IV SA/Po 776/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Józef Maleszewski po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. Ś. o przywrócenie terminu w sprawie ze skargi R. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2014 r. Nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia za nienależnie pobrane p o s t a n a w i a odmówić przywrócenia terminu do wniesienia skargi Pismem z dnia [...] sierpnia 2015 r. R. Ś. (dalej jako Skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, opisaną w rubrum. Zaskarżoną decyzją SKO utrzymało w mocy w decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] orzekającą, że świadczenia rodzinne pobrane przez Skarżącą na dzieci: Z. Ś. i J. Ś., za okres od dnia 01 listopada 2012 r. do dnia 31 października 2013 r., w wysokości 3.704 zł są świadczeniami nienależnie pobranymi. Razem ze skargą Skarżąca wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. We wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi Skarżąca oceniła, że zachodzi wyjątkowy przypadek, uzasadniający przywrócenie terminu po upływie roku od uchybionego terminu. Podkreśliła, że w toku prowadzonych przez organ pierwszej instancji postępowań, w granicach sprawy o zwrot nienależnie pobranych przez nią świadczeń rodzinnych, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wielokrotnie uchylało decyzje organu I instancji. Natomiast zaskarżoną do sądu decyzją SKO wydało decyzję utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji. Stwierdziła, że z treści uzasadnienia decyzji SKO wynikało, że okoliczność czy świadczeniobiorca był prawidłowo pouczony o braku prawa do pobierania świadczenia jest niewątpliwie istotna dla rozstrzygnięcia, która warunkuje możliwość dochodzenia zwrotu świadczenia jako nienależnie pobranego (strona 9 uzasadnienia). Dodatkowo Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało na wyroki WSA w Kielcach i WSA w Gorzowie Wlkp. W związku z powyższym Skarżąca oczekiwała, że w nowej sprawie, której przedmiotem będzie zobowiązanie do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, oceniana będzie okoliczność warunkująca możliwość dochodzenia zwrotu świadczenia, jako nienależnie pobranego, a mianowicie prawidłowości pouczenia o braku prawa do pobierania świadczenia. Skarżąca napisała, że z tego względu pozostawała w przekonaniu, że nie ma interesu prawnego i nie może zaskarżyć decyzji z dnia 28 lipca 2014 r. z powodu jej niezgodności z prawem. W dniu 24 sierpnia 2015 r., przed wniesieniem skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 2 czerwca 2015 r., sygn. akt IV SA/Po 97/15, pełnomocnik ustanowiony w ramach prawa pomocy (w pierwszej instancji) poinformował Skarżącą, że według WSA w Poznaniu niedopuszczalne jest ponowne weryfikowanie, czy świadczenie to spełnia znamiona świadczenia nienależnie pobranego w rozumieniu art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 144, dalej jako u.ś.r.), skoro zagadnienie to zostało już rozstrzygnięte ostateczną decyzją administracyjną. Skarżąca oceniła, że została zmanipulowana przez SKO, poprzez uzasadnienie decyzji z dnia [...] lipca 2014 r., wskazujące na konieczność ponownej oceny okoliczności prawidłowości pouczenia o braku prawa do pobierania nienależnych świadczeń rodzinnych w nowym postępowaniu w sprawie o zwrot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Dalej wskazała, że uchybienie terminu powoduje dla niej ujemne skutki w zakresie postępowania sądowego, ponieważ według WSA w Poznaniu niedopuszczalna jest ponowna ocena istotnej okoliczności, skoro zagadnienie to zostało już rozstrzygnięte ostateczną decyzją administracyjną z dnia 28 lipca 2014 r. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o odrzucenie skargi, a z ostrożności procesowej, o oddalenie skargi. Jak wynika z akt sprawy SKO postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2014 r., działając z urzędu, sprostowało omyłkę na stronie nr 6 uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Sprostowana omyłka w treści uzasadnienia dotyczyła kwestii innych niż termin do wniesienia skargi (imię i nazwisko Strony – adresata decyzji, kwota, okres pobierania świadczenia, dochód). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Wniosek Skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia skargi nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.; dalej jako p.p.s.a.) jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu, przy czym postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 87 p.p.s.a. pismo wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (§ 1), jednakże wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi wnosi się za pośrednictwem organu (§ 3). Ponadto na stronie ciąży obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu (§ 2). Wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (§ 4). Po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych (§ 5). Z kolei spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu podlega odrzuceniu (art. 88 p.p.s.a.). W tym miejscu Sąd zaznacza, że zaskarżona decyzja została doręczona Skarżącej w dniu 30 lipca 2014 r., a więc ostatnim dniem do wniesienia skargi był dzień 29 sierpnia 2014 r. Wniosek o przywrócenie terminu został wniesiony w dniu 27 sierpnia 2015 r. (data stempla pocztowego, k. 14) zatem nie upłynął rok od uchybionego terminu (art. 114 kc w związku z art. 83 § 1 p.p.s.a.). Brak zatem podstaw do analizowania przez Sąd, czy niniejszy wniosek jest "przypadkiem wyjątkowym", o jakim mowa w ww. § 5 art. 87 p.p.s.a. Innymi słowy w realiach niniejszej sprawy wystarczające dla przywrócenia terminu byłoby spełnienie przesłanek określonych w art. 86 i art. 87 § 1-4 p.p.s.a. Tylko kumulatywne zaistnienie przesłanek określonych w art. 86 w zw. z art. 87 p.p.s.a. będzie stanowiło podstawę faktyczną i prawną do wydania przez sąd administracyjny postanowienia o przywróceniu wnioskodawcy terminu do dokonania czynności procesowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym (por. M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, Warszawa 2011, art. 87, Nb 1). Powyższe oznacza, że strona musi wykazać (uprawdopodobnić), iż w czasie biegu terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym zaistniała obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca jej dokonanie czynności, a powstanie tej przeszkody nie było spowodowane jej działaniem i było od niej całkowicie niezależne. Ponadto wykazać, że zachowała termin do złożenia przedmiotowego wniosku – w konsekwencji zatem wykazać czas ustania przyczyny uchybienia terminu. Termin 7 dni do wniesienia pisma liczy się przy tym od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, a nie od czasu dowiedzenia się o tym przez stronę. Sąd wskazuje, że przesłanka braku winy, o której mowa w art. 86 § 1 p.p.s.a., polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych. Zarówno w orzecznictwie, jak i nauce prawa panuje zgodność, że sąd oceniając tę przesłankę powinien przyjąć obiektywne mierniki staranności, których można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, uw. 5 do art. 87). W postanowieniu z 11 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 246/08 (orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA") Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie wówczas, gdy strona w spPARK SP. Z O. O.osób przekonujący uprawdopodobni brak swojej winy. Z brakiem winy mamy natomiast do czynienia tylko w przypadku zaistnienia niezależnych od strony, która uchybiła terminowi i niemożliwych do przezwyciężenia okoliczności, z powodu których doszło do przekroczenia wyznaczonego przepisami prawa terminu, jak np. nagła choroba. Stąd też stwierdzić należy, że o braku winy można mówić w sytuacji, gdy dana przeszkoda w dokonaniu czynności, skonfrontowana z obiektywnymi miernikami staranności, prowadzi do wniosku, iż zobowiązany do dokonania określonej czynności postępowania nie mógł przezwyciężyć przeszkody w zachowaniu terminu do jej dokonania, nawet przy użyciu największego możliwego w danych warunkach wysiłku. Innymi słowy, jeżeli przy dochowaniu należytej staranności możliwe było dokonanie czynności w wyznaczonym terminie, to zaniechanie stosownych działań, dzięki którym termin mógłby być zachowany, świadczy o niemożności stwierdzenia braku winy w uchybieniu terminu. Ocena, czy uprawdopodobniony został brak winy w uchybieniu terminu nie ogranicza się zatem do ustalenia, czy twierdzenie wnioskodawcy o danej okoliczności jest wiarygodne, ale musi również uwzględniać na przykład to, czy wskazana przyczyna uchybienia terminu stanowi przeszkodę niemożliwą do przezwyciężenia i czy zainteresowany wykazał należytą staranność w podjęciu działań mogących zapobiec uchybieniu terminu (zob. wyrok NSA z 25.01.2011 r., I FSK 2000/09, CBOSA). Kwestię zawinienia na gruncie art. 86 p.p.s.a. orzecznictwo sądowe interpretuje szeroko, zaliczając tu przypadki zawinienia nie tylko samej strony, ale i osób, przy pomocy których strona miała dokonać określonej czynności procesowej. Skarżąca wywodzi, że została wprowadzona w błąd przez SKO i z tego powodu wnosi o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. W rozpoznawanej sprawie skarżąca twierdzi, że w dniu 24 sierpnia 2015 r. otrzymała informację od pełnomocnika z urzędu, że została "zmanipulowana" przez SKO poprzez uzasadnienie decyzji. Pełnomocnik wnosił skargę kasacyjną od wyroku WSA w Poznaniu z dnia 02 czerwca 2015 r. sygn. akt IV SA/Po 97/15, w przedmiocie zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Oceniając, czy został zachowany siedmiodniowy termin do wystąpienia z wnioskiem Sąd wskazuje, że akta sprawy IV SA/Po 97/15 zostały przekazane do Naczelnego Sądu Administracyjnego, razem ze skargą kasacyjną i nie jest możliwe ustalenie daty i sposobu wniesienia skargi kasacyjnej. Z informacji zawartych w sądowym Systemie Obsługi Spraw Orzekanych (OSO) wynika jednak, że skarga kasacyjna od wyroku w sprawie IV SA/Po 97/15 wpłynęła do Sądu w dniu 28 sierpnia 2015 r. Sąd stwierdza, że został zachowany 7-dniowy termin do złożenia wniosku, określony w art. 87 § 1 p.p.s.a. – co wynika z zestawienia daty 24 sierpnia 2015 r. z datą wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia skargi (27 sierpnia 2015 r.). Zostały również spełnione wymogi zawarte w § 3-4 art. 87 p.p.s.a., bowiem wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi został wniesiony za pośrednictwem organu który wydał zaskarżoną decyzję. Nadto skarżąca do wniosku załączyła skargę. Sąd, rozważywszy przedstawione przez skarżącą argumenty, doszedł do przekonania, że nie uprawdopodabniają one w dostatecznym stopniu braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi, ani zachowania należytej staranności przy dokonywaniu tej czynności procesowej. Sąd zaznacza, że nie można wykluczyć sytuacji, w której strona postępowania dopiero z kolejnej decyzji, zapadłej w granicach jednej sprawy, dowie się, że opacznie odczytała (zinterpretowała) uzasadnienie decyzji wcześniejszej. Dla przywrócenia terminu nie ma przy tym znaczenia, czy wprowadzenie w błąd strony postępowania treścią uzasadnienia decyzji było zamierzone przez organ, czy też nie było. Każdorazowo odpowiedzi należy szukać w brzmieniu poszczególnych akapitów oraz w brzmieniu grupy akapitów, tworzących spójną część uzasadnienia decyzji. Skarżąca twierdzi, że została wprowadzona w błąd sformułowaniem na s. 9 uzasadnienia zaskarżonej decyzji i przez to nie wniosła skargi; że odczytała wskazany przez siebie akapit decyzji w taki sposób, że nie miała interesu prawnego w zaskarżeniu decyzji. Sąd stwierdza, że akapit wskazany przez Skarżącą dotyczy konieczności zawarcia pouczenia w treści decyzji ustalającej prawo do świadczenia albo w ulotce wydawanej stronie za potwierdzeniem odbioru. Sąd ocenia, że ww. akapit tekstu, wyrwany z kontekstu, nie wyklucza takiego rozumowania jakie zaprezentowano we wniosku o przywrócenie terminu. Jednak lektura uzasadnienia decyzji, począwszy od końca s. 7 uzasadnienia, czyli słowa Kolegium: że skarżąca podpisała się osobiście we wniosku oraz odbierając decyzję przyznającą świadczenia rodzinne; że w decyzjach przyznających świadczenia zostały zawarte pouczenia, że w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego; że w pouczeniu decyzji przyznającej świadczenia art. 3 pkt 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych "uzyskanie dochodu" został dodatkowo wytłuszczony przez organ I instancji; że organ w pouczeniu wyraźnie wskazał, kiedy następuje uzyskanie dochodu; że pouczenie takie znajduje się także we wniosku o ustaleniu prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, a zapoznanie się z treścią pouczenia, strona potwierdziła własnoręcznym podpisem - wszystko to uzupełnione stanowiskiem judykatury o konieczności zawarcia pouczenia w treści decyzji ustalającej prawo do świadczenia albo w ulotce wydawanej stronie za potwierdzeniem odbioru - daje jasny pogląd na stanowisko Kolegium. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozwlekle ale i dobitnie przedstawiło swój pogląd, że wniosek skarżącej o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz decyzja o przyznaniu skarżącej świadczeń opatrzone były stosownymi pouczeniami. W swojej argumentacji SKO nie napisało i nie sugerowało, że prawidłowość pouczenia o braku prawa do pobierania świadczenia będzie oceniana w nowej sprawie, której przedmiotem będzie zobowiązanie do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Na etapie rozpoznawania wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi Sąd ogranicza się do stwierdzenia, że zakwestionowane sformułowanie koresponduje ze wcześniejszymi akapitami uzasadnienia i stanowi "podparcie" rozstrzygnięcia SKO orzecznictwem sądów administracyjnych. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a., odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi, i uczynił to na posiedzeniu niejawnym.