IV SA/Po 833/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędzia WSA Monika Świerczak (spr) Asesor sądowy WSA Jacek Rejman po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 maja 2025 r. sprawy ze skargi N. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 września 2024 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia "dobry start" uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych 18 października 2022 r. nr. [...] W dniu 25.08.2022 r. N. R. złożyła wniosek o świadczenie Dobry Start na rok szkolny [...], na dzieci V. i O. . Do wniosku dołączyła akty urodzenia dzieci, oraz zaświadczenia z 15.04.2022 r. o nadaniu numeru PESEL ze statusem [...]. W wyniku automatycznego rozpatrzenia tego wniosku, decyzjami z 18.10.2022 r. Centrum Świadczeń dla Rodzin (CSR) wydało decyzje o odmowie prawa do świadczenia na dzieci, ponieważ zgodnie z danymi z rejestru Straży Granicznej N. R. i jej dzieci utracili uprawnienia pobytowe w Polsce w związku z wyjazdem z Polski w dniu 3.06.2022 r. Od decyzji z dnia 18.10.2022r. N. R. wniosła odwołanie w dniu 27.10.2022r., do którego dołączyła skany paszportów i biletów lotniczych. W dniu 1.06.2023 r. do N. R. zostały skierowane wezwania, w których została poinformowana o utracie uprawnień pobytowych i konieczności wyjaśnienia zaistniałej sytuacji bezpośrednio w jednostce straży granicznej. Wnioskodawczynię poinformowano, że do czasu aktualizacji danych w rejestrze, ZUS nie ma możliwości ponownej weryfikacji jej uprawnień do świadczenia. Jednocześnie w dniu 2.06.2023 r. wydano postanowienia o zawieszeniu postępowania w sprawie odwołania z dnia 27.10.2022 r. do czasu zakończenia postępowania wyjaśniającego ze strażą graniczną. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 26 września 2024 r., utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 października 2022 r., znak: [...], odmawiającą przyznania prawa do świadczenia "dobry start" na dziecko V. R.. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że na podstawie § 2 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry Start" prawo do tego świadczenia przysługuje cudzoziemcom spełniającym warunki legalnego pobytu w Polsce oraz posiadania dostępu do rynku pracy. Organ wskazał, że obywatel [...] nabywa status osoby, której pobyt w Polsce uznaje się za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 specustawy, jeżeli przybył do Polski po 23 lutego 2022 r. w związku z działaniami wojennymi na terytorium [...]. Natomiast jeżeli taka osoba wyjedzie z Polski na okres przekraczający miesiąc, to traci status osoby, której pobyt w Polsce jest uznawany za legalny zgodnie ze specustawą. Dane zawarte w aplikacji ZUS wspomagającej obsługę świadczeń wychowawczych opierają się o informacje zawarte w rejestrze Straży Granicznej w zakresie ustalania legalności pobytu obywateli [...] w Polsce na podstawie ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (tzw. ustawa pomocowa). Podkreślić należy, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest umocowany do orzekania o legalności pobytu. Z rejestru prowadzonego przez Komendanta Straży Granicznej wynika, że N. R. przyjechała do Polski wraz z dziećmi w dniu 13.03.2022 r. w związku z działaniami wojennymi w Ukrainie. Następnie w rejestrze odnotowano ich wyjazd w dniu 3.06.2022r. i powrót 7.12.2022r., jednak przyjazd ten nie został uwzględniony w okresach legalności pobytu. Dopiero przyjazd 10.02.2023 r. został uwzględniony jako przyjazd wznawiający okres legalności pobytu. Z uwagi na brak zmian w rejestrze Straży Granicznej Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzje o odmowie przyznania praw do świadczenia Dobry Start na rok szkolny [...]. N. R. pismem z dnia 7 października 2024 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę decyzje Prezesa ZUS z dnia 26 września 2024 r. utrzymującą w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 października 2022 r., znak: [...], odmawiającą przyznania prawa do świadczenia "dobry start" na dziecko V. R.. Zaskarżonej decyzji zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu, że utraciła wraz z dziećmi legalny pobyt w Polsce w związku z wyjazdem w terminie od 03.06.2022 r. do 10.02.2023 r., podczas, gdy posiada wraz z dziećmi legalny pobyt w Polsce nieprzerwanie od 15 kwietnia 2022 r. Skarżąca wskazała, że wyjechała z Polski 03 czerwca 2022 r., a wróciła 23 czerwca 2022 r., o czym poinformowała Zakład Ubezpieczeń w P. w dniu 23 czerwca 2022 r. składając oświadczenie w placówce przy ul. [...] w P.. Tę okoliczność potwierdzają dowody w postaci biletów lotniczych wystawionych na jej dane. Skarżąca wskazała, że na skutek interwencji Rzecznika Praw Obywatelskich sprostowano informacje dotyczące statusu [...] skarżącej i jej dzieci, jednak pomimo posiadania tych informacji organ nadal uznaje, że w okresie od czerwca 2022 r. do maja 2023 r. dzieciom skarżącej nie należały się świadczenia wychowawcze i świadczenie dobry start. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zakres kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne, stosownie do art. 3 § 2 pkt 5 i 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - dalej jako: "p.p.s.a.", obejmuje orzekanie w sprawach skarg na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego oraz akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem tak rozumianej kontroli sądowej była w niniejszej sprawie decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 września 2024 r., utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 października 2022 r., znak: [...], odmawiającą przyznania prawa do świadczenia "dobry start" na dziecko V. R.. Zasady otrzymywania tego świadczenia uregulowane zostały w ustawie z 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2025 r., poz. 854 ze zm. ,dalej: u.p.o.u.), a także w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2021 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" (Dz. U. z 2021r., poz. 1092 ze zm., dalej: rozporządzenie). Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.p.o.u., obywatelowi [...], którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznaje się za legalny w oparciu o art. 2 ust. 1, wskutek wniosku złożonego w dowolnym organie wykonawczym gminy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nadaje się numer PESEL, o którym mowa w art. 15 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1191 oraz z 2023 r. poz. 497, 1394 i 1941). Przepis art. 8 pkt 24a lit. d ustawy o ewidencji ludności stanowi zaś, że w rejestrze PESEL i rejestrach mieszkańców gromadzony jest status cudzoziemca oznaczony jako [...] - w przypadku osoby, której nadano numer PESEL na podstawie art. 4 u.p.o.u. Stosownie do art. 2 ust. 1 u.p.o.u., jeżeli obywatel [...], o którym mowa w art. 1 ust. 1, przybył legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. do dnia określonego w przepisach wydanych na podstawie ust. 4 i deklaruje zamiar pozostania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jego pobyt na tym terytorium uznaje się za legalny do dnia 30 września 2025 r. Uprawnienia, o którym mowa w art. 2 ust. 1 (tj. legalnego pobytu) pozbawia obywatela [...] wyjazd z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres powyżej 30 dni (przed nowelizacją, w momencie wydania decyzji I instancji był to okres 1 miesiąca) (art. 11 ust. 2 u.p.o.u.). Rejestr obywateli [...], którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium [...] w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium [...] oraz którzy złożyli wniosek, o którym mowa w art. 4 ust. 1 prowadzi Komendant Główny Straży Granicznej w systemie teleinformatycznym Straży Granicznej (art. 3 ust. 3 u.p.o.u.). W świetle art. 26 ust. 1 pkt 3 u.p.o.u., obywatelowi [...] przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do świadczenia "dobry start", o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 187a ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, jeżeli zamieszkuje z dzieckiem na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz jeżeli dziecko, na które ubiega się o świadczenie dobry start lub otrzymuje świadczenie dobry start uczy się w szkole, o której mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 187a ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, należącej do polskiego systemu oświaty. Stosownie do art. 26 ust. 3a cyt. ustawy, Komendant Główny Straży Granicznej udostępnia Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, ustalającemu prawo do świadczeń, o których mowa w ust. 1 pkt 2-4, oraz dofinansowania, o którym mowa w ust. 1 pkt 5, oraz, za pośrednictwem ministra właściwego do spraw rodziny, organowi właściwemu w rozumieniu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ustalającemu prawo do świadczeń, o których mowa w ust. 1 pkt 1, informację o okoliczności, o której mowa w art. 11 ust. 2. W niniejszej sprawie organ bezpodstawnie ograniczył postępowanie dowodowe wyłącznie do sprawdzenia danych z rejestru prowadzonego przez Straż Graniczną. Przyznanie świadczenia "dobry start" ustawodawca uzależnił od legalności pobytu, a nie od dokonania odpowiedniej adnotacji w rejestrze. Oznacza to, że organ nie mógł pominąć dowodów jakimi dysponował, a które wskazywały odmiennie niż zapisy Straży Granicznej, że wyjazd obywatela [...] z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie przekraczał miesiąca. Skarżąca już na etapie odwołania wskazała, że Polskę opuściła tylko na 20 dni, co potwierdzały pieczątki w paszporcie i załączone kserokopie biletów lotniczych. Wynika z nich, że skarżąca w dniu 3 czerwca 2022 r. wraz z dziećmi (O. i V.) wyleciała samolotem z P., lecąc przez [...] do [...]. Następnie w dniu 23 czerwca 2022 r. wróciła do Polski, lecąc przez [...] do P.. Oznacza to, że poza terytorium Polski przebywała 20 dni i nie przekroczyła okresu 1 miesiąca. Można jedynie domyślać się, że powrót do Polski przez strefę Schengen skutkował brakiem odpowiedniej adnotacji w rejestrze prowadzonym przez Straż Graniczną. Powyższe okoliczności zostały następnie potwierdzone przez Urząd Miasta P. w piśmie z dnia 18 lipca 2024 r., kierowanym do Rzecznika Praw Obywatelskich. Wynika z niego, że status [...] został skarżącej przywrócony już 7 grudnia 2022 r. podczas wizyty w urzędzie, jednak dopiero 19 lipca 2024 r. usunięto niezgodności w rejestrze PESEL przywracając skarżącej i jej dzieciom ciągłość statusu [...] od daty nadania, czyli od 15 kwietnia 2022 r. Powyższe okoliczności zostały przedstawione Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na co wskazał Rzecznik Praw Obywatelskich w piśmie z dnia 13 września 2024 r. Przy wydawaniu zaskarżonej decyzji Prezes ZUS nie wziął pod uwagę opisanych ustaleń, ponownie ograniczając się wyłącznie do informacji z rejestru Straży Granicznej. Sąd wskazuje, że Prezes ZUS ograniczając postępowanie dowodowe do dokumentów z rejestrów, a w konsekwencji odmawiając prowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie legalności pobytu dopuścił się naruszenia art. 7, art. 10 § 1, art. 11, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Zaniechał bowiem wyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności i to w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. W związku z powyższym Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję poprzedzającą na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 P.p.s.a.