IV SA/Po 772/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk - Marciniak Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost – Durchowska WSA Maciej Busz (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi W. S. A. w upadłości układowej na postanowienie Okręgowego Inspektora Pracy w P. z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie inspektora pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w P. z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...], 2. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane, 3. zasądza od Okręgowego Inspektora Pracy w P. na rzecz skarżącej W. S. A. w upadłości układowej kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu wpisu sądowego oraz [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego. IV SA/Po 772/13 Uzasadnienie Inspektor pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w P. w dniu [...].03.2013r. wydał tytuł wykonawczy nr rej. [...] przeciwko W. S.A. w P. w upadłości układowej (zwanej dalej skarżącą) obligujący zobowiązaną do zapłacenia pracownikom wynagrodzenia za maj 2012r. Skarżąca wniosła zarzuty na powyższy tytuł wykonawczy zarzucając błąd co do osoby zobowiązanego w myśl art. 33 pkt 4 u.p.e.a. oraz zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego względem skarżącej zgodnie z art.33 pkt 8 u.p.e.a. Skarżąca wniosła także o umorzenie postępowania egzekucyjnego, względnie jego zawieszenie albo o zastosowanie mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia [...].04.2013 roku nr rej. [...] inspektor pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w P. na podstawie art.34 § 4 ustawy z dnia 17.06.1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. Dz.U. z 2005r., Nr 229, poz.1954 ze zm., zwanej dalej u.p.e.a.) postanowił oddalić w/w zarzuty. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że postanowieniem z dnia [...].03.2013 roku nr rej. [...] inspektor pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w P. nałożył na przedsiębiorstwo W. S.A. w P. w upadłości układowej grzywnę w celu przymuszenia w kwocie 50.000 zł. Grzywna została nałożona w związku z prowadzonym przeciwko spółce postępowaniem egzekucyjnym, którego celem jest doprowadzenie do wykonania obowiązku określonego w wyżej opisanym tytule wykonawczym, tj. do niezwłocznej realizacji decyzji inspektora pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w P. wskazanej w punkcie 1 nakazu z dnia [...].08.2012r. nr rej. [...]. Decyzja ta nakazywała natychmiastowe wypłacenie 70 pracownikom wynagrodzenia za pracę wykonaną w maju 2012r. Łączna wysokość niewypłaconych świadczeń ze stosunku pracy objętych egzekwowaną decyzją wynosi [...] zł, z czego do wypłacenia pozostały świadczenia ze stosunku pracy w łącznej kwocie [...] zł. Odnosząc się do zarzutu skarżącej co do jej błędnego oznaczenia organ m.in. wskazał, że ogłoszenie upadłości nie wyłącza samo przez się danego podmiotu z obrotu gospodarczego. Odnosząc się do zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego względem skarżącej organ podniósł, iż w tym przypadku organ mógł zastosować tylko jeden środek egzekucyjny w postaci grzywny. Ponadto organ podkreślił, że wysokość grzywny uzależniona jest od uznania administracyjnego organu. Wskazano również, że grzywna może zostać umorzona lub zwrócona w razie zrealizowania obowiązku przez skarżącą, tj. wypłacenie egzekwowanych wynagrodzeń. Od powyższego postanowienia W. S.A. w P. w upadłości układowej w ustawowym terminie złożyła zażalenie do Okręgowego Inspektora Pracy w P.. Okręgowy Inspektor Pracy w P. postanowieniem z dnia [...].06.2013r. o nr rej [...] utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. Organ odwoławczy w uzasadnieniu m.in. powtórzył argumentację organu I instancji, iż w tym przypadku organ mógł zastosować tylko jeden środek egzekucyjny w postaci grzywny, a wysokość grzywny uzależniona jest od uznania administracyjnego organu. Wskazał również, że grzywna może zostać umorzona lub zwrócona w razie zrealizowania obowiązku przez skarżącą, tj. wypłacenia egzekwowanych wynagrodzeń. Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu w ustawowym terminie złożyła W. S.A. w upadłości układowej z siedzibą w P. Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania w przedmiocie nałożenia grzywny lub o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Skarżąca zarzuciła obrazę: - art.7 § 2 i 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (zwana dalej: u.p.e.a) przez jego błędną wykładnię i zastosowanie środka nie zmierzającego w sposób bezpośredni do realizacji przez zobowiązanego ciążącego na nim obowiązku lub przez nie zastosowanie środka najmniej uciążliwego dla zobowiązanego, - art.119 § 1 u.p.e.a przez jego błędną wykładnię, - art.121 § 2 u.p.e.a przez jego błędne zastosowanie. W uzasadnieniu skargi wskazano m.in., iż przy zastosowaniu środka w postaci grzywny organ nie wziął pod uwagę okoliczności faktycznych w postaci trudnej sytuacji ekonomicznej skarżącej. Działanie organu zmierzało w sposób bezpośredni do realizacji obowiązku przez skarżącą. Z tego względu było niezgodne z zasadą racjonalnego działania i zasadą niezbędności, gdyż powodowało pogłębienie złej sytuacji ekonomicznej skarżącej. Zdaniem skarżącej nie można stosować grzywny bez oderwania od sytuacji zobowiązanego. Skarżąca powołała się na fakt postawienia jej w stan upadłości z możliwością ogłoszenia układu. Skarżąca zarzuciła, iż organ wbrew dyspozycji art.7 § 2 u.p.e.a. nie zastosował środków najmniej uciążliwych dla zobowiązanego mając na uwadze wysokość grzywny i sytuację ekonomiczną skarżącej spółki. Podkreśliła, że nałożona grzywna nie zmierza – wbrew dyspozycji art.7 § 2 u.p.e.a. do realizacji nałożonego obowiązku. W sytuacji, gdy spółka stara się wykonać w jak największym zakresie ciążące na niej obowiązki zapłata wymierzonej grzywny wynoszącej ok. 1/3 całego zobowiązania prowadziłaby do definitywnego zakończenia działalności gospodarczej przez skarżącą i zwolnienia zatrudnionych pracowników. W ocenie skarżącej organ naruszył także art.119 § 1 u.p.e.a. zarzucając bezcelowość nałożonej grzywny i jej sprzeczność z zasadą gospodarnego prowadzenia egzekucji. Okręgowy Inspektor Pracy w P. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację i ją rozszerzając. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Złożona skarga zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek z innych względów aniżeli zostały w niej podniesione. Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - dalej Ppsa) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Sąd administracyjny jest sądem kasacyjnym. W razie stwierdzenia istotnych uchybień sąd administracyjny nie ma więc kompetencji do merytorycznego rozstrzygnięcia danego postępowania, lecz jest upoważniony jedynie do uchylenia bądź stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji lub aktu. Na podstawie art. 134 § 1 Ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem kontroli sprawowanej przez Sąd pod względem zgodności z prawem w niniejszym postępowaniu było postanowienie Okręgowego Inspektora Pracy w P. z dnia [...].06.2013 roku utrzymujące w mocy postanowienie inspektora pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w P. z dnia [...].04.2013 roku oddalające zarzuty skarżącej do tytułu wykonawczego nr rej. [...] wydanego przez inspektora pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w P. wydanego w dniu [...].03.2013r. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd podzielił ustalenia faktyczne dokonane przez organy obu instancji przyjmując je za własne oraz czyniąc podstawą poniższych rozważań. W uznaniu Sądu, żaden z wymienionych przez skarżącą w skardze przepisów nie został naruszony. Sąd nie podzielił zarzutów skargi. Przy czym należy zwrócić uwagę, iż znaczna część argumentacji skarżącej odnosiła się nie do samego tytułu wykonawczego, lecz odnosiła się do grzywny nałożonej w celu przymuszenia. Sąd stwierdził jednak z urzędu, że w sprawie organy nie dostrzegły w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego przepisów proceduralnych, które mogły mieć znaczący wpływ na wynik sprawy. Z akt sprawy wynika bowiem, że organy administracyjne nie zwróciły uwagi na fakt, iż w dniu 13.09.2012 roku Sąd Rejonowy– [...] w P., Wydział [...] Gospodarczy do Spraw Upadłościowych i Naprawczych postanowieniem wydanym w sprawie o sygn. akt. [...], ogłosił upadłość W. S.A. z możliwością zawarcia układu. Ta okoliczność może mieć podstawowe znaczenie dla prowadzonego postępowania egzekucyjnego w administracji. Prawo upadłościowe i naprawcze nakazuje bowiem - o ile to możliwe - zaspokoić wierzycieli w jak najwyższym stopniu przy rozważeniu zachowania przedsiębiorstwa w całości. W przedmiotowej sprawie prowadzone postępowanie egzekucyjne ma na celu zmuszenie nałożoną grzywną pracodawcy do wypłacenia pracownikom należności ze stosunku pracy. Otóż zgodnie z przepisem art. 140 ust.1 Prawa upadłościowego i naprawczego z dnia 28 lutego 2003 r.( Dz.U.2012.1112 j.t, zwanego dalej p.u.i.n.) postępowanie egzekucyjne dotyczące wierzytelności objętej z mocy prawa układem, wszczęte przed ogłoszeniem upadłości, ulega zawieszeniu z mocy prawa z dniem ogłoszenia upadłości. Sumy uzyskane w zawieszonym postępowaniu, a jeszcze niewydane, przelewa się do masy upadłości po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości. W myśl ust.2 tegoż przepisu po ogłoszeniu upadłości jest niedopuszczalne wykonanie wydanego przed ogłoszeniem upadłości dłużnika postanowienia o zabezpieczeniu roszczenia wynikającego z wierzytelności objętej z mocy prawa układem. Według art.140 ust.3 p.u.i.n. sędzia-komisarz na wniosek upadłego albo zarządcy może uchylić zajęcia dokonane przed ogłoszeniem upadłości w postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym dotyczącym wierzytelności objętej z mocy prawa układem, jeżeli jest to konieczne dla dalszego prowadzenia przedsiębiorstwa. Prawo upadłościowe i naprawcze wskazuje jakie należności nie są objęte układem w przepisie art.273. Zgodnie z art. 273 ust.1 p.u.i.n. układ nie obejmuje: 1) należności alimentacyjnych oraz rent z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci oraz z tytułu zamiany uprawnień objętych treścią prawa dożywocia na dożywotnią rentę; 2) roszczenia o wydanie mienia, o którym mowa w art. 70; 3) (uchylony); 4) wierzytelności, za które upadły odpowiada w związku z nabyciem spadku po ogłoszeniu upadłości, po wejściu spadku do masy upadłości; 5) składek na ubezpieczenia społeczne. W ustępie drugim tego artykułu ustawodawca wskazał, że układ nie obejmuje należności ze stosunku pracy oraz wierzytelności zabezpieczonej na mieniu upadłego hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym, zastawem skarbowym lub hipoteką morską, w części znajdującej pokrycie w wartości przedmiotu zabezpieczenia, chyba że wierzyciel wyraził zgodę na jej objęcie układem. Zgoda na objęcie wierzytelności układem powinna być wyrażona w sposób bezwarunkowy i nieodwołalny, najpóźniej przed przystąpieniem do głosowania nad układem. Zgoda może być wyrażona ustnie do protokołu z przebiegu zgromadzenia wierzycieli. Wynika więc z powyższego, że należności ze stosunku pracy mogą być objęte układem, jeżeli pracownicy wyrazili na to zgodę. To uregulowanie prawne należy powiązać z brzmieniem przepisu art. 56 ustawy z dnia 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, który w § 1 stanowi, że postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu: 1) w razie wstrzymania wykonania, odroczenia terminu wykonania obowiązku albo rozłożenia na raty spłat należności pieniężnej; 2) w razie śmierci zobowiązanego, jeżeli obowiązek nie jest ściśle związany z osobą zmarłego; 3) w razie utraty przez zobowiązanego zdolności do czynności prawnych i braku jego przedstawiciela ustawowego; 4) na żądanie wierzyciela; 5) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Według § 2 powołanego wyżej przepisu zawieszenie postępowania egzekucyjnego, dotyczącego obowiązku o charakterze niepieniężnym, z przyczyny określonej w § 1 pkt 2 i 3, może nastąpić tylko w przypadkach, gdy nie zagraża to interesowi społecznemu. Przekładając to na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że wydany przez organy administracji tytuł wykonawczy miał służyć wykonaniu obowiązku polegającego na zapłaceniu należności pracowniczych. Prawo upadłościowe i naprawcze przewiduje objęcie tych należności układem za zgodą pracowników. Organy administracji nie poczyniły wyjaśnień, czy zgoda taka, co do przedmiotowych należności pracowniczych, została złożona. Sąd miał na uwadze to, że grzywna w celu przymuszenia - wydana na podstawie objętego skargą tytułu wykonawczego - jest jedynym środkiem egzekucyjnym obowiązków o charakterze niepieniężnym mającym charakter przymuszający, a nie typowo zaspokajający. Nie oznacza to jednak, że jej nałożenie nie prowadzi bezpośrednio do wykonania egzekwowanego obowiązku. Z uwagi na swoją prostą formę oraz dolegliwość finansową, grzywna stanowi skuteczny środek mający na celu skłonienie samego zobowiązanego do wykonania nałożonego na niego obowiązku, bez potrzeby angażowana osób trzecich. Z powyższego uregulowania prawnego wynika, że postępowanie egzekucyjne – zainicjowane kontrolowanym tytułem wykonawczym - dotyczące wierzytelności z mocy prawa objętej układem powinno być zawieszone o ile się już toczyło w dacie ogłoszenia upadłości z możliwością zawarcia układu. Przepisy nie normują wyraźnie kwestii, czy po ogłoszeniu upadłości z możliwością zawarcia układu dopuszczalne jest wszczęcie przeciwko upadłemu postępowania egzekucyjnego. Nie powinno jednak budzić wątpliwości, że zakaz kontynuowania postępowań egzekucyjnych i zabezpieczających, wyrażający się w ich zawieszeniu z mocy prawa, odnosi się a fortiori do wszczynania tych postępowań (tak też S. Gurgul, s. 516). Zakaz wszczynania postępowań egzekucyjnych dotyczy wszakże tylko wierzytelności, które z mocy prawa są objęte układem. A wierzytelności pracownicze jak wskazuje ustawa mogą zostać objęte układem, jeżeli pracownicy wyrażą na to zgodę. W tej sytuacji (w razie wyrażenia takiej zgody) w ogóle niedopuszczalne byłoby wszczynanie postępowania egzekucyjnego a co dopiero jego dalsze prowadzenie. Tak więc przed wydaniem postanowienia w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia w rozpatrywanym przypadku organy administracji powinny wyjaśnić, czy pracownicy skarżącej wyrazili zgodę na objęcie przysługujących im należności układem, czy też zgody takiej nie wyrazili. Powyższy pogląd został sformułowany w analogicznym stanie faktycznym i prawnym w analogicznej sprawie dotyczącej przedmiotowego postępowania egzekucyjnego i nałożenia grzywny na skarżącą W. S.A. w celu przymuszenia jej do zaspokojenia roszczeń pracowniczych wynikających ze stosunku pracy. Postępowanie to było prowadzone przez tut. Sąd pod sygn. akt IV SA/Po 577/13 i zostało zakończone prawomocnym wyrokiem. Sąd w niniejszym składzie na mocy art.153 Ppsa jest związany tym poglądem, który dotyczy całości postępowania egzekucyjnego, a więc również kontrolowanego tytułu wykonawczego. Prócz tego Sąd w tym składzie podziela ów pogląd. Analogiczny pogląd Sąd w tym samym składzie wyraził również rozpoznając skargę sprawie dotyczącej przedmiotowego postępowania egzekucyjnego i nałożenia grzywny na skarżącą W. S.A. w celu przymuszenia jej do zaspokojenia roszczeń pracowniczych wynikających ze stosunku pracy. Postępowanie to było prowadzone przez tut. Sąd pod sygn. akt IV SA/Po 670/13 i zostało zakończone nieprawomocnym wyrokiem. Mając na uwadze powyższe uchybienia Sąd w pkt 1 wyroku działając na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit.c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) uchylił postanowienie zaskarżone oraz poprzedzające je postanowienie Inspektora Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w P. z dnia [...].04.2013 roku nr rej. [...]. Na podstawie art.152 Ppsa orzeczono, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane. Rozpoznając ponownie sprawę organy powinny uwzględnić poglądy prawne i wykładnię przepisów prawa przedstawioną przez Sąd w uzasadnieniu. W 3 punkcie wyroku Sąd działając na podstawie art. 200 Ppsa zasądził od organu na rzecz skarżącej kwotę [...] zł tytułem nieuiszczonego przez skarżącą wpisu sądowego oraz kwotę [...] zł tytułem kosztów zastępstwa prawnego.