IV SA/Po 815/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) Sędzia WSA Tomasz Grossmann Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Hołyńska-Matela po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2022 r. sprawy ze skargi J. A. S. M. na decyzję Rektora Uniwersytetu/Politechniki/Akademii w P. z dnia [...] lipca 2021 r. w przedmiocie skreślenia z listy studentów 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Centrum Nauczania w. z dnia [...] kwietnia 2021 r. , 2. zasądza od Rektora U. w P. na rzecz skarżącego J. A. S. M. kwotę [...]zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] lipca 2021 r. Rektora Uniwersytetu w P. utrzymał w mocy decyzję Dyrektora C. N. w J. A. z dnia [...] kwietnia 2021 r. o skreśleniu J. S. M. z listy studentów 6 roku kierunku medycyna w języku angielskim C. N. w J. A. Uniwersytetu M. w P., w roku akademickim [...] z powodu nie uiszczenia należnej opłaty związanej z odbywaniem studiów. Powyższe decyzje zapadły w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Pismem z dnia [...] marca 2021 r. przygotowano zawiadomienie o wszczęciu postępowania zmierzającego do skreślenia J. S.-M. z listy studentów 6 roku zaawansowanego programu studiów lekarskich, z uwagi na nieuregulowanie trzeciej, czwartej oraz piątej raty czesnego za rok akademicki [...] w wysokości [...] zł, pomimo wysłanych licznych wezwań do zapłaty. Dyrektor Centrum N. w J. A. decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r. orzekł o skreśleniu J. S. M. z listy studentów 6 roku kierunku medycyna w języku angielskim C. N. w J. A. Uniwersytetu M. w P., w roku akademickim [...] z powodu nie uiszczenia należnej opłaty związanej z odbywaniem studiów. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że student był monitowany kilkukrotnie w związku z zaległościami finansowymi drogą elektroniczną ([...].01.2021 r. monit wysłany z systemu), [...].02.2021 (wezwanie do zapłaty), [...].03.2021 (informacja o wszczęciu procedury skreślenia) oraz listem wysłanym pocztą tradycyjną w dniu [...].03.2021 r. Wskazano, że student kontaktował się mailowo, zapewniając, że jest świadomy zaległości i uiści je jak tylko odzyska płynność finansową. Wskazano, że student prosi o nie skreślanie go z listy studentów i pozwolenie mu dokończenia ostatniego miesiąca zajęć na Uniwersytecie. Powołując się na art. 190 ust. 2 pkt 3 Prawa o szkolnictwie wyższym oraz § 18 pkt 4 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 12 października 2006 r. w sprawie podejmowania i odbywania przez cudzoziemców studiów i szkoleń oraz ich uczestniczenia w badaniach naukowych i pracach rozwojowych (Dz.U. nr 190, poz. 1406) Dyrektor C. N. w J. A. wskazał, że "decyzja o skreśleniu Studentki z listy studentów jest w pełni uzasadniona". Wskazano też, że dalsze uczęszczanie na zajęcia "spowodowałoby zwiększenie zadłużenie studentki, a równocześnie narażałoby Uczelnię na pogłębienie jej strat". Decyzję wysłano adres zamieszkania Skarżącego podany w umowie zawartej z Uczelnią, tj. "[...]". Nie doszło jednak do podjęcia tej korespondencji przez Skarżącego. W dniu [...] kwietnia 2021 r. wniosek o zaprzestanie naruszenia prawa, w imieniu Skarżącego, wraz z pełnomocnictwem (k. 49 akt adm.) złożył jego pełnomocnik fachowy, domagając się doręczenia mu decyzji organu I instancji. Decyzję Dyrektora C. N. w J. A. z dnia [...] kwietnia 2021 r. doręczono pełnomocnikowi Skarżącego w dniu [...] czerwca 2021 r. (k. 57 akt adm.). W przewidzianym prawem terminie pełnomocnik J. A. S.-M. złożył odwołanie od decyzji organu I instancji wskazując, że Skarżący został pozbawiony udziału w postępowaniu przed organem I instancji, nigdy nie został pouczony w trybie art. 10 k.p.a. o zakończeniu postępowania w jego sprawie, ani o możliwości zajęcia ostatecznego stanowiska. Decyzją z dnia [...] lipca 2021 r. Rektora Uniwersytetu w P. utrzymano w mocy decyzję Dyrektora C. N. w J. A. z dnia [...] kwietnia 2021 r. o skreśleniu J. S.-M. z listy studentów 6 roku kierunku medycyna w języku angielskim C. N. w J. A. Uniwersytetu M. w P., w roku akademickim [...] z powodu nie uiszczenia należnej opłaty związanej z odbywaniem studiów. Uzasadniając swoją decyzję Rektor wskazał, że kwestią bezsporną jest sama zaległość Skarżącego w opłacie za studia, jak i jej wysokość. Bezsporne jest również to, że Uczelnia wzywała Skarżącego do zapłaty, co dokumentuje korespondencja mailowa. Wskazano też, że po wyprowadzce z Domu Studenckiego "[...]" Skarżący nie poinformował Uczelni o nowym adresie, dlatego korespondencję do niego skierowano na wskazany przez niego adres w [...]. Rektor zgodził się, że nie zawiadomiono Skarżącego o zakończeniu postępowania, ale - jak zauważył - to tylko od Skarżącego mógł pochodzić jedyny dowód w sprawie. W przewidzianym prawem terminie J. A. S.-M. (zwany dalej także "Skarżącym"), reprezentowany przez pełnomocnika profesjonalnego, pismem z dnia [...] sierpnia 2021 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Rektora Uniwersytetu w P. z dnia 13 lipca 2021 r. w przedmiocie skreślenia z listy studentów. Skarżący podniósł zarzuty naruszenia art. 9, art. 10 § 1 i 2, art. 24 § 1 pkt 5, art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 k.p.a. i wniósł o uchylenie decyzji organów obydwu instancji oraz o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Na rozprawie przed sądem administracyjnym stawili się pełnomocnicy stron. Pełnomocnik Skarżącego podtrzymując skargę wskazał, że wbrew stanowisku organu Skarżący został pozbawiony udziału w postępowaniu, co miało konkretny wpływ na bieg sprawy. Skarżący nie miał możliwości w toku postępowania zwrócenia uwagi na niedopuszczalne jego zdaniem zapisy umowy zawartej pomiędzy nim a Rektorem Uczelni. W konsekwencji błędnie przyjęto, że możliwe było prowadzenie postępowania. Pełnomocnik Skarżącego wskazał ponadto, że gdyby postępowanie przeprowadzono zgodnie z regułami prawa, Skarżący ukończyłby studia, a postępowanie stałoby się bezprzedmiotowe. Pełnomocnik organu wniósł jak w odpowiedzi na skargę podkreślając, że nie zgadza się ze stanowiskiem Skarżącego jakoby uchybienia proceduralne miały jakikolwiek wpływ na wynik sprawy i akcentował, że kwestią bezsporną pomiędzy stronami pozostaje brak uregulowania należności Skarżącego względem Uczelni. Pełnomocnik organu podkreślił ponadto, że zarzuty co do postanowień umowy wiążącej strony po raz pierwszy zostały podniesione na etapie postępowania sądowoadministracyjnego oraz zaakcentował brak jakiejkolwiek inicjatywy ze strony Skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2022, poz. 329– dalej jako: p.p.s.a.) sąd administracyjny uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Podstawę prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2021, poz. 478 – dalej jako: "Prawo o szkolnictwie wyższym") oraz ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021, poz. 735 – dalej jako: "k.p.a."). Na wstępie należy poczynić uwagę porządkującą, a mianowicie, że w ocenie Sądu z dniem [...] czerwca 2021 r. doszło do skutecznego doręczenia Skarżącemu decyzji organu I instancji. Z dniem [...] czerwca 2021 r. odpis decyzji doręczono pełnomocnikowi Skarżącego i w ocenie Sądu to z tym dniem decyzja Dyrektora C. N. w J. A. z dnia [...] kwietnia 2021 r. weszła do obrotu prawnego. W tej sytuacji dopuszczalne było rozpoznanie odwołania od tej decyzji przez organ II instancji. Analiza akt sprawy wskazuje jednak, że zasadnie Skarżący podnosi, że w istocie pozbawiony został udziału w postępowaniu przed organem I instancji. W aktach nie udokumentowano aby skutecznie zawiadomiono Skarżącego o wszczęciu postępowania, kwestią bezsporną pozostaje, że Skarżącemu nie doręczono skutecznie zawiadomienia o zakończeniu postępowania administracyjnego, ani nigdy nie pouczono go jego prawach, jako strony postępowania administracyjnego. To wszystko powoduje, że trafnie Skarżący podnosi, że w istocie na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego został on bez własnej winy pozbawiony udziału w sprawie. Sąd dostrzega przy tym argumentację, że Skarżący jako student nie wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku uwynikającego z § 10 pkt 1 Regulaminu studiów Uniwersytetu M. w P., zgodnie z którym student obowiązany jest powiadomić niezwłocznie Dziekanat o zmianie adresu zamieszkania. Sąd dostrzega też, że na podstawie Artykułu 4 umowy student ma obowiązek pisemnego powiadamiania o zmianie danych zawartych w umowie. Należy jednak wskazać, że czym innym jest realizacja obowiązków studenckich (§ 10 pkt 1 Regulaminu) czy wywiązywanie się z postanowień umowy (Artykułu 4 umowy) i wynikające z tego tytułu konsekwencje niewywiązania się z obowiązków studenckich, czy niedotrzymania warunków umowy, a kwestią całkowicie odrębną pozostaje realizacja - obowiązków ciążących na organie - prowadzącym postępowanie administracyjne. Dlatego też Sąd za zasadną uznał argumentację dotyczącą pozbawienia Skarżącego bez jego winy udziału w postępowaniu w przedmiocie skreślenia z listy studentów. To ustalenie ma przesądzające znaczenie dla sprawy, bowiem na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu wznawia się postępowania administracyjne. Stwierdzenie przesłanki wznowienionwej, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. obliguje Sąd do uwzględnienia skargi na decyzję, niezależnie od wpływu stwierdzonego naruszenia na wynik sprawy. Dalej należy wskazać, że niezależnie od stwierdzonego w sprawie naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, na podstawie art. 108 ust. 2 pkt 4 Prawa o szkolnictwie wyższym student może być skreślony z listy studentów w przypadku niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów. W okolicznościach badanej sprawy kwestią bezsporną pozostaje, że Skarżący nie uiścił wymaganych opłat związanych z odbywaniem studiów. Należy jednak zwrócić uwagę, że jakkolwiek ustawodawca przewidział że student może być skreślony z listy studentów w przypadku niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów, to jednak decyzję w sprawie skreślenia studenta w takim przypadku pozostawił organowi. Należy zwrócić uwagę, że decyzja wydawana na podstawie art. 108 ust. 2 pkt 4 Prawa o szkolnictwie wyższym jest decyzją uznaniową i jako taka wymagała stosownego uzasadnienia. Skoro bowiem z woli ustawodawcy w przypadku niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów student może być skreślony z listy studentów, to oznacza, że ustawodawca przewiduje, że wystąpienie tej przesłanki nie obliguje organu do skreślenia studenta. Nie ulega wątpliwości, że decyzja wydawana na podstawie art. 108 ust. 2 pkt 4 Prawa o szkolnictwie wyższym jest decyzją uznaniową, a to rodzi po stronie organu konkretne obowiązki. Decyzja uznaniowa oznacza, że norma prawna nie determinuje w sposób jednoznaczny skutku prawnego, lecz pozostawia – w sposób wyraźny – dokonanie takiego wyboru organowi administracji, pozostawiając jemu wybór następstwa prawnego. Należy natomiast zauważyć, że upoważnienie organu administracji publicznej do działania w trybie uznania administracyjnego wiąże się zawsze ze szczególnym obowiązkiem dokładnego zbadania i rozważenia okoliczności konkretnej, będącej przedmiotem rozpoznania przez organ sprawy. Szczególnie kształtuje się przy tym zakres kontroli legalności decyzji administracyjnych sprawowany przez sądy administracyjne. Sąd administracyjny bada bowiem zgodność z prawem, a nie celowość wydania decyzji i rozstrzygnięcia w niej zawartego. Z tego też powodu kontrola sądowa zmierza do ustalenia, czy na podstawie przepisów prawnych dopuszczalne było wydanie decyzji uznaniowej, czy organ przy jej wydawaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego i czy uzasadnił rozstrzygnięcie sprawy dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2006, s. 505). W okolicznościach badanej sprawy nie ulega wątpliwości, że co do zasady wydanie decyzji uznaniowej w trybie art. 108 ust. 2 pkt 4 Prawa o szkolnictwie wyższym jest dopuszczalne. Nie sposób jednak ustalić, czy rozpoznając sprawę wzięto pod uwagę wszystkie istotne jej okoliczności. Treść uzasadnienia decyzji Dyrektora C. N. w J. A. powoduje, że można mieć wątpliwości czy podejmując decyzję o skreśleniu J. S.-M. w ogóle kierowano się okolicznościami tej konkretnej sprawy. Organ I instancji powołał przepisy rozporządzenia, które utraciło moc w 2017 r., omawiał zadłużenie "studentki" i wskazywał, że decyzja o skreśleniu "studentki" z listy jest w pełni uzasadniona. Organ II instancji, w zaskarżonej decyzji, jakkolwiek wytknął organowi I instancji powołanie się na nieobowiązujący akt prawny, to sam nie odniósł się w żaden sposób do podnoszonych przez Skarżącego okoliczności tj., że jest on studentem 6 roku medycyny, oraz panuje pandemia, z którą jak można wnioskować, związane są kłopoty finansowe Skarżącego, które próbuje on rozwiązać. Nie sposób zatem stwierdzić czy wydając zaskarżone decyzje organy w ogóle wzięły pod uwagę i rozważyły podnoszone przez Skarżącego okoliczności. Należy podkreślić raz jeszcze, że decyzja Rektora jest decyzją uznaniową, a więc Sąd nie może oceniać jej celowości, ale też z tego powodu tak istotne znaczenie ma uzasadnienie tej decyzji w sposób pozwalający stwierdzić, że uznanie administracyjne nie nosi cech dowolności. Tego uzasadnienia w niniejszej sprawie zabrakło, czym naruszono art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie wszystkie ustalenia organów, jak również upoważnienie na podstawie którego Dyrektor C. N. w J. A. działał wydając decyzję powinny znajdować się w aktach sprawy. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję (pkt 1 sentencji wyroku). O kosztach postępowania orzeczono w oparciu o art. 200 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018, poz. 1667 ze zm.) - pkt 2 sentencji wyroku. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą organu będzie wydanie decyzji poddającej się kontroli sądowoadministracyjnej, zawierającej wskazanie kryteriów jakimi kierowano się podejmując decyzję w sprawie. Podkreślić trzeba, że Sąd nie przesądza, że stanowisko organu w tej kwestii jest wadliwe, ale wskazuje, że nie poddaje się ono kontroli sądowoadministracyjnej.