IV SA/Po 80/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Jerzy Stankowski /spr/ Sędziowie NSA Andrzej Zieliński WSA Maciej Dybowski Protokolant Sekr.sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 11 września 2008 r. sprawy ze skargi I. Ł. na decyzję W. Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej w P. z dnia [...] stycznia 2008r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby, uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję nr [...] Komendanta Miejskiego Państwowej Straży Pożarnej w P. z dnia [...] kwietnia 2004 r. /-/M. Dybowski /-/J. Stankowski /-/A. Zieliński IV SA/Po 80/08 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] kwietnia 2004 r. nr [...] Komendant Miejski Państwowej Straży Pożarnej w P., na podstawie art. 32 ust. 1 pkt 3 i art. 43 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej, zwolnił I.Ł ze służby w Państwowej Straży Pożarnej z dniem [...] kwietnia 2004 r. W uzasadnieniu stwierdził, że zgodnie z art. 43 ust. 2 pkt 4 ustawy strażaka zwalnia się ze służby w przypadku skazania przez sąd prawomocnym wyrokiem za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego. W odwołaniu od decyzji I. Ł. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy podając, że wyrok skazujący, stanowiący przyczynę zwolnienia, zapadł jeszcze w okresie pełnienia przez niego służby przygotowawczej w KM PSP w P. na stanowisku stażysty, a skazanie dotyczyło czynu popełnionego na przełomie lat 1996/1997. W momencie starania się o przyjęcie do PSP, jak również w momencie mianowania, nie toczyło się wobec niego żadne postępowanie karne. Od chwili skazania do zwolnienia ze służby z dniem [...] kwietnia 2004 r. był kolejno mianowany na stanowiska młodszego ratownika, ratownika i starszego ratownika. Dnia [...] grudnia 2001 r. został mianowany na stałe decyzją Komendanta Miejskiego PSP w P. W okresie od popełnienia przestępstwa nie naruszał porządku prawnego, założył rodzinę, cieszył się dobrą opinią w miejscu zamieszkania i pełnienia służby. Szkodę wyrządzoną przestępstwem naprawił, a karalność czynu za który został skazany uległa przedawnieniu w 2002 r. (termin zatarcia skazania przypada na [...] listopada 2004 r.). Skarżący dodał, że fakt zwolnienia ze służby stanowi realne zagrożenie dla bytu materialnego jego rodziny. Decyzją z dnia [...] maja 2004 r. nr [...] W. Komendant Wojewódzki Państwowej Straży Pożarnej, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał decyzję w mocy. Wyjaśnił, że w związku z wyrokiem Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] maja 1999 r., w którym uznano I. Ł winnym przestępstwa z art. 199 § 1 k.k. w zw. z art. 58 k.k., zwolnienie ze służby było obligatoryjne (art. 43 ust. 2 pkt 4 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej). Wskutek złożenia skargi przez I. Ł , w której wniósł on o uchylenie decyzji jako naruszającej art. 43 ust. 2 pkt 4 ustawy, wyrokiem z dnia [...] listopada 2007 r. sygn. akt IV SA/Po 671/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (ponownie rozpoznając sprawę po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 czerwca 2007 r. sygn. akt I OSK 1243/06) uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyjaśnił, iż zgodnie z art. 43 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej strażaka zwalnia się ze służby w przypadkach skazania prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego. Wykładnia tego przepisu doprowadziła Sąd do przekonania, że zwolnienie ze służby za skazanie prawomocnym wyrokiem za niezatarte przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego może nastąpić niezależnie od czasu, kiedy przestępstwo zostało popełnione, jak również nie ma znaczenia czy przestępstwo zostało popełnione przed czy w czasie służby. Na poparcie tego stanowiska wskazał także na art. 28 ustawy, który stanowi, iż służbę w Państwowej Straży Pożarnej może pełnić obywatel polski niekarany za przestępstwo. Pomimo, że Sąd nie kwestionował co do zasady podstaw zwolnienia strażaka, to jednak (w oparciu o wskazania Naczelnego Sądu Administracyjnego) uznał za konieczne uwzględnienie skargi z uwagi na wadliwe ustalenie terminu zwolnienia. Podał, iż zgodnie z art. 45 ust. 2 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej zwolnienie strażaka ze służby na podstawie art. 42 ust. 2 pkt 4 nie może nastąpić przed upływem 3 miesięcy od dnia zaprzestania służby z powodu choroby, chyba wystąpił on z pisemnym wnioskiem o wcześniejsze zwolnienie. Mając to na względzie Sąd stwierdził, że skoro I. Ł był na zwolnieniu lekarskim od dnia [...] kwietnia do [...] maja 2004 r., to nie można uznać, iż doręczenie dokonane [...] kwietnia 2004 r. nastąpiło jeszcze przed zaprzestaniem służby. Nie miał natomiast znaczenia fakt późniejszego złożenia samego zaświadczenia o niezdolności do służby. Rozpoznając ponownie sprawę W. Komendant Wojewódzki w P., na podstawie art. 138 § 1 pkt K.p.a., uchylił decyzję o zwolnieniu I. Ł. w części określającej datę zwolnienia i datę tę ustalił na dzień [...] lipca 2004 r. W pozostałym zakresie utrzymał zaskarżone rozstrzygnięcie w mocy. Organ wyjaśnił, iż rozstrzygnięcie wydane zostało w oparciu o wskazania zapadłego w sprawie wyroku. Jednocześnie ustosunkował się do podniesionej przez skarżącego okoliczności, że skazanie, w oparciu o które wydano zaskarżoną decyzję, uległo zatarciu w listopadzie 2004 r. W ocenie W. Komendanta Wojewódzkiego Policji nie ulegało wątpliwości, że zwolnienie strażaka ze służby było zasadne, co zostało stwierdzone przez Sąd. Zatarcie skazania nie mogło też pozbawiać skuteczności i znaczenia prawnego dotychczasowych i nakazanych przez prawo czynności podjętych przez organy. W skardze I. Ł. wniósł o uchylenie decyzji z dnia [...] stycznia 2008 r., a także decyzji Komendanta Miejskiego Państwowej Straży Pożarnej z dnia [...] kwietnia 2004 r. Ponownie zarzucił naruszenie art. 43 ust. 2 pkt 4 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej, jak również przepisów postępowania (art. 6, 7, 8, 9, 10 § 1, art. 15, 19-21 § 1, 61 § 4, 77 § 1, 78 § 1, 80, 81, 107 § 3, 110 w zw. z art. 126, 130 § 1 i 2 k.p.a.) oraz prawa materialnego art. 10 ust. 4, art. 13 ust. 6 pkt 1, art. 32 ust. 1 pkt 3 oraz art. 43 ust. 2 pkt 4 w zw. z art. 28, 30 ust. 1 i 31 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej). W uzasadnieniu wyjaśnił, że nie poinformowano go o wszczęciu postępowania dotyczącego jego zwolnienia, w szczególności zasadnicze w sprawie wystąpienie do Krajowego Rejestru Karnego nastąpiło poza tokiem postępowania. Stanowiło to uchybienie zasadom pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej (art. 8 K.p.a.) oraz informowania stron (art. 9 K.p.a.), co było również równoznaczne z naruszeniem zasady udziału strony w postępowaniu (art. 10 § 1 K.p.a.) i trybie jego wszczynania (art. 61 § 4 K.p.a.). Nie mogły też zostać zachowane wymogi określone w art. 7, art. 77, art. 80 i 81 K.p.a., tym bardziej, że nie zweryfikowano czy informacje uzyskane z Krajowego Rejestru Karnego są jeszcze aktualne. I. Ł. uznał również, że nie można akceptować przyjętej w decyzji wykładni art. 43 ust. 2 pkt 4 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej. Przepis ten nie dotyczy czynów popełnionych przed rozpoczęciem służby. Ponadto, wymóg niekaralności funkcjonariuszy straży pożarnej (art. 28 ustawy) został wprowadzony po tym, jak popełniony przez skarżącego czyn uległ zatarciu. Kwestię tę I.Ł. rozważył szerzej, wyjaśniając, że organ odwoławczy powinien orzekać na podstawie stanu faktycznego istniejącego w chwili orzekania. Obowiązany jest w szczególności uwzględnić nowe okoliczności faktyczne. Zdaniem skarżącego W. Komendant Wojewódzki nie przeprowadził uzupełniającego postępowania dowodowego na okoliczność zatarcia skazania, a co więcej, nie zaprzeczył, że okoliczność taka nastąpiła. Wydając rozstrzygnięcie bez przeprowadzenia tych czynności dowodowych naruszył art. 7, 77 § 1, art. 78, 80 w zw. z art. 140 oraz 136 i 138 K.p.a.). I. Ł. zwrócił także uwagę, że nie można było ustalić terminu zwolnienia w dacie wcześniejszej aniżeli dzień wydania decyzji ostatecznej (art. 130 § 2 K.p.a.). Ponadto, w jego ocenie, naruszono przepisy o właściwości organów, bowiem decyzją Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej nr [...] został on przeniesiony do pełnienia służby w Komendzie Powiatowej Straży Pożarnej w L., w związku z czym właściwym miejscowo stał się Komendant Powiatowy Straży Pożarnej w L. W odpowiedzi na skargę W. Wojewódzki Komendant Państwowej Straży Pożarnej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności mająca umocowanie i określone granice w przepisach art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Zgodnie z tą zasadą, sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz zawartą w niej argumentacją. Granice rozpoznania skargi są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów w konkretnej i zaskarżonej sprawie, z drugiej strony przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego. Sąd administracyjny dokonuje kontroli według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydawania zaskarżonego aktu. W pierwszej kolejności wymaga wskazania, że zarówno organy jak i sąd rozpatrując sprawę ponownie po wyroku uwzględniającym skargę, pozostają związane oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi w tym wyroku (art. 153 P.p.s.a.). Mając to na względzie, nie jest konieczne rozważanie wszystkich zarzutów podniesionych w skardze, albowiem większość z nich w istocie skierowana była przeciwko ocenie prawnej zawartej w wyroku z dnia 28 listopada 2007 r. sygn. akt IV SA/Po 671/07 - od której Sąd w niniejszym składzie nie mógł odstąpić. W wyroku tym Sąd przesądził jednoznacznie, że ustalony przez organy fakt skazania I. Ł. wyrokiem z dnia [...] maja 1999 r. sygn. akt [...] stanowił podstawę do wydania decyzji o jego zwolnieniu. Bezprzedmiotowe byłoby zatem ponowne rozpoznawanie zarzutów naruszenia przepisów postępowania dowodowego prowadzącego do ustalenia faktu skazania, jak też jego skutków dla stosunku służby strażaka. Trafne były natomiast zarzuty naruszenia art. 7, 77, 78, 80 i 107 § 3 K.p.a. przez organ drugiej instancji. Zgodnie z tymi przepisami organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 K.p.a.), w szczególności przez wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 i 80 K.p.a.). Również żądania strony dotyczące przeprowadzenia dowodów powinny być uwzględnione, jeżeli maja znaczenie dla sprawy (art. 78 K.p.a.), a organ powinien się do złożonych wniosków ustosunkować (art. 107 § 3 K.p.a.). Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, jeszcze przed jej wydaniem skarżący wskazywał na fakt, iż skazanie uległo zatarciu, a okoliczność ta jest istotna dla rozstrzygnięcia. W. Komendant Wojewódzki Państwowej Straży Pożarnej kwestię tę zmarginalizował, wyjaśniając jedynie, że zatarcie skazania nie może pozbawiać skuteczności ani znaczenia prawnego dotychczasowych działań organów. Przyjętego w decyzji wnioskowania nie można było zaakceptować. Organ odwoławczy rozpoznaje sprawę ponownie w jej całokształcie według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu rozpatrywania odwołania i nie może ograniczać się do przyjęcia stanu sprawy z daty wydania decyzji przez organ pierwszej instancji (por. wyrok z dnia 24 lutego 1992 r. sygn. akt II SA 49/92, cyt. za według. B. Adamiak, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2008, s. 618). Również według takiego stanu faktycznego i prawnego decyzja podlega kontroli Sądu administracyjnego (por. art. 133 § 1 P.p.s.a.; Jan P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, s. 290, Warszawa 2006). Utrzymanie decyzji w mocy wymaga zatem nie budzącego wątpliwości ustalenia (art. 7, 77, 80 K.p.a.), że przesłanki jej podjęcia pozostają nadal aktualne. Decyzję o zwolnieniu strażaka ze służby na podstawie art. 43 ust. 2 pkt 4 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej oparto na prawomocnym wyroku skazującym I. Ł.. Jakkolwiek sam fakt prawomocnego skazania skarżącego stanowił wystarczającą podstawę do zwolnienia (co stwierdził Sąd w wyroku z dnia 28 listopada 2007 r.), to jednak podejmując ponownie decyzję w tym względzie organ powinien mieć na uwadze, że wywodzenie skutków prawnych z faktu skazania zostało w prawie karnym ograniczone w czasie. Z upływem okresów wskazanych w kodeksie karnym skazanie ulega zatarciu, co oznacza, że należy je uznać za niebyłe (art. 106 Kodeksu karnego). Nie można zatem opierać decyzji na fakcie skazania, które uległo zatarciu przed jej wydaniem, gdyż byłoby to sprzeczne z art. 106 k.k. Mając na względzie, że w świetle przepisów Kodeksu karnego można z dużym prawdopodobieństwem stwierdzić, iż upłynął termin zatarcia skazania I. Ł. (zatarcie skazania następuje z upływem 6 miesięcy od zakończenia orzeczonego okresu próby - art. 76 § 1 k.k.), Komendant Wojewódzki powinien ponownie wystąpić o wydanie aktualnej informacji z kartoteki karnej skarżącego. Opieranie rozstrzygnięcia na informacji z Krajowego Rejestru Karnego z dnia [...] stycznia 2004 r., a więc sprzed niemalże 4 lat, podczas gdy dotyczy ono orzeczenia objętego przepisami o zatarciu, narusza art. 75 K.p.a. w zw. z art. 106 k.k. W takim przypadku decyzja jest bowiem oparta na dowodzie sprzecznym z prawem (tak: B. Adamiak, ibidem, s. 403; wyrok z dnia 22 października 1981 r. sygn. akt I SA 2067/81, publ. ONSA 1981, Nr 2, poz. 103). Na marginesie należy wyjaśnić, iż powyższa konstatacja nie pozostaje w sprzeczności z oceną prawną zawartą w wyroku z dnia 28 listopada 2007 r. W jego uzasadnieniu Sąd stwierdził, że jedynie "niezatarte" skazanie prawomocnym wyrokiem za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego prowadzi do rozwiązania stosunku służbowego. Jeżeli z aktualnej informacji z Krajowego Rejestru Karnego wynikać będzie natomiast, że skazanie uległo zatarciu (nie widnieje w kartotece karnej), to wówczas organ obowiązany jest uznać je za niebyłe i wydać odpowiednie do tak ustalonego stanu faktycznego rozstrzygnięcie. Częściowo trafne były zarzuty dotyczące przepisów o właściwości organów (art. 19, 21 K.p.a.). Kwestia ta nie została bowiem przez organy należycie rozważona. Obowiązkiem organów jest przestrzeganie z urzędu właściwości miejscowej jak i rzeczowej. Tymczasem W. Wojewódzki Komendant Państwowej Straży Pożarnej w P. nie odniósł się w ogóle do decyzji Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej z dnia [...] marca 2004 r. nr [...] w przedmiocie przeniesienia strażaka do pełnienia służby w Komendzie w L. Nie ustalił też czy podlegała ona wykonaniu. Miało to istotne znaczenie w sprawie, gdyż w wyniku przeniesienia skarżący podlegałby Komendantowi Powiatowemu Straży Pożarnej w L., w stosunku do którego organem wyższego stopnia jest D. Komendant Wojewódzki Państwowej Straży Pożarnej we W. Pomimo, że decyzję o przeniesieniu I. Ł. ostatecznie uchylono w wyniku wznowienia postępowania (decyzją Komendanta Głównego z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] oraz decyzja z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...]), a postępowanie w przedmiocie przeniesienia strażaka umorzono, W. Komendant Wojewódzki przed ponownym rozpoznaniem sprawy powinien sprawdzić, czy decyzja Komendanta Głównego (o przeniesieniu) nie została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i czy nie wydano w tym zakresie orzeczenia, które mogłyby mieć wpływ na ustalenie jego właściwości miejscowej. Z wymienionych względów Sąd, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., postanowił jak w sentencji wyroku. /-/A. Zieliński /-/J. Stankowski /-/M. Dybowski MZ