IV SA/Po 7/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka Sędziowie NSA Paweł Miładowski WSA Bożena Popowska (spr.) Protokolant sekr. sąd. Agata Tyll po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 25 stycznia 2007 r. ze skargi M.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]nr [...] w przedmiocie świadczenia rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia [...] nr [...] /-/B.Popowska /-/G.Radzicka /-/P.Miładowski KB/ W dniu [...] października 2006 r. M.S. zwróciła się z wnioskiem o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego, w załączeniu przekazując oświadczenie o dochodach i kopię wyroku rozwodowego. Decyzją z dnia [...],[...] Wójt Gminy K., działając na podstawie art. 4 ust. 2 pkt 1, art. 8 pkt 3, art. 11 ust. 1 i 2, art. 24 ust. 1, art. 26 ust. 1 i 2 oraz art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2003 r., nr 228, poz. 2255 ze zm.) a także art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej jako: kpa) i § 1, § 2, § 13, § 14 i § 15 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. (Dz. U. z 2005 r., nr 105, poz. 881) odmówił Stronie przyznania żądanej pomocy. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, iż zgodnie z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie można przyznać stronie świadczenia, gdy osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, chyba że drugi z rodziców dziecka nie żyje, ojciec dziecka jest nieznany, lub powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone. W odwołaniu od ww. decyzji, Strona zwróciła się z prośbą o ponowne rozpatrzenie jej wniosku i podała, iż do dnia [...] sierpnia 2005 r. pobierała dodatek do zasiłku z tytułu samotnego wychowania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych, ale uzyskała status osoby poszukującej pracę a przysługiwał jej zasiłek w kwocie 400 zł miesięcznie. Decyzją Nr [...] z dnia [...]., Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako: SKO) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, uzasadniając to brakiem dokumentów rozstrzygających sprawę ojcostwa syna Strony oraz ponoszenia kosztów jego utrzymania. Zdaniem SKO, podstawą prawną odmowy przyznania żądanego świadczenia jest art. 7 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponadto SKO uznało trudną sytuację życiową Strony, kwalifikującą ją do wystąpienia o świadczenia z ustawy o pomocy społecznej Dnia [...] grudnia 2005 r., w skardze kierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, Skarżąca wskazując na swoją trudną sytuację, stwierdziła, iż "w przypadku odmowy i tak nie będę ciągnąć byłego męża po Sądach" i sama wychowa syna. W odpowiedzi na skargę, SKO podtrzymało swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie nie tylko z powodów w niej wskazanych [art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej jako: ppsa)]. Kontrola Sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1269) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej jako: ppsa) sprowadza się do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta ogranicza się więc do zbadania czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd administracyjny dokonał tej kontroli według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydawania zaskarżonego aktu. Rozstrzygając skargę w powyższym zakresie, Sąd uznał, że organy orzekające w niniejszej sprawie naruszyły przepisy prawa w stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu, organ I instancji przede wszystkim naruszył przepisy art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 1 kpa, zaś organ II instancji nie naprawiając powyższych wad, dodatkowo naruszył zasadę dwuinstancyjności (art. 15 kpa). Nadto organy, nie dokonując pełnych ustaleń faktycznych i pełnej analizy stanu prawa w przedmiotowym zakresie, dokonały subsumcji prawa materialnego bez przekonywującej argumentacji. . Podstawową wadą postępowania prowadzonego przez organy I i II instancji było to, że nie dokonano pełnych ustaleń faktycznych dotyczących sprawy wnioskowanego przez Stronę świadczenia rodzinnego pod kątem kwalifikacji prawnej w świetle art. 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organy obu instancji, odmawiając stronie świadczenia rodzinnego, nie wskazały dokładnie, jaki przepis, a konkretnie jaki punkt i litera art. 7 ww. ustawy, ich zdaniem, znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie. Z treści uzasadnienia decyzji pierwszoinstancyjnej wynika (w rubrum w ogóle nie wymieniono art. 7), że organ oparł swoje orzeczenie na przesłance określonej w pkt 5 (chodzi o osobę samotnie wychowującą dziecko, wobec której nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców), nie znajdując powodów do zastosowania żadnego z wyłączeń unormowanych pod literą a) do c). Organ II instancji także przytoczył treść art. 7 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ale jednoznacznie nie wskazał, który ze stanów faktycznych, unormowanych w tym przepisie, odpowiada sytuacji Strony, tj. nie odniósł się do treści wyłączeń ujętych pod literą a) do c). Rozważając stan faktyczny sprawy, organ podniósł dwie odrębne, w świetle art. 7 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych kwestie, tj. kwestię ojcostwa syna oraz brak dokumentacji dotyczącej ponoszenia kosztów utrzymania syna Strony, co wskazuje, że organ widział możliwość podjęcia alternatywnych rozstrzygnięć. Tym bardziej niezrozumiale jest utrzymanie w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej. W świetle powyższych uwag wskazać należy, że nie została wyjaśniona kwestia pochodzenia dziecka Skarżącej w kontekście normy wywiedzionej z art. 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a więc nie ustalono, kto jest ojcem dziecka Strony (a w szczególności czy jest nim były mąż Skarżącej) albo czy jest on nieznany. W myśl wymienionego przepisu, zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, chyba że drugi z rodziców dziecka nie żyje, ojciec dziecka jest nieznany, albo powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone. Sąd stwierdza, że organy administracji nie dokonały ustaleń, co do faktycznej sytuacji rodzinnej w kontekście ojcostwa syna Skarżącej, lecz powołując się na brak "zasądzonych świadczeń alimentacyjnych" uznały, iż Skarżąca nie spełnia ustawowych przesłanek do otrzymania rzeczonego świadczenia. Błędem organów było niesprawdzenie w trakcie postępowania administracyjnego aktu urodzenia syna Skarżącej. O tym, że akt urodzenia syna Skarżącej "przedłożono" (nie wiadomo, jakiemu organowi), ujawniono dopiero w odpowiedzi na skargę. W odpowiedzi tej, SKO stwierdziło, iż "brak (...) wyroku zasądzającego alimenty na rzecz syna T., który jak wynika z przedłożonego aktu urodzenia jest także synem Z.S." Tym samym, organ II instancji podważył wiarygodność własnego rozstrzygnięcia, gdyż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał, iż "nie ma (...) żadnych dokumentów rozstrzygających sprawę ojcostwa syna T". Takie postępowanie jest niedopuszczalne w kontekście reguł dochodzenia do prawdy obiektywnej, które wynikają z ww. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 1 kpa. Należy także przypomnieć, iż zgodnie z zasadą dwuinstancyjności, organ odwoławczy rozpoznaje i rozstrzyga ponownie sprawę administracyjną rozstrzygniętą decyzją organu I instancji w oparciu o stan prawny i faktyczny obowiązujący w dniu wydania decyzji ostatecznej (wyrok NSA z dnia 24 lutego 1992 r., II SA 49/92, niepublikowany, podaję za B. Adamiak, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2002 r., str. 578). SKO winno zatem, bądź przeprowadzić postępowanie wyjaśniające dotyczące kwestii wynikających z pełnego aktu urodzenia syna Skarżącej, na nowo ustalić stan faktyczny sprawy, szczegółowo dopytując Skarżącą i orzec na podstawie art. 138 § 1 kpa, bądź uznając, iż rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części, uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji (art. 138 § 2 kpa). Jak wskazano powyżej, organ II instancji żadnego z wyżej wymienionych działań nie podjął. Dodatkowo należy podkreślić, że w niewielkim stopniu ww. błędy popełnione przez organy administracji może tłumaczyć postawa Skarżącej wskazująca, iż nie będzie ona "ciągnąć" byłego męża po Sądach. Po pierwsze, organy, co Sąd wykazał powyżej, nie ustaliły jednoznacznie, że były mąż jest ojcem dziecka Skarżącej, a po drugie, zgodnie z zasadami ogólnymi kpa, a szczególnie zasadą informowania stron wynikającą z art. 9 kpa i zasadą uwzględnienia słusznego interesu obywatela, wypływająca z art. 7 kpa, organy administracji, nawet (a raczej tym bardziej) widząc niechęć Skarżącej do "współpracy", powinny pouczyć ją o konsekwencjach nieudzielanie informacji o pochodzeniu swojego dziecka jak i wyjaśnić dokładnie treść przepisu art. 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem Sądu, organy tego nie uczyniły, naruszając tym samym ww. zasady ogólne kpa. Rozpoznając ponownie sprawę, właściwy organ winien w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, dokładnie wyjaśnić stan faktyczny sprawy i zastosować właściwy przepis prawa materialnego, w sposób zgodny z zasadami wynikającym m. in. z art. 7 kpa, uwzględniając wcześniejsze wskazania. Wobec powyższego, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz a) ppsa, w związku z art. 135 ppsa orzeczono jak w sentencji. /-/ P. Miładowski /-/ G. Radzicka /-/ B. Popowska KB/