IV SA/Po 836/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E. Ś. od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 08 stycznia 2013 r. w sprawie ze skargi E. Ś., S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości postanawia przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych E. Ś. złożyła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu w kwocie 1127 zł skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że gospodarstwo domowe prowadzi wraz z dwoma synami i nie ma żadnego dochodu, gdyż od 2011 r. jest osobą bezrobotną. Jako jedyny majątek wnioskodawczyni wskazała udział w wysokości 1/7 w nieruchomości rolnej o pow. 2,5 ha. Celem doprecyzowania sytuacji majątkowej wnioskodawczyni, pismem z dnia 23 października 2012 r. wezwano ją do przedłożenia wyciągów i wykazów za okres ostatnich 6 miesięcy ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą oraz dokumentów dotyczących lokat, kont i kart kredytowych, nadesłania kopii zeznań podatkowych podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2010-2011, udokumentowania wysokości wydatków przeznaczanych na utrzymanie się - opłat za energię elektryczną, dostawy wody, gazu, usługi telekomunikacyjne itp., wskazania źródła, z którego strona uzyskuje środki pieniężne na utrzymanie, przedłożenia zaświadczenia z Urzędu Pracy o zarejestrowaniu jako osoba bezrobotna wraz z informacją o pobieraniu/nie pobieraniu zasiłku dla bezrobotnych. Wezwano również wnioskodawczynię o wyjaśnienie czy prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z S. S.. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca wyjaśniła, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z S. S.. Wnioskodawczyni przesłała również decyzję o uznaniu za osobę bezrobotną, wyciąg z konta bankowego w Banku [...]. faktury za prąd, telefon komórkowy zarejestrowany na firmę M. P. S. S., wywóz nieczystości płynnych, wywóz odpadów komunalnych, terminarz wizyt w PUP, zeznanie podatkowe za 2011 r. i paragony za zakupy. Postanowieniem Referendarza sądowego z dnia 08 stycznia 2013 r. odmówiono Skarżącej przyznania prawa pomocy. W ustawowo przewidzianym terminie Skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia. W sprzeciwie Skarżąca podniosła, iż nie uzyskuje w chwili obecnej dochodów, żyje z wyprzedaży majątku osobistego S. S. oraz korzysta z pomocy finansowej rodziny (siostra, matka). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270; dalej: "p.p.s.a.") zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, iż sąd rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy od początku, tzn. tak, jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Skutkiem wniesionego przez skarżącego sprzeciwu jest utrata mocy zaskarżonego postanowienia i konieczność ponownego merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W związku z powyższym stwierdzić należy, iż na podstawie art. 245 § 1-3 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 1 i 2 ppsa, zgodnie z którymi przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 ppsa, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 ppsa spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Stąd też - w przypadku gdy oświadczenia zawarte we wniosku budzą wątpliwości lub okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony oraz jej stanu rodzinnego - stosownie do art. 255 ppsa., Strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Powołany przepis wprost upoważnia do żądania dokumentów lub oświadczeń, pozwalających na zbadanie oświadczeń strony w zakresie jej sytuacji materialnej. Okoliczności przedstawione przez Skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również wynikające z dołączonych dokumentów pozwalają uznać, że sytuacja Skarżącej uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca od 2011 r. jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Prowadzi gospodarstwo domowe z S. S., który zawiesił działalność gospodarczą i nie uzyskuje stałego dochodu. Wychowują dwoje dzieci, z których jedno choruje na cukrzycę typu insulinowego. Mając powyższe na uwadze, przy uwzględnieniu wysokości wpisu sądowego (1127 zł), stwierdzić należy, że wnioskodawczyni nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Uznając więc spełnienie przez wnioskodawczyni przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, postanowiono zwolnić skarżącą od kosztów sądowych. Jednocześnie Sąd nie znalazł podstaw do przyznania Skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd wskazuje, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka -Medek, wyd. Zakamycze 2005, s. 594). Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób pozostających w takiej sytuacji materialnej, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Instytucja prawa pomocy może mieć zastosowanie tylko w wyjątkowych sytuacjach. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.