IV SA/Po 713/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski (spr.) Sędziowie WSA Izabela Bąk-Marciniak WSA Maciej Busz Protokolant ref. staż. Agata Pawlicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2016 r. sprawy ze skargi Z. S. na postanowienie Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania 1. oddala skargę w całości 2. przyznaje adwokatowi K. J. od Skarbu Państwa (Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) wynagrodzenie w kwocie 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) podwyższone o kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych i 20/100) stanowiącą podatek od towarów i usług – łącznie 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych i 20/100) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej Prawomocnym wyrokiem z dnia 18 marca 2015 r. sygn. akt IV SA/Po 1201/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po rozpoznaniu sprawy ze skargi Z. S. (dalej jako Skarżąca) na decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Poznaniu z dnia [...] sierpnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie rozbiórki, stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. Uzasadniając wyrok Sąd zastrzegł, że skarga została wprawdzie uwzględniona, ale z powodów innych, niż w niej wskazane. Sąd stwierdził, że odwołanie od decyzji organu I instancji zostało złożone po terminie, czego nie zauważył organ wyższego stopnia i rozpoznał sprawę merytorycznie. Sąd wskazał, że decyzja organu I instancji została doręczona skarżącej w dniu 2 czerwca 2014 r. Skarżąca potwierdziła odbiór powyższej decyzji swoim podpisem, ze wskazaniem daty doręczenia. Dalej Sąd napisał, że powyższa decyzja zawierała prawidłowe pouczenie o przysługującym stronie prawie wniesienia odwołania, w terminie 14 dni od daty jego doręczenia, do Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego, za pośrednictwem organu, który wydał decyzję. Pouczenie zawarte w decyzji Sąd ocenił jako pełne i sformułowane w sposób jasny, nie nasuwający żadnych wątpliwości, co do terminu i sposobu wniesienia odwołania. Sąd stwierdził, że termin do wniesienia odwołania upływał z dniem 16 czerwca 2014 r. (poniedziałek). Odwołanie zaś Skarżąca złożyła w dniu 17 czerwca 2014 r. (data stempla pocztowego), zatem po terminie. Sąd podkreślił, że czternastodniowy termin do złożenia odwołania nie podlega wydłużeniu, ani skróceniu; jest terminem ustawowym, wiąże więc wszystkie osoby i organy występujące w postępowaniu administracyjnym. Jego niedotrzymanie powoduje ujemne skutki procesowe w postaci utraty prawa do wniesienia odwołania. Merytoryczne rozpoznanie sprawy w drugiej instancji na skutek środka odwoławczego wniesionego z uchybieniem terminu rażąco narusza zasady postępowania administracyjnego. Bez względu bowiem na przyczyny uchybienia terminu do wniesienia środka zaskarżenia sprawa nie może być rozpoznana co do meritum. Uchybienie ustawowego terminu powoduje bezskuteczność odwołania, czego następstwem jest ostateczność decyzji organu I instancji. Uchybienie terminu jest okolicznością obiektywną i w razie jej stwierdzenia organ odwoławczy winien postanowić o uchybieniu terminu, w trybie art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.; dalej jako k.p.a.). Postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2015 r. sygn. akt IV SA/Po 1201/14 Sąd odrzucił skargę kasacyjną od ww. wyroku, wskazując, że skarga kasacyjna została sporządzona przez Skarżącą, która nie jest zwolniona z obowiązku skorzystania z pomocy adwokata lub radcy prawnego. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] Wielkopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego, wskazując na art. 134, art. 123 § 1 i 2 i art. 144 k.p.a., stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania przez Z. S. od decyzji nr [...] Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] maja 2014 r. znak: [...], nakazującej właścicielom: Z. S., K. S. i S. S. rozbiórkę będącego w budowie budynku garażowego (o wym. [...]), zlokalizowanego w [...] - realizowanego bez wymaganego pozwolenia na budowę. Uzasadniając postanowienie WWINB napisał, że zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej jako p.p.s.a.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Decyzja organu I instancji, zgodnie ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru została doręczona osobiście Skarżącej w dniu 2 czerwca 2014 r. Zgodnie z art. 129 § 2 k.p.a. odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, o czym skarżąca została pouczona, w decyzji. Termin do wniesienia odwołania upłynął zatem w dniu 16 czerwca 2014 r. Odwołanie, z dnia 16 czerwca 2014 r. zostało wysłane przez Skarżącą za pośrednictwem Poczty Polskiej w dniu 17 czerwca 2014 r. – data stempla pocztowego. Oznacza to, iż odwołanie zostało wniesione po terminie przysługującym do wniesienia odwołania, o jeden dzień. Organ wyższego stopnia zastrzegł, że podany w pouczeniu termin do wniesienia odwołania jest terminem ustawowym, wyznaczonym wprost przepisem art. 129 § 2 k.p.a., a jego zachowanie jest warunkiem skuteczności czynności procesowej dokonanej przez stronę. Terminy ustawowe wyznaczone dla stron i uczestników postępowania nie mogą być przez organ prowadzący postępowanie ani skracane, ani przedłużane. Organ odwoławczy jest zobowiązany zbadać, czy odwołanie wniesione zostało w przewidzianym przez przepisy terminie. WWINB podkreślił, że wraz z odwołaniem nie został złożony wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, co skutkuje pozostawieniem odwołania bez merytorycznego rozpatrzenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Z. S. napisała, że dopiero po roku od złożenia odwołania dowiedziała się, że uchybiła terminowi, i to o jeden dzień. Oceniła, że jest to skrajna niesprawiedliwość. Zwróciła się do Sądu o wyrozumiałość i powtórne rozpatrzenie skargi kasacyjnej. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Postanowieniem z dnia 29 września 2015 r. sygn. akt IV SA/Po 713/15 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu przyznał Skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r, poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia kończące postępowanie. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonego postanowienia, Sąd miał przede wszystkim na uwadze, że w rozpoznawanej sprawie zapadł już uprzednio prawomocny wyrok sądu administracyjnego – wyrok WSA w Poznaniu z dnia 18 marca 2015 r. sygn. akt IV SA/Po 1201/14, stwierdzający nieważność decyzji WWINB z powodu rozpoznania odwołania wniesionego z uchybieniem terminu. W związku z tym zarówno WWINB rozpoznający ponownie sprawę, jak i Sąd w obecnym składzie, pozostają związani oceną prawną oraz wskazaniami co do dalszego postępowania, wyrażonymi w tym wyroku WSA – zgodnie z dyspozycją art. 153 p.p.s.a. W rozumieniu tego przepisu przez "ocenę prawną" należy rozumieć sąd o prawnej wartości sprawy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego oraz kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji. Z kolei "wskazania co do dalszego postępowania" stanowią z reguły konsekwencję tak rozumianej oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych, i wskazanie kierunku, w którym winno zmierzać przyszłe postępowanie (por.: J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, uw. 1 i 2 do art. 153; M. Jagielska, J. Jagielski, R. Stankiewicz, M. Grzywacz [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, Warszawa 2015, art. 153, Nb 1–3). W świetle przywołanego art. 153 p.p.s.a. Sąd w obecnym składzie, z jednej strony, nie był władny poddawać ponownej analizie kwestii rozstrzygniętych już we wspomnianym wyroku o sygn. akt IV SA/Po 1201/14, a z drugiej – był zobligowany, w pierwszej kolejności, skontrolować zastosowanie się przez organ wydający zaskarżony akt do ocen i wytycznych w tym wyroku zawartych. Odnosząc powyższe uwagi do realiów niniejszej sprawy Sąd stwierdza, że w sprawie zostało przesądzone, że odwołanie Skarżącej zostało wniesione z uchybieniem terminu. Nadto zostało przesądzone, że uchybienie terminu jest okolicznością obiektywną i organ odwoławczy winien postanowić o uchybieniu terminu w trybie art. 134 k.p.a. Zgodnie z przywołanym przepisem organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Sąd stwierdza, że ponownie prowadząc postępowanie WWINB stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania, w trybie art. 134 k.p.a., wydając stosowne postanowienie. Trzeba zatem stwierdzić, że organ zastosował się do oceny prawnej i zrealizował wytyczną zawartą w ww. prawomocnym wyroku o sygn. akt IV SA/Po 1201/14. Sąd stwierdza, odnosząc się do argumentów skargi, że skarga nie mogła zostać uwzględniona. Nie można uznać, że upływ czasu pomiędzy wniesieniem odwołania a wydaniem wyroku, z uzasadnienia którego Skarżąca dowiedziała się, tak jak i organ, o wniesieniu odwołania z uchybieniem terminu, mógłby mieć jakiekolwiek znaczenie dla oceny terminowości wniesienia odwołania. Nie istnieje środek prawny pozwalający sądowi administracyjnemu na przywrócenie terminu ustawowego, który został uchybiony. Nadto niemożliwe jest rozpatrzenie w tym postępowaniu skargi kasacyjnej wniesionej w innej sprawie sądowoadministracyjnej. Na skutek wniesienia odwołania z uchybieniem terminu decyzja organu I instancji, nakazująca rozbiórkę będącego w budowie budynku garażowego, stała się ostateczna. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku. O kosztach postępowania Sąd rozstrzygnął w punkcie drugim wyroku na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. Do kosztów postępowania zaliczono koszty zastępstwa procesowego w kwocie 240 zł ustalone na podstawie § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 213 r. poz. 461 z późn. zm.), podwyższając opłatę o stawkę podatku od towarów i usług, na podstawie § 2 ust. 3 przywołanego rozporządzenia.