IV SA/Po 734/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Radzicka po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. S. na postanowienie W. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia ... czerwca 2009 r. Nr ... w przedmiocie wyłączenia pracownika organu administracyjnego od udziału w postępowaniu postanawia: oddalić wniosek. Postanowieniem z dnia [...] marca 2010r. referendarz sądowy odmówił przyznania A.S. prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zasadniczym powodem rozstrzygnięcia, było uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązku wyjaśnienia sytuacji majątkowej, pomimo stosownego wezwania. W następstwie wniesienia sprzeciwu od tego postanowienia, Sąd postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2010 r. odmówił przyznania prawa pomocy. Postanowienie to stało się prawomocne, ponieważ Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia [...] czerwca 2010 r. oddalił zażalenie A. S. na postanowienie tutejszego Sądu. Pismem z dnia [...] lipca 2010r. skarżący zwrócił się z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, który pomimo doręczenia skarżącemu formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie został złożony z zachowaniem art. 252 §2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej Ppsa). W związku z powyższym zarządzeniem z dnia [...] września 2010r. pozostawiono wniosek o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W wyniku sprzeciwu wniesionego przez skarżącego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, prawomocnym zarządzeniem z dnia [...] października 2010r. zarządził pozostawienie wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W związku z powyższym wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący złożył ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Strona skarżąca w powtórnym wniosku o prawo pomocy podniosła, iż w związku z chorobą psychiczną i brakiem dochodów nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych. Jedynym źródłem utrzymania jest bowiem pomoc rodziny. Postanowieniem referendarza sądowego odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. Sprzeciw od powyższego postanowienia wniósł skarżący wnosząc o jego uchylenie oraz wskazując, iż jego stan zdrowia po badaniach psychiatrycznych uniemożliwia mu pracę i stawanie się przed sądem. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 Ppsa w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując ponownie wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 Ppsa. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym, to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W niniejszej sprawie podstawowe znaczenie ma fakt, że jest to kolejny wniosek w przedmiocie prawa pomocy złożony w postępowaniu przez skarżącego. Jak już wyżej wskazano, postanowieniem z dnia [...] marca 2010r. referendarz sądowy odmówił przyznania A. S. prawa pomocy w zakresie całkowitym. W następstwie wniesienia sprzeciwu od tego postanowienia, Sąd postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2010 r. odmówił przyznania prawa pomocy. Zażalenie na powyższe postanowienie Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia [...] czerwca 2010 r. oddalił. Wobec powyższego postanowienie z dnia [...] kwietnia 2010 r. jest postanowieniem prawomocnym (art. 168 § 1 Ppsa). Powyższe nie wyklucza możliwości ponownego ubiegania się przez stronę o przyznanie prawa pomocy, ponieważ stosownie do treści 243 § 1 zdanie pierwsze Ppsa. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (na każdym jego etapie). Zgodnie jednak z art. 170 Ppsa, orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Wspomniana moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2006, s. 365). Możliwość zmiany bądź uchylenia wspomnianego orzeczenia daje natomiast art. 165 Ppsa, jednakże tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku, a mianowicie zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszego postępowania wpadkowego należy stwierdzić, że obowiązkiem Sądu przy rozpoznawaniu ponownego wniosku o prawo pomocy było zbadanie czy nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie tj. m.in. jakie były dochody i wydatki strony w dacie wydania pierwotnego postanowienia, a jakie w dacie kolejnego rozpoznania sprawy. Kwestie te muszą być udokumentowane w tak samo rzetelnym stopniu, jak w pierwotnym wniosku o prawo pomocy. W tym miejscu wskazać należy, iż strona skarżąca poczynając od pierwotnego wniosku o prawo pomocy, poprzez sprzeciw, zażalenie na postanowienie Sądu oraz powtórny wniosek o prawo pomocy oraz kolejny sprzeciw podnosi, że nie ma żadnych środków. Strona skarżąca jednak w ogóle nie dołączyła do tego wniosku żadnych dokumentów. Z tego powodu przy ocenie niniejszego, kolejnego już wniosku o prawo pomocy nie straciły na aktualności rozważania odnośnie sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych skarżącego, zawarte prawomocnym orzeczeniu NSA z dnia [...] czerwca 2010r. , w tym dotyczące obciążającego stronę obowiązku wykazania, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa i art. 165 Ppsa orzekł jak w sentencji.