IV SA/Po 70/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Tomasz Grossmann po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwów U. R. i Z. R. od postanowień referendarza sądowego z dnia 10 kwietnia 2012 r. sygn. akt IV SA/Po 70/12 w sprawie ze skargi U. R. i Z. R. na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Poznaniu z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie konserwacji urządzeń melioracji wodnej p o s t a n a w i a 1. odmówić przyznania prawa pomocy U. R., 2. odmówić przyznania prawa pomocy Z. R. U. R. (dalej: "Skarżąca" lub "Wnioskodawczyni) i Z. R. (dalej: "Skarżący" lub "Wnioskodawca") wnieśli skargę na decyzję wskazaną w rubrum postanowienia. W toku postępowania złożyli odrębne wnioski o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu swojego wniosku Skarżąca podała, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem, studiującymi córkami i teściową uzyskującą rentę rolniczą w kwocie 850 zł. Posiada dom o pow. 150 m2 i nieruchomość rolną o pow. 41 ha, na której prowadzi wraz z mężem gospodarstwo rolne. Spłaca kredyty zaciągnięte na zakup gruntów i środki produkcji. Dodatkowo Urząd Miejski ocenił straty ze względu na wiosenne przymrozki na kwotę 52.000 zł. Wnioskodawczyni wykazała również posiadanie kombajnu i 2 ciągników rolniczych. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżąca została wezwana przez referendarza sądowego do przedłożenia wyciągów z kont bankowych oraz lokat i kart kredytowych należących do Skarżącej i jej męża za okres ostatnich 6 miesięcy, oszacowania dochodu z prowadzonego gospodarstwa rolnego ze wskazaniem rodzaju produkcji rolnej, jego skali (liczby zwierząt, powierzchni upraw, w tym na nieruchomościach dzierżawionych), wykazania, czy korzysta z dopłat do produkcji rolnej, oraz przedstawienia dokumentacji finansowej prowadzonego gospodarstwa rolnego za rok 2011 r., wykazania za pomocą kserokopii dokumentów (np. rachunków, faktur), jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przedłożenia kopii umów kredytowych i wskazania źródeł ich finansowania oraz do przedłożenia zestawienia pojazdów mechanicznych użytkowanych w gospodarstwie domowym. W odpowiedzi na wezwanie Skarżąca wyjaśniła, że nie ma żadnych lokat, dodatkowych kont i kart kredytowych. Wpływające środki przeznaczane są na spłatę kredytów bankowych i środki do produkcji trzody chlewnej, której sprzedaż wynosi ok. 350 sztuk. W związku z utrzymującą się niską ceną skupu sprzedaż nie przynosi spodziewanych dochodów, ponieważ koszty zakupu komponentów do sporządzania pasz i samych pasz stale wzrasta, w związku z czym generowana jest strata wynosząca ok. 5000 zł. Wnioskodawczyni wskazała, że do tej pory nie otrzymała kwoty dopłat bezpośrednich na ten rok gospodarczy, która powinna wynosić ok. 45.000 zł. Skarżąca wyjaśnił również, że roczna obsługa kredytów wynosi [...] zł + odsetki. Przesłała kopię nakazu płatniczego w sprawie wymiaru podatku rolnego oraz podatku od nieruchomości za rok 2012, kopie rachunków za energię elektryczną oraz kopię decyzji w sprawie podatku od nieruchomości. Odnosząc się do pozostałych żądanych informacji Wnioskodawczyni wyjaśniła, że nie jest w stanie ich zgromadzić w terminie 7 dni. Wyjaśniła również, że rachunki za paliwo rolnicze zostały przekazane do Urzędu Miejskiego w celu rozliczenia podatku akcyzowego. Ponadto Skarżąca nie prowadzi pełnej rachunkowości, gdyż opłaca podatek zryczałtowany, i w związku z tym nie gromadzi rachunków związanych z kosztami produkcji (nawozów, środków ochrony roślin i leków weterynaryjnych). Pozostałe rachunki były niszczone, a odtworzenie ich kopii zajmie ok. miesiąca. Wnioskodawczyni wyjaśniła również, że posiada 2 ciągniki rolnicze [...] rocznik 1988, oraz ciągnik [...], rocznik 1988, wymagające ciągłych napraw, kombajn zbożowy [...], rocznik 1986, i inny sprzęt rolniczy ([...]). Z kolei Skarżący przedstawił we wniosku o przyznanie prawa pomocy generalnie te same informacje, co Skarżąca i również został wezwany przez referendarza sądowego o doprecyzowanie sytuacji majątkowej – w zakresie takim, jak Skarżąca. Pismo zawierające wezwanie, pomimo dwukrotnego awizowania, nie zostało odebrane na poczcie, w związku z czym zostało odesłane na adres tut. Sądu, ze skutkiem doręczenia. Odrębnymi postanowieniami z dnia 10 kwietnia 2012 r., sygn. akt IV SA/Po 70/12, referendarz sądowy odmówił Skarżącym przyznania prawa pomocy, wskazując, że prawo pomocy jest formą dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w procesie. Referendarz sądowy ocenił, że Skarżąca nie wyjaśniła w pełni swej sytuacji finansowej, gdyż wbrew wezwaniu nie przedłożyła dokumentów dotyczących posiadanych kont bankowych i dokumentacji finansowej prowadzonego gospodarstwa rolnego, w tym m.in. ewidencji przychodów. Brak tych dokumentów uniemożliwia rzetelną ocenę wysokości dochodu uzyskiwanego z prowadzonego gospodarstwa rolnego, w tym ze sprzedaży trzody chlewnej. Skarżąca, poza przedłożeniem rachunku za energię elektryczną, nie przedstawiła również żadnych dokumentów potwierdzających wysokość stałych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Analizując z kolei wniosek Skarżącego referendarz sądowy wskazał na brak wątpliwości w orzecznictwie, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowieni NSA z 08.11.2006 r., II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). Dodatkowo referendarz stwierdził, że Skarżący prowadzi gospodarstwo rolne znacznych rozmiarów, o czym świadczy powierzchnia gruntów (41 ha). Znaczny rozmiar produkcji rolnej, przy jednoczesnym braku możliwości rzetelnej oceny sytuacji finansowej, powoduje, że nie można Skarżącego uznać za osobę, która nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Od opisanych postanowień referendarza sądowego oboje Skarżący, jednym pismem, wnieśli sprzeciw. Napisali, że nie zostało w żadnym stopniu uwzględnione to, iż utrzymują dwie studiujące córki. W toku postępowania sygnalizowali, że odtworzenie dokumentacji związanej z prowadzeniem gospodarstwa domowego zabrałoby więcej czasu niż 7 dni, i w związku z tym wnioskowali o przedłużenie terminu, lecz nie znalazło to odzwierciedlenia w uzasadnieniu postanowienia. Podkreślili, że uzasadnienia postanowień nie odnoszą się do tego, że prowadzenie dużego gospodarstwa rolnego wiąże się z ponoszeniem dużych nakładów na produkcję rolną, a efekty pracy są mierne tylko dlatego, że produkcja jest uzależniona od warunków pogodowych. Zimowe mrozy spowodowały wymarznięcie 50% upraw w areale ok. 20 ha, co znacznie pomniejszy dochód gospodarstwa. Samo utrzymanie stada podstawowego trzody chlewnej wiąże się z dokładaniem do produkcji. Niska cena tucznika utrzymuje się od kilku lat, co nie jest żadną tajemnicą. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270; dalej: "p.p.s.a.") zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, iż sąd rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy od początku, tzn. tak, jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Skutkiem wniesionego przez skarżących sprzeciwu jest utrata mocy zaskarżonych postanowień i konieczność ponownego merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób dotkniętych ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Uzasadniając wnioski o przyznanie prawa pomocy Skarżący wskazali, że prowadzą gospodarstwo rolne znacznych rozmiarów, o czym świadczy powierzchnia gruntów ([...] ha) i ilość sprzedawanej trzody chlewnej (ok. [...] szt. rocznie). Dodatkowo napisali, że korzystają z dopłat bezpośrednich do produkcji rolnej w wysokości około [...] zł rocznie. Sąd stwierdza, że Skarżący dotąd nie wyjaśnili jednak w pełni swojej sytuacji finansowej, chociaż upłynęło znacznie więcej czasu niż zakreślone pierwotnie 7 dni. Sąd zaznacza przy tym, że nakładane na Skarżących terminy ulegały faktycznemu wydłużeniu, ponieważ byli oni wzywani do usunięcia braków formalnych swoich pism (np. do podpisania sprzeciwu). Innymi słowy, Sąd nie mógł przystąpić do rozpoznania wniosku o prawo pomocy, dopóki nie został usunięty dany brak formalny pisma lub nie minął termin na to wyznaczony. Mimo to Skarżący nie przedłożyli jednak dokumentów dotyczących posiadanych kont bankowych i dokumentacji finansowej prowadzonego gospodarstwa rolnego, w tym m.in. ewidencji przychodów. Brak tych dokumentów uniemożliwia rzetelną ocenę wysokości dochodu uzyskiwanego z prowadzonego gospodarstwa rolnego, w tym ze sprzedaży trzody chlewnej. Argumenty załączone do sprzeciwu nie zostały poparte jakimikolwiek dokumentami, przez co pozostają gołosłowne. To Wnioskodawcy winni wykazać, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podstawowym warunkiem ustalenia sytuacji finansowej jakiejkolwiek rodziny jest należyte udokumentowanie jej przychodów i wydatków. Sąd stwierdza, że w niniejszej sprawie brak ku temu stosownych dokumentów, co czyni niemożliwym uwzględnienie obu wniosków. W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.