IV SA/Po 815/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Dybowski Sędziowie WSA Bożena Popowska (spr.) As. sąd. Izabela Kucznerowicz Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Frankowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 19 września 2007 r. sprawy ze skargi J.H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie rejestracji pojazdu 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty K. z dnia [...], nr [...], 2. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz J.H. kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania /-/ I. Kucznerowicz /-/ M. Dybowski /-/ B. Popowska Decyzją z dnia [...]nr [...]Starosta K., działając na podstawie art. 73 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. prawo o ruchu drogowym (tekst jednolity: Dz. U. z 2003 r., nr 58, poz. 515 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej jako: kpa), po rozpatrzeniu wniosku J.H. z dnia [...] września 2004 r. orzekł o rejestracji pojazdu marki BMW [...] o numerze nadwozia [...] i numerze silnika [...]. Wnioskodawcy wydano dowód rejestracyjny seria numer [...], tablice numer [...], nalepkę kontrolną [...], znak legalizacyjny [...] oraz kartę pojazdu seria numer [...]. W uzasadnieniu napisano, że na postawie art. 107 § 4 kpa odstąpiono od uzasadnienia decyzji. Pismem z dnia [...] czerwca 2006 r. J.H. zwrócił się o Starosty K. o wznowienie postępowania w przedmiocie rejestracji wymienionego samochodu. Strona wniosła o uchylenie decyzji oraz o wydanie nowej decyzji o zarejestrowaniu nakazującej zwrot kwoty uiszczonej za kartę pojazdu. J.H. powołał się na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego określające niezgodność rozporządzenia w sprawie pobierania opłat za kartę pojazdu z Konstytucją RP. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] Starosta K. postępowanie wznowił. Decyzją z dnia [...]nr [...] Starosta K., działając na podstawie art. 145a oraz art. 151 § 1 pkt 1 kpa, odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...] października 2004 r. w zakresie wysokości pobranej kwoty za wydanie karty pojazdu. W uzasadnieniu wskazano, że Strona powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 stycznia 2006 r., sygn. akt U 6/04 określający § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz. U. nr 137, poz. 1310 ze zm., dalej rozporządzenie w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu) za niezgodny z Konstytucją RP oraz ustawą prawo o ruchu drogowym. Organ wskazał, iż rozporządzenia należą do źródeł powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej, a w polskim systemie prawnym obowiązuje zasada domniemania legalności aktu normatywnego, zatem do czasu zweryfikowania zgodności postanowień danego aktu z Konstytucją czy też normą traktatową obowiązujące prawo jest wiążące. Opłata w wysokości [...] złotych była pobrana na podstawie i w granicach powszechnie obowiązującego prawa a organ powiatu nie ma podstawy do zwrotu części opłaty ani też do swobodnego określenia jej wysokości. W odwołaniu od decyzji J.H. napisał, że decyzja organu I instancji jest dla niego krzywdząca i niezgodna z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego. Strona wniosła o wydanie nowej decyzji, zgodnej z orzeczeniem Trybunału. Decyzją z dnia [...]nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako: SKO), działając na podstawie art. 17 pkt 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 2 kpa uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i umorzyło postępowanie I instancji. W uzasadnieniu decyzji napisano, że zagadnienie wznowienia postępowania regulują przepisy art. 145-151 kpa. Kolegium uznało, że strona żąda wznowienia postępowania w oparciu o art. 145a wymienionej ustawy wskazując, że zgodnie z art. 145a § 2 kpa skargę o wznowienie wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. SKO stwierdziło, że w myśl art. 190 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, więc jeśli wyrok Trybunału z dnia 17 stycznia 2006 r. sygn. U 6/04 został ogłoszony dnia 30 stycznia 2006 r. w Dzienniku Ustaw nr 5, poz. 119, to termin jednego miesiąca upłynął z dniem ostatniego dnia miesiąca lutego 2006 r. Skoro J.H. z wnioskiem o wznowienie postępowania wystąpił pismem z dnia 31 maja 2006 r., które wpłynęło do organu I instancji w dniu 1 czerwca 2006 r., to uczynił to z naruszeniem terminu. SKO wskazało dalej, iż organ I instancji tego zagadnienia nie badał. Ponadto SKO dodało, że, stosownie do art. 145 § 1 kpa, wznowienie postępowania administracyjnego jest dopuszczalne i możliwe tylko w sprawie zakończonej decyzją ostateczną. Z akt administracyjnych wynika, że w sprawie rejestracji przedmiotowego samochodu organ I instancji wydał dwie decyzje: pierwszą decyzję w dniu [...] września 2004 r. o czasowej rejestracji pojazdu, natomiast dnia [...] października 2004 r. decyzję o rejestracji stałej. Przepisy rozporządzenia w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu nie są powołane w podstawie prawnej żadnej z tych decyzji, zatem organ I instancji winien odmówić wznowienia postępowania. Według stanu prawnego na dzień rejestracji przedmiotowego pojazdu sprawę opłat za kartę pojazdu regulował art. 77 ust. 3 ustawy prawo o ruchu drogowym, w oparciu o który Minister Infrastruktury rozporządzeniem w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu określił wysokość opłaty: [...] złotych. Pobieranie przez organ I instancji opłaty było czynnością materialno-techniczną, gdyż sam obowiązek wynikał z przepisów prawa. SKO wskazało także, iż zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lipca 1999 r., sygn. akt I SA 1611/98, LEX nr 48572 niedopuszczalne jest wznowienie postępowania w sprawie, w której organ działał w formie czynności materialno-technicznej oraz, gdy sytuacja jednostki jest kształtowana z mocy prawa. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu J.H. zażądał uchylenia w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej decyzji organu I instancji oraz zasądzenia kosztów procesu według norm przepisanych. W uzasadnieniu Skarżący wskazał, iż Trybunał Konstytucyjny nie zawarł w swoim wyroku rozstrzygnięcia, że skutki orzeczenia zostały w jakikolwiek sposób ograniczone w czasie i odnoszą się wyłącznie do zdarzeń przyszłych. J.H. dodał też, iż Trybunał orzekł, że utrata mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu rozporządzenia w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu nastąpi z dniem 1 maja 2006 r., tym samym możliwość złożenia wniosku o wznowienie postępowania upływała z dniem 1 czerwca 2006 r. o godz. 2400. W odpowiedzi na skargę, organ administracji powtórzył argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo przytoczył pogląd zawarty w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 maja 2005 r., sygn. akt VII SA/Wa, w myśl którego organ odwoławczy stwierdziwszy, że występują przyczyny niedopuszczalności wznowienia postępowania przez organ I instancji, zasadnie uchylił decyzję organu I instancji i umorzył postępowanie, jako bezprzedmiotowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca nie mogą się ostać, aczkolwiek z powodów innych niż podniesione w skardze. Przepisy kpa dają możliwość, w określonych sytuacjach, wznowienia postępowania administracyjnego. Instytucja wznowienia ma charakter nadzwyczajny, ponieważ dotyczy kontroli prawidłowości wydanej decyzji ostatecznej (lub postanowienia). Wymienione w art. 145 i art. 145a wspomnianej ustawy wady decyzji mogą spowodować wzruszalność decyzji, a wznowienie postępowania ma na celu sprawdzenie, czy któraś z wad postępowania nie wpłynęła na treść rozstrzygnięcia. Decyzjami ostatecznymi są decyzje, od których nie służy odwołanie, czyli nie mogą zostać poddane weryfikacji w wyniku złożenia odwołania lub wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Taką decyzją jest decyzja organu pierwszej instancji, w stosunku do której upłynął termin do złożenia odwołania i nie został przywrócony w przepisanym trybie, decyzja wydana przez organ odwoławczy (organ drugiej instancji) oraz decyzja ostateczna z mocy wyraźnego przepisu prawa materialnego. Jak zatem wynika z akt administracyjnych, decyzja S.K. z dnia [...]nr [...] dotycząca zarejestrowania przedmiotowego pojazdu - wobec niezłożenia przez stronę odwołania - uzyskała przymiot decyzji ostatecznej. W myśl art. 145a kpa w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową, lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja, można żądać wznowienia postępowania, przy czym skargę o wznowienie wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Analizowany wyrok Trybunału z dnia 17 stycznia 2006 r., sygn. akt U 6/04 został ogłoszony w Dzienniku Ustaw nr 15, poz. 119 opublikowanym w dniu 30 stycznia 2006 r., ale, z woli Trybunału Konstytucyjnego wyrażonej w części III pkt 6 uzasadnienia wyroku, zakwestionowany przepis – mimo, że niezgodny z Konstytucją – tracił moc obowiązującą z dniem 1 maja 2006 r. Zgodnie z art. 145a § 1 kpa, samo orzeczenie Trybunału o niezgodności nie uzasadnia żądania wznowienia. Muszą tutaj wystąpić dwie przesłanki: zarówno wydanie takiego orzeczenia przez Trybunał, jak i utrata mocy obowiązującej przepisu, którego orzeczenie dotyczy. Tymczasem, mimo iż orzeczenia Trybunału wchodzą w życie z dniem ogłoszenia w organie urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony, Trybunał może określić inny termin utraty mocy obowiązującej nielegalnego przepisu. Nie może on przekroczyć osiemnastu miesięcy, gdy chodzi o ustawę, a gdy chodzi o inny akt normatywny - dwunastu miesięcy. W przypadku orzeczeń, które wiążą się z nakładami finansowymi nieprzewidzianymi w ustawie budżetowej, Trybunał Konstytucyjny określa termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego po zapoznaniu się z opinią Rady Ministrów. Dopiero upływ tego terminu daje podstawę do liczenia okresu jednego miesiąca z art. 145 § 2 kpa (M. Jaśkowska [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, wyd. II, Zakamycze 2005 r., s. 866-867). Skoro zakwestionowany przepis rozporządzenia w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu tracił moc obowiązującą z dniem 1 maja 2006 r., miesięczny termin, o którym mowa w art. 145a kpa, obliczony zgodnie z przepisem art. 57 § 3 wymienionej ustawy, mijał dnia 1 czerwca 2006 r. o godz. 2400. Wniosek o wznowienie postępowania nosi datę sporządzenia 31 maja 2006 r., natomiast wpłynął do siedziby organu dnia 1 czerwca 2006 r. (data na prezentacie - k. 10 akt administracyjnych). W aktach brak jest koperty jak również brak adnotacji o osobistym złożeniu wniosku przez stronę. W świetle powyższego, skarga o wznowienie postępowania byłaby złożona w ustawowym terminie, wbrew stanowisku wyrażonemu przez organ II instancji. Jak wskazało SKO, organ I instancji nie miał podstawy prawnej do wydania postanowienia o wznowieniu postępowania. Wysokość opłaty za kartę pojazdu nie jest określana w drodze decyzji administracyjnej, co wyłącza możliwość zastosowania instytucji wznowienia postępowania administracyjnego dla prawidłowego określenia jej wysokości. Jednakże, uwzględniając, że w ustawie prawo o ruchu drogowym także nie uregulowano na zasadach szczególnych kwestii związanych ze zwrotem opłaty za kartę pojazdu należy przyjąć, że roszczenia o zwrot części opłaty jako nienależnego świadczenia można dochodzić przed sądem powszechnym, nie zaś przed organami administracji a w konsekwencji – przed sądami administracyjnymi. Opłaty za wydanie karty pojazdu nie zostały wymienione w art. 2 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz. U. z 2005 r., nr 8 poz. 60 ze zm.), nie może mieć do nich zastosowania także art. 2 § 2 tej ustawy, gdyż dotyczy on opłat oraz niepodatkowych należności budżetu państwa, a opłaty za kartę pojazdu są należnościami stanowiącymi dochody samorządu terytorialnego (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2007 r., sygn. akt III CZP 35/07, nie publ.). Powyższe oznacza, że decyzje administracyjne organów obu instancji zostały wydane bez podstawy prawnej, albowiem rozstrzygnęły sprawę wykraczającą poza sferę stosunków administracyjnych a dotyczącą sfery stosunków cywilnoprawnych. Takie decyzje są nieważne z mocy art. 156 § 1 pkt 2 kpa (por. wyrok NSA z dnia 8 listopada 1995 r., I SA 1690/94, ONSA 1996, nr 4, poz. 15 oraz wyrok NSA z dnia 12 maja 1995 r., II SA 217/94, ONSA 1996, nr 2, poz. 91). Wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji zapadłych w postępowaniu wznowieniowym sprawia, że postępowanie winno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe. Z tych też powodów, uwzględniając okoliczności sprawy, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 2 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji wyroku. /-/ I. Kucznerowicz /-/ M. Dybowski /-/ B. Popowska AT