 stwierdziły brak podstaw do "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz córki, gdyż w rozstrzyganej sprawie nie ujawniły zobiektywizowanych okoliczności stanowiących o niemożności sprawowania osobistej opieki przez współmałżonka. Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019, poz. 2325 ze zm.), skarga podlegała oddaleniu.